آیا آینده مراکز داده هوش مصنوعی در فضاست؟ گوگل می‌خواهد پاسخ دهد

گوگل روز پنجشنبه یک ماهواره آزمایشی حامل تراشه‌های هوش مصنوعی خود را در مدار قرار داد؛ اقدامی که نخستین مرحله طرحی است برای بررسی این که آیا فضا می‌تواند بهترین محل برای تامین انرژی زیرساخت‌های بزرگ‌مقیاس هوش مصنوعی باشد یا نه.این ماهواره که توسط شرکت Planet Labs ساخته و با پرتاب مشترک Transporter-18 اسپیس‌ایکس به فضا فرستاده شده، به واحدهای پردازش تانسور گوگل (TPU) مجهز است تا مشخص شود این تراشه‌ها در فضا چگونه عمل می‌کنند و با فشارهای فیزیکی پرواز فضایی، تابش‌ها و شرایط دمایی بسیار شدید کنار می‌آیند.منطق پشت این ابتکار که به شکل معناداری "پروژه سان‌کچر" نام گرفته، قرار دادن ماهواره‌ها در مدار پایین زمین است؛ جایی که آن‌ها می‌توانند از نور تقریبا دائمی خورشید بهره‌مند شوند و تا هشت برابر بیشتر از روی زمین انرژی خورشیدی جذب کنند.گوگل می‌خواهد ببیند آیا زیرساخت‌های بزرگ‌مقیاس یادگیری ماشینی می‌توانند در فضا دوام بیاورند و از انرژی فراوان خورشیدی بهره ببرند یا نه.مصرف انرژی مراکز داده به‌سرعت در حال افزایش است؛ روندی که تا حد زیادی ناشی از جهش عظیم بارهای کاری مرتبط با هوش مصنوعی است. سال گذشته مراکز داده در سراسر جهان حدود ۴۱۵ تا ۴۸۵ تراوات‌ساعت برق مصرف کردند.بر اساس برآورد کمیسیون اروپا، این میزان برابر با ۱٫۵ تا ۲٫۵ درصد کل تولید برق جهان است؛ رقمی که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ دو برابر شود.بسیاری از طرح‌های احداث مرکز داده در نقاط مختلف جهان با مخالفت فزاینده افکار عمومی روبه‌رو شده‌اند، چون بیم آن می‌رود هزینه قبوض برق را بالا ببرند؛ به همین دلیل ایده ساخت مراکز داده در فضا، دور از دسترس عموم مردم، چشم‌اندازی جذاب به نظر می‌رسد.گوگل تنها شرکتی نیست که احتمال ارسال هوش مصنوعی به فضا را بررسی می‌کند. استارت‌آپ Starcloud که انویدیا از آن حمایت می‌کند، دسامبر گذشته برای نخستین بار یک مدل هوش مصنوعی را از فضا آموزش داد.الیون ماسک در ماه ژوئن ماهواره AI1 اسپیس‌ایکس را که با نام Starmind هم شناخته می‌شود رونمایی کرد؛ رده‌ای تازه از ماهواره‌ها که به عنوان یک خوشه واحدهای پردازش گرافیکی پرنده طراحی شده، نه یک ماهواره مخابراتی معمول.در سپتامبر، شرکت Mistral از همکاری با Marlan Space و Loft Orbital برای توسعه زیرساخت ماهواره‌ای هوش مصنوعی خبر داد و اعلام کرد نخستین ماهواره این طرح در اکتبر امسال پرتاب می‌شود.گوگل چه چیزی را آزمایش می‌کند؟این پرتاب، که با صعود ده‌دقیقه‌ای به مدار پایین زمین همراه بود، نخستین مرحله آزمایش گوگل را رقم زد. فضاپیما لرزش‌های شدید و شتابی پایدار تا ۱۰ برابر نیروی گرانش را تحمل کرد و تراشه‌های TPU روی آن نیز در معرض ضربه‌های کوتاه بین ۵۰ تا ۱۰۰g قرار گرفتند.در آستانه این شرایط سخت، تیم سان‌کچر آزمایش‌های لرزشی روی ماهواره انجام داد تا پرتاب موشک را شبیه‌سازی کند؛ آزمایش‌هایی که هم خود ماهواره و هم تراشه‌های TPU از آن سربلند بیرون آمدند.اکنون که گوگل تراشه‌های TPU را با موفقیت به مدار فرستاده، مرحله بعدی آزمایش آغاز می‌شود و تیم تحقیق بررسی می‌کند این تراشه‌ها با سطح بالاتر تشعشعات بیرون از جو زمین، رویدادهای خورشیدی و پرتوهای کیهانی که می‌توانند سامانه‌های الکتریکی را مختل کنند چگونه کنار می‌آیند.مراکز داده به‌طور مشهور به میزان بسیار بالای انرژی و منابع آبی نیاز دارند، اما در خلأ فضا مسئله کاملا متفاوت است. این ماموریت فرصتی است تا تیم پژوهش چندین راه‌حل مختلف، از جمله ترکیب لوله‌های حرارتی و رادیاتور برای خنک کردن تراشه‌ها را آزمایش کند.در ماموریت‌های آینده سان‌کچر، ماهواره‌هایی که ده‌ها تراشه TPU حمل می‌کنند آزمایش خواهند شد تا امکان گذار از رویکرد کنونی یعنی پهنای‌باند پایین در فواصل بسیار طولانی، به پهنای‌باند بالا در فواصل بسیار کوتاه برای حفظ اتصال بررسی شود.این فناوری از هم‌اکنون در فضا وجود دارد، اما گوگل قصد دارد همزمان با پرتاب ماهواره‌های بیشتر در سال آینده، روش‌های حفظ اتصال پرسرعت در فواصل کوتاه‌تر را با دقت بیشتر آزمایش کند.