آیا احزاب عربی سرنوشت سیاسی اسرائیل را تعیین می‌کنند؟
در حالی که دو بلوک اصلی سیاسی در انتخابات اسرائیل فاقد اکثریت برای تشکیل دولت هستند، نقش احزاب عربی در تعیین سرنوشت کشور بسیار پررنگ شده است. پرسش این است که توافق میان احزاب عربی با دیگر احزاب چگونه خواهد بود؟
در انتخابات پارلمانی اسرائیل ، ائتلاف‌های احزاب عربی موفق به کسب دستاوردی تاریخی شدند و ۱۹ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی پارلمان را به دست آوردند. به این ترتیب، شمار کرسی‌های آنها در مقایسه با انتخابات پارلمانی سال ۲۰۲۲ تقریبا دو برابر شده است.
ائتلاف حاکم به رهبری حزب لیکود و بنیامین نتانیاهو ، نخست‌وزیر اسرائیل نتوانسته است اکثریت مطلق یعنی ۶۱ کرسی پارلمان را به دست آورد. اردوگاه مخالفان نیز به همین ترتیب از دستیابی به این اکثریت بازمانده است.
در چنین شرایطی، احزاب عربی در روند تشکیل دولت به عاملی تعیین‌کننده تبدیل خواهند شد.
اما این احزاب کدام‌اند و چه مواضع و اهدافی دارند؟ احزاب عربی موردنظر شامل دو مجموعه هستند: نخست، حزب "رعام" به رهبری منصور عباس، و دوم، احزاب "هدش"، تعال"و "بلد" که در قالب یک فهرست مشترک انتخاباتی با یکدیگر متحد شده‌اند. یوسف جبارین ریاست این فهرست مشترک را بر عهده دارد.
حزب رعام دارای گرایش محافظه‌کارانه اسلامی است. این حزب در سال ۲۰۲۱ به‌عنوان نخستین حزب مستقل عربی به یک ائتلاف دولتی در اسرائیل پیوست.
مشارکت این حزب در دولت نفتالی بنت، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، در آن زمان گامی تاریخی در جهت ادغام سیاسی اقلیت عرب این کشور تلقی شد؛ اقلیتی که حدود ۲۰ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهد.
ائتلاف دولتی بنت در نهایت به دلیل اختلاف‌نظرهای داخلی از هم پاشید.
حزب رعام تمرکز خود را بر موضوعاتی مانند مبارزه با جرم و جنایت در جامعه عربی و برابری حقوقی و اجتماعی اعراب اسرائیل قرار داده است.
سه حزب تشکیل‌دهنده فهرست مشترک، اگرچه از جریان‌ها و ایدئولوژی‌های سیاسی متفاوتی پیروی می‌کنند، اما در مسئله اسرائیل و فلسطینیان تا حد زیادی اهداف مشترکی دارند.
هر سه حزب سکولار هستند و به‌طور مشترک خواستار موارد زیرند:
نخست برابری حقوقی و اجتماعی شهروندان عرب اسرائیل. دوم، پایان دادن به اشغال سرزمین‌های فلسطینی توسط اسرائیل و سوم، تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی.
تفاوت‌های این احزاب عمدتا به موضوعاتی مانند هویت ملی اسرائیل، سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی و همچنین میزان آمادگی آنها برای همکاری با احزاب یهودی اسرائیل مربوط می‌شود.
بر اساس اطلاعات نهادهای انتخاباتی، میزان مشارکت در نخستین انتخابات پارلمانی اسرائیل پس از حمله حماس در سال ۲۰۲۳، نزدیک به ۷۸ درصد بوده است. این بالاترین میزان مشارکت از سال ۱۹۹۹ تاکنون محسوب می‌شود.
حدود ۷٫۳ میلیون نفر واجد شرایط رای بودند که از این تعداد، دو میلیون نفر را شهروندان عرب اسرائیل تشکیل می‌دادند.
در برخی از مناطق و شهرهای عرب‌نشین اسرائیل، میزان مشارکت در انتخابات امسال تقریباً به ۱۰۰ درصد رسید. به این ترتیب، میزان مشارکت در برخی شهرها تقریبا دو برابر انتخابات سال ۲۰۲۲ بود.
برخی از مفسران سیاسی اسرائیل افزایش مشارکت انتخاباتی را، از جمله نتیجه اقدامات سخت‌گیرانه ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی و مسئول دستگاه پلیس اسرائیل می‌دانند.
یوسف جبارین، رئیس فهرست مشترک احزاب عربی نیز استدلال کرد که دولت نتانیاهو و وزیر راست‌گرای افراطی مسئول امور پلیس، "زندگی را برای هر شهروند عرب به جهنم تبدیل کرده‌اند".
حزب لیکود به رهبری نتانیاهو، احزاب عربی را به تقلب انتخاباتی متهم کرده است.
بر اساس این ادعاها، کشورهایی مانند قطر و ترکیه سازمان‌هایی را با هدف افزایش مشارکت انتخاباتی شهروندان عرب اسرائیل تامین مالی کرده‌اند.
هم پلیس و هم کمیسیون مرکزی انتخابات اتهامات مربوط به تقلب انتخاباتی را رد کرده‌اند. به گفته این نهادها، تاکنون هیچ مدرکی دال بر دخالت خارجی در انتخابات به دست نیامده است.
دانیل لوی، رئیس پلیس اسرائیل، اعلام کرد که هرگونه ظن به وقوع جرم به‌طور دقیق و بی‌طرفانه بررسی خواهد شد.
نخستین عامل طرح اتهام تقلب انتخاباتی ، گزارش‌هایی درباره بازداشت سه مقام ارشد حزب رعام بود.
به گفته نتانیاهو، این افراد در روز انتخابات در جنوب اسرائیل در حالی بازداشت شدند که پاکت‌هایی حاوی مقادیر زیادی پول نقد همراه داشتند.
نهاد انتخاباتی اسرائیل اعلام کرد که پلیس افرادی را بازداشت کرده است که ظاهرا قصد داشتند با پرداخت پول به رأی‌دهندگان، آرای آنها را خریداری کنند.
افراد مذکور در نزدیکی محل سکونت خود بازداشت شده بودند، نه در حوزه‌های رأی‌گیری.
کمیسیون مرکزی انتخابات تاکید کرد: «در سراسر کشور هیچ مورد مشابه دیگری از این نوع گزارش نشده است و این اتفاق یک مورد استثنایی بوده است.»
در مرحله نخست، ابتکار عمل در اختیار اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل است. او باید یکی از نامزدها را مأمور تشکیل دولت کند.
البته این نامزد الزاما نباید رهبر حزبی باشد که بیشترین کرسی‌ها را به دست آورده است، بلکه باید فردی باشد که بیشترین شانس را برای جلب حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده پارلمان داشته باشد.
در نهایت، کسی می‌تواند دولت تشکیل دهد که موفق شود ائتلافی نسبتا گسترده و باثبات ایجاد کند. در همین مرحله است که احزاب عربی وارد معادلات سیاسی می‌شوند.
هم فهرست مشترک احزاب عربی و هم حزب رعام آمادگی خود را برای همکاری با بلوک مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت اعلام کرده‌اند.
همچنین یائیر گولان، متحد گادی آیزنکوت و رهبر حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها خواستار تشکیل ائتلافی با مشارکت احزاب عربی شده است.
او معتقد است که نتانیاهو در انتخابات شکست خورده و مجموع آرای مخالفان از آرای اردوگاه راست‌گرا و مذهبی بیشتر بوده است.
گولان از آیزنکوت و دیگر نیروهای مخالف دولت خواست، با همکاری شهروندان عرب اسرائیل، دولتی برای ایجاد تغییر تشکیل دهند، «دولتی که در خدمت همه شهروندان اسرائیل باشد.»
آیزنکوت شخصا یک روز پس از انتخابات اعلام کرد که تلاش خواهد کرد نتیجه تصمیم مردم اسرائیل را به تشکیل یک "دولت صهیونیستی" تبدیل کند.
هنوز مشخص نیست که آیا منظور او تشکیل دولتی با مشارکت احزاب عربی نیز هست یا خیر.
گزینه دیگر این است که نمایندگان عرب از یک دولت اقلیت حمایت کنند، بدون آنکه رسما عضو ائتلاف حاکم شوند.
در چنین سناریویی، احزاب عربی می‌توانند نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند، زیرا قادر خواهند بود با حمایت از دولت در رأی‌گیری‌های پارلمان، اکثریت لازم را برای تصویب تصمیمات آن فراهم کنند.
اگر هیچ‌یک از نامزدها نتواند دولت تشکیل دهد، انتخابات پارلمانی جدید برگزار خواهد شد.