آنچه درباره دکترین «جنگ نامتقارن» ایران می‌دانیم و نمی‌دانیم
روزنامه واشنگتن‌پست به بهانه دو رویداد امنیتی اخیر که رهبران بریتانیا و ایالات متحده دست کم در یکی از آنها به نوعی ایران را به دست داشتن در آن متهم کرده‌اند، به رویکرد احتمالی تهران برای در پیش گرفتن «جنگی نامتقارن» پرداخته است.
دستگیری‌های صورت‌گرفته در نزدیکی یک پایگاه نظامی تحت استفاده آمریکا در خاک بریتانیا برای حملات هوایی به ایران و نیز حادثه حمله با چاقو به خلبان پرواز فلای‌دوبی که عازم اسرائیل بود، دستمایه اصلی این گزارش قرار گرفته و نسبت به تبعات تایید احتمالی ارتباط ایران با این موارد هشدار داده شده است.بنا به این گزارش، دولت بریتانیا به رغم اعلام دست داشتن تهران در حادثه پایگاه فرفورد هنوز سندی مبنی بر ارتباط متهمان بازداشت‌شده در نزدیکی این پایگاه هوایی منتشر نکرده است. از سوی دیگر، یک مقام مسئول که مجاز به گفت‌وگو با رسانه‌ها نبود تصریح کرد که در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از ارتباط میان ایران و حادثه رخ‌داده در کابین پرواز فلای‌دبی وجود ندارد.تحقیقات هنوز در مراحل اولیه خود به سر می‌برد. با این حال، چنانچه ارتباط ایران با بازداشت‌شدگان بریتانیا تایید شود، این امر مهر تاییدی خواهد بود بر راهبردی که حکومت ایران دهه‌هاست از آن بهره می‌برد: استفاده از حملات کوچک‌تر و با هزینه نسبتاً پایین به‌منظور ایجاد اخلال و تحمیل فشار فرسایشی به حریفان بسیار قدرتمندتر و آسیب زدن به اقتصاد آنها، و هم‌زمان ایجاد تنش و اصطکاک در میان متحدان غرب؛ راهبردی که هم‌اکنون نشانه‌های آن در تنگه هرمز نیز به چشم می‌خورد.اما اگر اثبات شود که ایران در هدف قرار دادن پرواز فلای‌دبی نیز نقشی داشته است، این موضوع نشان‌دهنده ورود به سطحی جدید و خطرناک در رویکرد امنیتی تهران خواهد بود.تهران و تکذیب هرگونه مداخلهایران هرگونه دست داشتن در ماجرای بازداشت‌های روز یکشنبه در نزدیکی پایگاه هوایی «فرفورد» را قویاً تکذیب کرده است. مقامات تهران در واکنش، سفیر بریتانیا را احضار کرده و خواستار ارائه توضیحات رسمی از سوی لندن شدند.پلیس بریتانیا روز پنج‌شنبه یک شهروند ۲۵ ساله با تابعیت دوگانه ایرانی-بریتانیایی را به ظن طرح‌ریزی برای حمله تروریستی بازداشت کرد، در حالی که پنج مظنون دیگر با قید وثیقه آزاد شدند. کارآگاهان پرونده اعلام کردند که در ون‌های پارک‌شده در نزدیکی این پایگاه، مقادیری از یک ماده اشتعال‌زا پیدا شده، اما ردی از مواد منفجره به دست نیامده است.اندی برنام، نخست‌وزیر بریتانیا ادعا کرده که شواهد و «قرائن محکمی» مبنی بر دخالت ایران در این ماجرا وجود دارد، هرچند وی از ارائه جزئیات و اسناد خودداری کرد.در ماجرای پرواز فلای‌دبی نیز تهران واکنشی به گمانه‌زنی‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا نشان نداده است.ترامپ پیش‌تر ادعا کرده بود که کمک‌خلبان ضارب ممکن است با ایران ارتباط داشته باشد. ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا گزارشی رسمی درباره این ارتباط دریافت کرده، گفت: «پاسخ من بر اساس اطلاعاتی که شنیده‌ام مثبت است، اما هم‌اکنون مشغول بررسی پرونده هستیم.» او نیز توضیحی فراتر از این نداد.با وجود این اظهارات، حتی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل که از سرسخت‌ترین منتقدان ایران است در موضع‌گیری اولیه تصریح کرد که هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی بسیار زود است.در غیاب اعلام جزئیات کلیدی از سوی دولت‌ها، نظیر هویت کامل متهمان یا انگیزه‌های احتمالی که در دوران تحقیقات فعال پلیس در بریتانیا محرمانه نگاه داشته می‌شود، خطر آن می‌رود که این خلاء اطلاعاتی با گمانه‌زنی‌های تاییدنشده پر شود.آنتونیو جیوستوزی، پژوهشگر ارشد اندیشکده نظامی «مؤسسه خدمات متحد سلطنتی» در لندن، در این باره می‌گوید: بسیاری از این اتهامات ممکن است درست باشد، اما لزوماً همه آنها واقعیت ندارند.»او با بیان اینکه خود ایرانی‌ها نیز حضور شبکه‌ها و هسته‌های وابسته در خارج از کشور را نفی نمی‌کنند، افزود: «حوادثی نظیر آنچه در پایگاه فیرفورد رخ داد با الگوی حملاتی سازگار است که هدف آن وارد آوردن فشار روانی و ارسال پیام به متحدان آمریکا است، با این مضمون که: در این مورد آسیب بزرگی نزدیم، اما رقم زدن اتفاقی هولناک برایمان دشوار نخواهد بود.»با این حال، جیوستوزی در دست داشتن ایران در حادثه فلای‌دبی ابراز تردید جدی کرد و گفت: «از نظر راهبردی، وارد کردن مستقیم اسرائیل به این مناقشه در مقطع کنونی هیچ منفعتی برای ایران ندارد و صرفاً شرایط را پیچیده‌تر می‌کند.»دکترین «جنگ نامتقارن» در تهرانمقامات ارشد نظامی ایران حتی در هفته‌های اخیر بارها از رویکرد «جنگ نامتقارن» به عنوان یک استراتژی محوری یاد کرده‌اند.خبرگزاری دولتی ایرنا به نقل از ابوالفضل شکارچی از سخنگویان ارشد نیروهای مسلح ایران، نوشت: «جنگ نامتقارن یعنی رویارویی با جنگ‌افزارهای سنگین و پرهزینه دشمن، آن‌هم با صرف کمترین هزینه‌ها و با استفاده از تجهیزات دفاعی ساده‌تر اما کارآمدتر و کاربردی‌تر، و دست یافتن به پیروزی.»وی با تأکید بر اینکه اساس این شیوه‌ها بر پایه‌هایی چون «ایثار، ایمان و معنویت» بنا شده، خاطرنشان کرد که نبردهای کلاسیک و متعارف در برابر چنین رویکردی به‌شدت آسیب‌پذیرند.تهران این خط‌مشی را پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ برگزید؛ دوره‌ای که در پی قطع حمایت‌های تسلیحاتی متحدان پیشین از جمله ایالات متحده، ناچار به یافتن راه‌های جایگزین شد.ایران تجربیات اولیه جنگ نامتقارن، به‌ویژه بهره‌گیری از پهپادها را در جنگ با عراق در دهه ۱۹۸۰ به دست آورد و بار دیگر در جنگ کنونی که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد به این ابزار متوسل گردید.تاکتیک‌های اخیر ایران شامل حملات پرشمار پهپادی علیه کشورهای همسایه میزبان پایگاه‌های آمریکایی و هدف قرار دادن کشتی‌های در حال عبور از تنگه هرمز بوده است.علاوه بر قایق‌های تندرو موشک‌انداز و مین‌های دریایی که امنیت این آبراه حیاتی را فلج کرده‌اند، گروه‌های مسلح هم‌پیمان ایران نیز جبهه‌های متعددی را در جنوب لبنان، یمن، غزه و عراق فعال کرده‌اند.اندیشکده «سوفان سنتر» اوایل سال جاری در تحلیلی نوشت: «تهران آگاه است که قادر نیست اسرائیل یا ایالات متحده را در یک نبرد کلاسیک تمام‌عیار با شدت بالا شکست دهد. به همین دلیل، رویکرد نظام بر پاسخی نامتقارن و فرسایشی متمرکز شده است؛ مدلی که هدف آن نه کسب یک پیروزی قاطع و برق‌آسا در صحنه نبرد، بلکه تضمین تاب‌آوری، طولانی کردن جنگ و تضمین بقاست.»رد اتهامات خرابکاری در اروپاایران در طول جنگ کنونی، مسئولیت پاره‌ای از اقدامات نظامی مستقیم، از جمله حمله به ناوشکن‌های ارتش آمریکا را پذیرفته است.با این حال، نوع ارتباطی که مقامات غربی در حوادثی چون فلای‌دبی یا ماجرای پایگاه فرفورد ادعا می‌کنند ماهیتی پنهانی و غیرمستقیم دارد؛ امری که اثبات قطعی آن را بسیار دشوار و انکار آن را برای تهران آسان می‌سازد.این اتهامات مشابه نگرانی‌هایی است که در سال‌های گذشته پیرامون خرابکاری‌های روسیه در اروپا مطرح شده؛ مسکو از زمان تهاجم به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ به دفعات متهم به حمایت از خرابکاری شد و کرملین نیز همواره آن را مردود دانست.تهران نیز پیش از این با اتهامات مشابهی روبه‌رو بوده است. متیو لویت، کارشناس اندیشکده «واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، سال گذشته با بررسی این پرونده‌ها نوشت: «عوامل ایران برای به حداقل رساندن خطرات ناشی از حملات تلافی‌جویانه به خاک خود، به استخدام باندهای تبهکار بومی روی آورده‌اند تا به نیابت از تهران دست به عملیات بزنند.»در یکی از پرسرصداترین موارد، وزارت دادگستری آمریکا نوامبر ۲۰۲۴ از خنثی‌سازی طرحی برای سوءقصد به جان دونالد ترامپ خبر داد و فردی را متهم کرد که مدعی بود پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری از سوی یک مقام دولتی در ایران مأمور به این کار شده است؛ گزارشی که مقامات ایرانی آن را رد کرده و یک بازی سیاسی برای پیچیده‌تر کردن مناسبات توصیف کردند.در ماه‌های اخیر نیز مقام‌های امنیتی بریتانیا ادعا کردند شبکه‌هایی مرتبط با ایران پشت سلسله‌ای از آتش‌سوزی‌های عمدی در این کشور و سایر نقاط اروپا بوده‌اند که عمدتاً اماکن متعلق به جامعه یهودیان یا چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی را نشانه رفته است.در اکتبر ۲۰۲۵، رئیس سازمان امنیت داخلی بریتانیا (ام‌آی۵) اعلام کرد که این سازمان ظرف یک سال، بیش از ۲۰ توطئه «بالقوه مرگبار» را ردیابی کرده است.در همین چارچوب، در بریتانیا علیه چند مظنون نوجوان به اتهام آتش‌زدن کنیسه‌ها و آمبولانس‌های جامعه یهودیان اعلام جرم شد.مأموران امنیتی معتقدند این افراد معمولاً در ازای دریافت مبالغی اندک اجیر می‌شوند و ممکن است هیچ اطلاعی از ارتباط زنجیره سفارش‌ها با ایران نداشته باشند؛ روشی که دقیقاً مشابه تاکتیک‌های متهم‌شده به روسیه در قاره اروپاست.دولت بریتانیا ماه ژوئیه گذشته، فعالیت گروهی موسوم به «جنبش اسلامی اصحاب یمین» را به عنوان گروهی نیابتی که لندن مدعی است وابسته به ایران بوده و این حملات را هدایت می‌کرده، ممنوع اعلام کرد.این گروه اوایل سال جاری میلادی در فضای مجازی ظاهر شد و مسئولیت حملات مشابهی به کنیسه‌ها در بلژیک و هلند را بر عهده گرفت.یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید