بیت‌کوین اولین و شناخته‌شده‌ترین رمزارز جهان است. در سال ۲۰۰۸ کسی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو مقاله‌ای نه‌صفحه‌ای منتشر کرد که راهی برای انتقال پول بدون بانک و بدون واسطه پیشنهاد می‌داد، و اولین بلاک شبکه در ژانویه‌ی ۲۰۰۹ استخراج شد. هویت ساتوشی هنوز معلوم نیست.

کاری که بیت‌کوین می‌کند ساده است و همان سادگی ارزشش را ساخته: یک دفترکل عمومی که هزاران کامپیوتر در سراسر دنیا نسخه‌ای از آن دارند و هیچ‌کدام نمی‌توانند به‌تنهایی تغییرش دهند. تراکنش‌ها را ماینرها در بلاک‌هایی هر ده دقیقه یک‌بار ثبت می‌کنند و در ازای این کار بیت‌کوین تازه می‌گیرند.

سقف عرضه‌ی بیت‌کوین در خود پروتکل نوشته شده: هرگز بیش از ۲۱ میلیون واحد وجود نخواهد داشت. هر چهار سال یک‌بار پاداش ماینرها نصف می‌شود — رویدادی که به آن هاوینگ می‌گویند — و آخرین واحد حوالی سال ۲۱۴۰ استخراج خواهد شد. همین کمیابیِ برنامه‌ریزی‌شده است که بیت‌کوین را به «طلای دیجیتال» معروف کرده است.

هر واحد بیت‌کوین هم‌اکنون ۸۲٬۷۵۴ دلار معامله می‌شود و معادل تومانی‌اش حدود ۲۲٫۲ میلیارد تومان است. این عدد میانگین قیمت در صرافی‌های جهانی است، نه نرخ یک صرافی خاص؛ برای همین با قیمتی که در صرافی داخلی می‌بینید کمی تفاوت دارد.

بالاترین قیمتی که بیت‌کوین تا امروز ثبت کرده ۱۲۶٬۰۸۰ دلار بوده است. یعنی قیمت فعلی حدود ۳۴٫۹۲ درصد پایین‌تر از سقف تاریخی است. این عدد به‌تنهایی نه نشانه‌ی ارزان بودن است و نه گران بودن؛ فقط می‌گوید بازار در گذشته حاضر بوده چقدر بپردازد.

حجم معاملات ۲۴ ساعت اخیر ۳۱٫۱ میلیارد دلار بوده، در برابر ارزش بازار ۱٫۶۵ تریلیون دلار؛ یعنی حدود ۱٫۸۹ درصد کل ارزش این ارز در یک روز دست به دست شده است. نسبت پایینی است؛ در چنین بازاری سفارش‌های بزرگ راحت‌تر قیمت را جابه‌جا می‌کنند.

بیت‌کوین بزرگ‌ترین بازار این حوزه است و عملاً بقیه‌ی ارزها دنبالش راه می‌افتند؛ یعنی خبری که بیت‌کوین را تکان بدهد، معمولاً کل بازار را تکان می‌دهد. مهم‌ترین محرک‌هایش از بیرونِ دنیای رمزارز می‌آیند: نرخ بهره‌ی آمریکا، شاخص تورم، و قدرت دلار.

دو محرک درونی هم دارد. یکی هاوینگ که هر چهار سال عرضه‌ی تازه را نصف می‌کند، و دیگری ورود و خروج پول از صندوق‌های قابل معامله‌ی بیت‌کوین در بورس آمریکا که از ۲۰۲۴ راهِ پول نهادی به این بازار شده‌اند.

انتقال بیت‌کوین روی شبکه‌ی خودش انجام می‌شود و کارمزدش ثابت نیست: هرچه شبکه شلوغ‌تر باشد گران‌تر می‌شود و در روزهای اوج به چند ده دلار هم رسیده است. برای مبالغ کوچک، شبکه‌ی لایتنینگ راه ارزان‌تر و سریع‌تری است، هرچند همه‌ی صرافی‌ها پشتیبانی‌اش نمی‌کنند.

تأیید هر تراکنش حدود ده دقیقه طول می‌کشد و بیشتر صرافی‌ها برای برداشت، دو تا سه تأیید می‌خواهند. نشانی بیت‌کوین با ۱ یا ۳ یا bc1 شروع می‌شود؛ فرستادن بیت‌کوین به نشانی شبکه‌ی دیگر یعنی از دست رفتنِ دائمی پول.

قیمت جهانی بیت‌کوین به دلار تعیین می‌شود و عدد تومانی از ضرب همان قیمت در نرخ روز دلار بازار آزاد به دست می‌آید. نرخ دلاری که این صفحه استفاده می‌کند هم‌اکنون ۲۶۷٬۹۰۰ تومان است، پس ۸۲٬۷۵۴ دلار می‌شود حدود ۲۲٫۲ میلیارد تومان.

به همین دلیل قیمت تومانی BTC می‌تواند تغییر کند بدون آنکه قیمت دلاری‌اش تکان خورده باشد — کافی است نرخ دلار در بازار داخلی جابه‌جا شود. عددی هم که در صرافی‌های داخلی می‌بینید معمولاً کمی با این تفاوت دارد، چون کارمزد و اسپرد خودشان را روی نرخ اعمال می‌کنند.