آموزش‌های پهپادی در برنامه درسی مدارس لیتوانی؛ هدف چیست؟
در لیتوانی، کودکان یاد می‌گیرند پهپاد بسازند و برایشان برنامه‌نویسی کنند. در آلمان هم پروژه مشابهی در مدارس اجرا می‌شود. اما هدف این آموزش‌ها چیست؟
چهره‌هایی متمرکز، صدای وزوز ملخ‌ها و پهپادهایی که از میان موانع در سالن یک مدرسه عبور می‌کنند.در مدرسه «سیتوووس» (Sietuvos) در شهر ویلنیوس پایتخت لیتوانی، پهپادها به بخشی از زندگی روزمره مدرسه تبدیل شده‌اند و دانش‌آموزان ۶ تا ۱۴ ساله در کلاس‌هایی که به نام «کلاس‌های پهپاد» شناخته می‌شوند، شرکت می‌کنند.دانش‌آموزان در کنار درس‌هایی مانند ریاضیات، زبان لیتوانیایی و تربیت‌بدنی، یاد می‌گیرند که چگونه پهپادهای خود را بسازند و برنامه‌ریزی کنند.این درس که شاید افزوده‌ای غیرمعمول به برنامه درسی به نظر برسد، در زمانی مطرح می‌شود که پهپادها بیش از پیش با جنگ و تهدیدهای امنیتی پیوند خورده‌اند.وقایع اخیر، از جمله تلاش برای حمله با پهپاد در فرودگاه لایپزیگ/هاله در کشور آلمان، خطرات احتمالی ناشی از این فناوری را برجسته کرده است.پهپادها به یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده در جنگ‌های مدرن، از جمله جنگ در اوکراین همچنین تقابل آمریکا و اسرائیل با ایران تبدیل شده‌اند.پهپادها به عنوان بخش ثابت در برنامه درسیاما کلاس‌های پهپاد در مدرسه «سیتوووس» لیتوانی ارتباط چندانی با درگیری‌هایی که سرخط اخبار را به خود اختصاص داده‌اند، ندارند.ویتائوتاس میتالا، معاون شهردار ویلنیوس می‌گوید: «موضوع فقط پرواز دادن پهپادها نیست.» او توضیح می‌دهد که پرواز دادن، تنها بخشی از این برنامه است. آنچه اهمیت بیشتری دارد، یادگیری برنامه‌نویسی و ساخت پهپادها همچنین درک نقشه‌ها و فیزیک حاکم بر نحوه عملکرد آن‌هاست.هدف این برنامه، آموزش مهارت‌های «استیم» (STEAM) شامل علوم، فناوری، مهندسی، هنر و ریاضیات به دانش‌آموزان و ارائه درکی گسترده‌تر از فناوری به آن‌هاست؛ نه اینکه صرفا به آنها یاد دهند چگونه پهپادها را به پرواز درآورند.میتالا معتقد است که تلفیق تجربه عملی و دانش فنی می‌تواند در آینده فرصت‌های شغلی مناسبی را برای جوانان فراهم کند.این برنامه برای دانش‌آموزان از حدود پایه پنجم (تقریبا ۱۱ سالگی) طراحی شده است. در لیتوانی، ۷۰ درصد از زمان آموزشی به برنامه درسی اجباری اختصاص دارد و معلمان در مورد نحوه استفاده از ۳۰ درصد باقی‌مانده، اختیار عمل دارند.آموزش برنامه‌نویسی بسیار زودتر، یعنی از پایه اول آغاز می‌شود؛ بدین معنا که دانش‌آموزان هنگام شروع ساخت پهپادها، از پیش دارای دانش فنی اولیه‌ای هستند. به باور میتالا، هرچه کودکان در سنین پایین‌تری با این مباحث آشنا شوند، بهتر است.او می‌گوید: «باید کودکان کم‌سن‌وسال‌تر را با این حوزه‌ها آشنا کرد، به آنها نشان داد که چه کارهایی امکان‌پذیر است و کنجکاوی‌شان را برانگیخت.» این برنامه بر پایه دروسی بنا شده که هم‌اکنون در مدارس تدریس می‌شوند، اما هنوز در سطح کل شهر فراگیر نشده است.تاکنون تنها تعداد انگشت‌شماری از مدارس دولتی در ویلنیوس آمادگی گنجاندن آموزش پهپاد در برنامه درسی رسمی خود را داشته‌اند. سایر مدارس از بخش‌هایی از این برنامه در کلاس‌های درسی استفاده می‌کنند یا فعالیت‌های مرتبط با پهپاد را در قالب باشگاه‌های فوق‌برنامه ارائه می‌دهند.سرمایه‌گذاری بر آینده لیتوانیمیتالا تاکید کرد که هدف از کلاس‌های پهپاد، نظامی‌سازی نیست، بلکه کمک به کودکان برای درک فناوری است که روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.با این حال، برای لیتوانی یک انگیزه اقتصادی نیز وجود دارد. معاون شهردار گفت که انگیزه اصلی از ورود پهپادها به مدارس، جاه‌طلبی این کشور برای توسعه صنایع خود و بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی جدید است.ویلنیوس قصد دارد جایگاه خود را در حوزه‌هایی مانند زیست‌فناوری (بیوتکنولوژی) تقویت کند و در زمینه تولید نیمه‌رساناها نیز جای پایی برای خود باز کند. هر دو حوزه نیازمند مهارت‌های فنی هستند که به گفته میتالا، باید از سنین پایین آموزش داده شوند.بنابراین، هدف صرفا آموزش پرواز با پهپاد به کودکان نیست بلکه برانگیختن علاقه آنها به برنامه‌نویسی، ساخت‌وساز، رباتیک و فناوری‌های نهفته در پس آن‌هاست. شرکت‌ها به میتالا گفته‌اند که آشنا کردن دانش‌آموزان با مباحث فنی تنها در سال آخر تحصیل «دیگر کمی دیر است».او گفت اگر قرار است کودکان به این حوزه‌ها علاقه‌مند شوند، باید زودتر با آنها مواجه شوند. در بلندمدت، قرار است آموزش پهپاد به مدارس بیشتری در ویلنیوس گسترش یابد و به بخشی دائمی از برنامه درسی تبدیل شود.برنامه‌ای برای پوشش پایه‌های تحصیلی اول تا دوازدهم در نظر گرفته شده است.رقابت دانش‌آموزان در مسابقات پهپادیورونیوز در جریان یک بازدید رسانه‌ای که توسط دفتر حوزه بالتیک «بنیاد فریدریش ناومان» آلمان ترتیب داده شده بود، از یک کلاس آموزش پهپاد دیدن کرد.این کلاس که به رایانه‌ها، یک چاپگر سه‌بعدی و تعدادی پهپاد مجهز است، مکانی است که در آن دانش‌آموزان می‌آموزند پیش از برخاستن پهپاد، چه مواردی باید بررسی شود.در دستورالعمل‌ها آمده است: «پیش از پرواز، باید محیط اطراف و خود دستگاه بررسی شوند، باتری به‌درستی در جای خود قرار گیرد، فضای پرواز عاری از هرگونه مانع باشد و پهپاد تنها با اجازه معلم به پرواز درآید.»پس از تشریح نکات ایمنی، دانش‌آموزان به سالنی می‌روند که در آن یک مسیر پر از مانع انتظارشان را می‌کشد. مجموعه‌ای از حلقه‌ها، جعبه‌ها و دستورالعمل‌ها، مهارت‌های آنان را به چالش می‌کشد؛ چراکه آنها باید تلاش کنند پهپادهای خود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن از میان این موانع عبور دهند.این رقابت‌ها تنها به مدرسه «سیتوووس» محدود نمی‌شود. در سال تحصیلی گذشته، از ۳۳ مدرسه در سراسر شهر ویلنیوس دعوت شد تا در رویدادی که «بازی‌های پهپادی» نام گرفته است، در این مدرسه شرکت کنند.«ماتاس» و «کاسپاراس» که هر دو ۱۴ سال دارند، در آخرین دوره این مسابقات مقام دوم را کسب کردند. ماتاس به یورونیوز گفت که سه سال پیش آموزش پهپاد را آغاز کرده است. او این کار را آسان نمی‌داند زیرا رسیدن به سطح مهارتی فعلی‌اش، همین‌قدر زمان برده است.هدف بعدی او یادگیری کنترل یک پهپاد بزرگ‌تر است؛ کاری که به گفته او «به‌دلیل نوع حرکاتش» دشوارتر است.آیا کلاس‌های آموزش پهپاد فقط در لیتوانی برگزار می‌شود؟کشورهای بالتیک اغلب به عنوان پیشگامان اروپایی در دیجیتالی شدن شناخته می‌شوند. کلاس‌های پهپاد یکی از نمونه‌های معرفی فناوری در مدارس است و این ایده به هیچ وجه محدود به لیتوانی نیست.در آلمان نیز دانش‌آموزان می‌توانند ساخت، برنامه‌ریزی و پرواز پهپادها را یاد بگیرند. در مجتمع آموزشی «گشویست-شول دورتموند» دانش‌آموزان کلاس هشتم در پروژه‌ای به نام «هواپیمای آینده» شرکت کردند و پهپادهای خود را از برنامه‌ریزی اولیه و طراحی به کمک رایانه گرفته تا چاپ سه‌بعدی و برنامه‌نویسی توسعه دادند.در مدرسه «گرامر لیمز در ولزهایم» حدود ۴۰ کیلومتری شرق اشتوتگارت، دانش‌آموزان کلاس‌های هشتم تا دوازدهم یاد می‌گیرند که پهپادهای به اصطلاح داخلی را برنامه‌ریزی و کنترل کنند همچنین مسیرهای پرواز چندین پهپاد را به طور همزمان هماهنگ کنند؛ تکنیکی که به عنوان ازدحام پهپادها شناخته می‌شود.آنها همچنین فناوری پشت این هواپیما، از جمله طراحی، حسگرها و تثبیت پرواز آنها را یاد می‌گیرند. دانش‌آموزان مهارت‌های خود را در پروژه‌های فیلم‌سازی خود به کار می‌گیرند و رویدادهای مدرسه را از هوا ضبط می‌کنند و سپس خودشان فیلم را ویرایش می‌کنند.تامین مالی آموزش پهپادها در مدارسبرای اینکه چنین پروژه‌هایی فراتر از ابتکارات مجزا باشند، تامین مالی نیز یک نکته کلیدی است.طبق بیانیه‌ای که توسط وزارت آموزش، امور خانواده، سالمندان، زنان و جوانان فدرال آلمان به یورونیوز ارسال شده است، پهپادهای قابل برنامه‌ریزی مجهز به حسگرها ویژگی‌های مهمی را با ربات‌ها به اشتراک می‌گذارند و بنابراین می‌توانند در آموزش رباتیک و STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) در مدارس مورد استفاده قرار گیرند.با این حال، خرید و استفاده از آنها باید در خدمت یک هدف آموزشی خاص باشد و با الزامات مدرسه دیجیتال پکت (DigitalPakt Schule) همچنین قوانین ایالت‌های فدرال مطابقت داشته باشد.«مدرسه دیجیتال پکت» یک برنامه تامین مالی است که توسط دولت‌های فدرال و ایالتی برای حمایت از دیجیتالی شدن مدارس، از جمله از طریق سرمایه‌گذاری در تجهیزات فنی و مواد آموزشی دیجیتال اجرا می‌شود.پهپادهای قابل برنامه‌ریزی نیز ممکن است واجد شرایط دریافت بودجه باشند، مشروط بر اینکه برای اهداف آموزشی استفاده شوند و معیارهای مربوطه را برآورده کنند.به طور گسترده‌تر، پروژه‌های STEM در آلمان از طیف وسیعی از منابع از جمله دولت فدرال، ایالت‌ها، شهرداری‌ها، مشاغل و بنیادها، حمایت دریافت می‌کنند. با این حال، وزارت آموزش اعلام کرد که شناخت کاملی از تمام برنامه‌های موجود ندارد.