آسیای مرکزی به قلب رقابت بین قدرت های بزرگ باز می گردد

واشنگتن، پکن و مسکو برای نفوذ در آسیای مرکزی با رژه ای از بازدیدها در روزهای اخیر رقابت می کنند. اما مردم محلی می توانند آمدن آنها را ببینند.

بازگشت "هارتلند"

هنگامی که مارکو روبیو روز یکشنبه به سمرقند، یک شهر باستانی جاده ابریشم در جمهوری آسیای مرکزی ازبکستان رسید، در راس هیئتی متشکل از بیش از 200 نماینده تجاری قرار داشت. سفر وزیر امور خارجه آمریکا یک روز پس از آن انجام شد که نخست‌وزیر چین، لی کیانگ، در تاشکند پایتخت ازبکستان بود و قول همکاری بیشتر در زمینه همه چیز از مواد معدنی حیاتی گرفته تا هوش مصنوعی را داد.

بیش از یک قرن پس از آنکه هالفورد مکیندر، جغرافیدان و سیاستمدار بریتانیایی، منطقه وسیعی از اوراسیا را به عنوان «هارتلند» که کلید کنترل جهان بود، شناسایی کرد، آسیای مرکزی دوباره در قلب رقابت بین قدرت‌های بزرگ قرار گرفت. و با وجود تمام قدرت اقتصادی که روبیو با خود می برد، هر دولت در منطقه از روابط مهمی با پکن و مسکو و همچنین با واشنگتن برخوردار است.

وی در اجلاس سران C5+1 که شامل ازبکستان، قزاقستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و ایالات متحده است، شرکت می کند. قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان نیز بخشی از سازمان همکاری شانگهای هستند که بیست و پنجمین سالگرد خود را چند هفته پیش با حضور شی جین پینگ، ولادیمیر پوتین و نارندرا مودی در بیشکک پایتخت قرقیزستان برگزار کرد.

بیانیه بیشکک که از آن نشست بیرون آمد، جنگ آمریکا علیه ایران را محکوم کرد و از تحریم‌های اقتصادی یکجانبه مانند تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا انتقاد کرد. کشورهای آسیای مرکزی در سال‌های اخیر به دلیل تجارت با روسیه پس از تهاجم گسترده پوتین به اوکراین در سال 2022، هدف تحریم‌های واشنگتن و بروکسل قرار گرفته‌اند.

مکیندر کنترل منطقه وسیعی را که از استپ های قزاقستان تا جنوب روسیه امتداد می یابد، به عنوان امکان تسلط بر همه چیز در اطراف خود می دید، زیرا از تهدید نیروی دریایی مصون بود. این نظریه در طول جنگ سرد، زمانی که منطقه تحت کنترل روسیه بود، و در دوران اوج جهانی شدن که پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی بود، از مد افتاد.

اما برای قدرت های بزرگ امروزی، آسیای مرکزی نه تنها به دلیل موقعیت جغرافیایی آن، بلکه به دلیل منابع عظیم نفت، گاز، خاک های کمیاب و سایر مواد معدنی که برای تولید پیشرفته ضروری هستند، اهمیت دارد. چین به یک شریک اقتصادی و زیرساختی مهم برای منطقه تبدیل شده است، اگرچه روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی با روسیه نیز همچنان قوی است.

دولت ترامپ شور و اشتیاق تازه‌ای برای ایجاد روابط با آسیای مرکزی به ارمغان آورده است و اگرچه دیگر به خود زحمت نمی‌دهد وانمود کند که واشنگتن به حقوق بشر یا ترویج دموکراسی اهمیت می‌دهد، اما تلاش می‌کند منطقه را نزدیک‌تر به آغوش غرب پیوند دهد. در همین حال، دولت‌های آسیای مرکزی به طور فزاینده‌ای در بازی با قدرت‌های بزرگ در برابر یکدیگر ماهر شده‌اند و در عین حال منافع خود را با وجهه بین‌المللی بالاتری ارتقا می‌دهند.

قزاقستان با پیوستن به توافقنامه آبراهام طرفدار اسرائیل، خرید هواپیماهای آمریکایی و فروش مواد معدنی مورد نیاز آمریکا، ترامپ را خشنود کرد، اما روسیه در حال ساخت اولین نیروگاه هسته ای جمهوری شوروی سابق است و این کشور کریدور ترانزیت مهمی برای صادرات چین ارائه می دهد. قرقیزستان امسال به عضویت شورای امنیت سازمان ملل متحد انتخاب شد و در ژانویه کرسی خود را به دست خواهد گرفت، در حالی که تاجیکستان برای اولین بار در سال های 2028-2029 به دنبال یک کرسی است و ازبکستان امیدوار است که در سال های 2035-2036 یک کرسی داشته باشد.

لطفا نظرات خود را با من در میان بگذارید و نظرات، نظرات یا پیشنهادات خود را برای موضوعاتی که مایلید پوشش داده شوند به denis.globalbriefing@irishtimes.com ارسال کنید.