آشفتگی خاورمیانه ای ترامپ، متحدان را به سمت قطب شمال پوتین سوق می دهد

اگر دونالد ترامپ می دانست که جنگ او علیه ایران چه عواقبی را در پی خواهد داشت، آیا این کار را دوباره تکرار می کرد؟

در چند ماه کوتاه، مداخله آمریکا در خاورمیانه باعث شد تهران خواستار کنترل بیشتر بر تنگه هرمز شود، متحدان منطقه‌ای واشنگتن را در معرض ماه‌ها حملات موشکی و پهپادی قرار داد و قیمت سوخت آمریکا و جهان را افزایش داد. در تلاشی بیهوده برای اصلاح این نکته نهایی، ترامپ با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به توافقی شرم‌آور دست زد تا دیزل روسیه را به بازارهای بین‌المللی بازگرداند.

اکنون، ریزش به هزاران مایل دورتر، به آب های تلخ قطب شمال روسیه رسیده است.

کره جنوبی، یکی از مهم ترین متحدان آمریکا در آسیا-اقیانوسیه، به تازگی یک سفر دریایی پیشگام در قطب شمال به اروپا را تکمیل کرده است و یک کشتی کانتینری را از بیش از 3500 مایلی خط ساحلی تحت کنترل روسیه فرستاده است. رئیس جمهور لی جائه میونگ به صراحت عزم سئول برای توسعه مسیر در کنار روسیه را با اختلال ناشی از درگیری های جاری در خاورمیانه مرتبط دانست.

پوتین خیلی خوشحال است که از این تجارت استقبال می کند.

روز سه‌شنبه، لی به شهر بندری بوسان سفر کرد تا بازگشت پان استار آکرو، اولین کشتی کانتینری کره جنوبی را جشن بگیرد که سفر رفت و برگشت به اروپا را از طریق قطب شمال تکمیل کرد.

کشتی در 22 اوت بوسان را ترک کرد و تنها 20 روز بعد به Felixstowe، بریتانیا رسید و سپس به روتردام و گدانسک ادامه داد. سفر آن در امتداد مسیر دریای شمالی روسیه تقریبا 10 روز از گذرگاه معمولی از طریق کانال سوئز فاصله گرفت. در 11 اکتبر به خانه بازگشت و سفر ماموت را تنها در 50 روز کامل کرد.

برای کشوری که اقتصاد آن به شدت به حمل خودرو، وسایل الکترونیکی و کالاهای صنعتی در سراسر جهان وابسته است، این صرفه جویی در زمان می تواند به مزایای تجاری قابل توجهی تبدیل شود. اما جذابیت بزرگتر امنیت است.

لی در مراسم روز سه‌شنبه، با توصیف قطب شمال به‌عنوان یکی دیگر از گزینه‌های کشتیرانی برای بازگشت در مواقع بحران، گفت: تنش‌های اخیر در خاورمیانه به وضوح نشان داده است که چگونه می‌توان اقتصادها را با مسدود شدن مسیرهای دریایی بی‌ثبات کرد.

کره جنوبی برنامه‌ریزی آزمایش‌های قطب شمال را پیش از آغاز خشم نظامی ترامپ بر سر تهران آغاز کرد، اما درگیری‌های روزافزون در خاورمیانه به سئول انگیزه مضاعف داده است.

اخلال ایران در هرمز ویرانی در کشتیرانی خلیج فارس ایجاد کرده است و پیامدهای آن فراتر از قیمت نفت است. به گفته غول لجستیکی اماراتی DP World، بندر جبل علی دبی، یکی از شلوغ‌ترین پایانه‌های کانتینری جهان، در سه ماهه دوم سال 2026 شاهد کاهش حیرت‌انگیز 90.1 درصدی ظرفیت بار در مقایسه با مدت مشابه سال قبل بود.

قطب شمال نمی تواند جایگزین هرمز به عنوان خروجی نفت خلیج فارس شود، اما به آسیا و اروپا جایگزین بسیار مورد نیاز برای کانال سوئز و دریای سرخ می دهد، جایی که حملات حوثی ها مشکلات خاص خود را ایجاد کرده است.

کشتی های بیشتری از همیشه از آن استفاده می کنند. مرکز لجستیک شمال نروژ 104 ترانزیت تکمیل شده از طریق مسیر دریای شمال روسیه را تا 30 سپتامبر شمارش کرد که از 103 مورد ثبت شده در کل سال 2025 بیشتر شد. چهار کشتی سفرهای مستقیم بین بنادر آسیایی و اروپایی را تکمیل کردند که در مقایسه با سال گذشته تنها یک مورد افزایش داشت.

این هنوز یک قطره در اقیانوس در مقایسه با حجم عظیم ترافیکی است که از سوئز می گذرد. اما برای پوتین، هر کشتی خارجی که به سمت شمال حرکت می کند، مشتری بالقوه دیگری برای شبکه حمل و نقل در حال گسترش روسیه در قطب شمال است.

مسکو سال‌ها تلاش کرده است تا مسیر دریای شمال را از یک کریدور سرد که به صنایع نفت، گاز و معدن خود خدمت می‌کند، به یک شریان بین‌المللی کشتیرانی تبدیل کند که اروپا و آسیا را به هم متصل می‌کند.

شرکت دولتی اتمی روسیه Rosatom مدیریت این مسیر را بر عهده دارد و بر مجوزهای ناوبری، زیرساخت های بندری و ناوگان یخ شکن های هسته ای نظارت می کند که عبور و مرور در هنگام یخ زدگی دریاها را ممکن می کند.

جوایز بالقوه بسیار فراتر از درآمد حمل و نقل است. کشتی‌های خارجی که از این کریدور استفاده می‌کنند باید قوانین روسیه را رعایت کنند، در حالی که خدمات منظم می‌تواند تقاضای بیشتری برای یخ‌شکن‌های روسی، خدمات بندری و مراکز تعمیر و نگهداری ایجاد کند. یک مسیر حمل و نقل قابل اعتماد نه تنها یک امتیاز اقتصادی به ارمغان می آورد، بلکه به مسکو نفوذ بیش از حد بر یک مسیر جدید برای تجارت جهانی می دهد.

ماجراجویی ترامپ در خاورمیانه یک ماده بازاریابی عالی برای جاه طلبی های کرملین است.

در 4 سپتامبر، ایگور سچین، رئیس شرکت دولتی انرژی روسنفت، بحران هرمز را "لحظه حقیقت" برای سیستم انرژی جهانی توصیف کرد.

وی گفت: با توجه به شرایط کنونی، مهمترین مسیر (مسیر لجستیکی) مسیر دریای شمال است که به ما امکان می دهد زمان مورد نیاز برای تحویل محموله به شرکای تجاری خود را 1.5 تا 2 برابر کاهش دهیم و هزینه ها را یک سوم کاهش دهیم.

سپس، روز دوشنبه، نیکلای پاتروشف، دستیار پوتین و رئیس سابق اطلاعات، با وانگ یی وزیر امور خارجه چین در پکن دیدار کرد تا پیشنهادی را ارائه کند که مسیر دریای شمال را به عنوان راهی برای هر دو کشور برای اجتناب از تأثیر تحریم‌های غرب و «تغییر نقشه ژئواکونومیک» دور از ایالات متحده ارائه کند.

پاتروشف به وانگ گفت: "روسیه دارای مرز دریایی طولانی، زیرساخت های بندری توسعه یافته و تجربه منحصر به فرد در کشتیرانی در دریاهای شمالی است. چین دارای پتانسیل قدرتمند کشتی سازی و لجستیکی و همچنین تجربه گسترده در سازماندهی تجارت دریایی است. امروز ترکیب این مزایا مهم است."

با این حال، مسکو با شرکای خود فراتر از چین، از جمله آنهایی که مداخله ترامپ در ایران برای آنها فاجعه آمیز بوده است، دوست دارد.

در ماه اوت، مسکو طرح‌هایی را برای Rosatom و DP World که مستقر در دبی است، برای ایجاد یک سرمایه‌گذاری مشترک لجستیکی با مشارکت شرکت کشتیرانی خاور دور روسیه (FESCO) تصویب کرد. بر اساس ترتیبات پیشنهادی، روسیه 51 درصد مالکیت را حفظ خواهد کرد و DP World با سرمایه و دسترسی به تخصص لجستیک جهانی خود، مشارکت خواهد کرد. این همان DP World است که بندر شاخص آن در دبی شاهد سقوط 90 درصدی ترافیک کانتینری بود که هرمز در هرج و مرج فرو رفت.

با این حال، پوتین هنوز با موانع کمی روبرو است تا مسیر دریای شمال به یک دارایی اقتصادی و سیاسی قابل اعتماد تبدیل شود.

PanStar Acro در سفر آزمایشی خود فقط 737 کانتینر معادل محموله صادراتی را حمل می کرد که به سختی 27 درصد از کل ظرفیت آن است. در همین حال، شرایط غیرقابل پیش‌بینی مسیر دریای شمال، هزینه‌های بالای بیمه و عدم دسترسی در زمستان به سرعت باعث صرفه‌جویی در مصرف سوخت کمتر و زمان‌های حمل و نقل کوتاه‌تر می‌شود.

لی اصرار دارد که فشار کره جنوبی به کشتیرانی در قطب شمال اجازه نخواهد داد که از تبعیت از محدودیت های تجاری روسیه اجتناب کند.

اما امنیت اقتصادی سئول به تداوم صادرات آن بستگی دارد و جنگ ترامپ به طرز دردناکی به آن یادآوری کرده است که تکیه بر ثبات مسیرهای تجاری سنتی – یا اعتماد به شرکای آن برای اتخاذ تصمیمات استراتژیک صحیح – کاری پرخطر است.

لی در جلسه کابینه روز سه شنبه گفت: «هیچ دشمن دائمی و یا متحد دائمی وجود ندارد.

کاخ سفید هفته گذشته زمانی که ترامپ با همتای کرملین خود قرارداد گازوئیل را اعلام کرد، به عنوان برای اثبات نظر خود، سال ها تلاش پر زحمت برای محدود کردن صادرات انرژی روسیه را معکوس کرد.

اما منافع سیاسی برای پوتین فوری بود. رئیس‌جمهور ایالات متحده نه تنها شخصا برای کاهش صادرات انرژی روسیه مذاکره کرد، بلکه وی را نیز مورد انتقاد قرار داد و او را به بدتر شدن قیمت سوخت آمریکا با هدف قرار دادن پالایشگاه‌های روسیه با هواپیماهای بدون سرنشین کیف متهم کرد.

ترامپ در ادامه اعلام کرد که اوکراین به رئیس‌جمهور جدیدی نیاز دارد که بتواند با مسکو معامله کند، حتی در شرایطی که نیروهای پوتین همچنان به موشک‌ها و پهپادها به شهرها و زیرساخت‌های انرژی اوکراین می‌بارند.

یک گروه دو حزبی متشکل از 12 سناتور آمریکایی، از جمله سوزان کالینز و تام تیلیس جمهوریخواهان، توافق ترامپ با گازوئیل را به عنوان "هدیه ای به دشمن ما و خیانت به متحدان ما" محکوم کردند - توافقی که ناشی از شرایط ایجاد شده توسط یک حمله نادرست به خاورمیانه است.

قطب شمال عرصه دیگری است که روسیه در آن از شکست استراتژیک کاخ سفید سود می برد.

کره جنوبی روسیه را به جای ایالات متحده انتخاب نمی کند و پوتین نیز قصد ندارد حمل و نقل بین المللی کانتینری را در انحصار خود درآورد. اما ناتوانی واشنگتن در دستیابی به راه حلی پایدار برای جنگ خود با ایران، زمینه را برای شبکه های تجاری جایگزین، از جمله شبکه ای که مسکو و پکن در تلاش برای توسعه با هم هستند، تقویت کرده است.