آیا این بحران چرنوبیل پوتین است؟

در صبح روز 28 آوریل 1986، زنگ هشدار نیروگاه هسته ای فورسمارک سوئد به صدا درآمد. آشکارسازهای تشعشع تأسیسات دریافتند که کارگران کارخانه آلوده شده اند و مقامات شروع به وحشت کردند که یک فاجعه هسته ای بزرگ در حال رخ دادن است.

حق داشتند. فاجعه ای در حال رخ دادن بود... نه در فورسمارک. نزدیک به 700 مایل دورتر، راکتور 4 در چرنوبیل در اوکراین - که در آن زمان جمهوری سوسیالیستی شوروی بود - مواد رادیواکتیو را به آسمان پرتاب می کرد، دو روز پس از انفجارها که هسته راکتور را آشکار کرد و باعث ذوب شد.

هیچ کس فراتر از پرده آهنین نمی دانست، زیرا مسکو سعی کرد آن را بپوشاند. تنها پس از اینکه سوئدی‌ها متوجه شدند راکتورهای هسته‌ای‌شان ایمن هستند و آلودگی رادیواکتیو از خارج می‌آید، بازی به پایان رسید و اتحاد جماهیر شوروی مجبور شد فاجعه را برای جهان فاش کند.

چهل سال بعد، مسکو با نبرد اطلاعاتی نگران‌کننده دیگری بر سر چیزی وحشتناک‌تر از ذوب رآکتور هسته‌ای روبرو می‌شود – یک مورد مشکوک طاعون ذات‌الریه. گزارش‌هایی که از سیبری منتشر می‌شوند، مرگ یک تکنسین آزمایشگاه جوان را که با باکتری‌های کشنده کار می‌کرد، در تأسیساتی که در زمینه امنیت بیولوژیکی و تحقیقات ضد بیوتروریسم، قرنطینه بیمارستانی و اقدامات احتیاطی فوق‌العاده‌ای برای سلامت عمومی مشغول بود، توصیف می‌کند.

سازمان بهداشت عمومی روسیه، Rospotrebnadzor، بر خلاف آن اصرار دارد. در وهله اول هیچ حادثه آزمایشگاهی و شیوع طاعون وجود نداشت. اما مسکو برای هر کسی که فراتر از مرزهای روسیه است شواهد کمی ارائه کرده است تا خودشان آن را ثابت کنند.

طبق گزارش‌های متعدد رسانه‌های روسی، حماسه در 25 سپتامبر آغاز شد، زمانی که دریا شیپیلووا، کارگر آزمایشگاه، ظاهرا لوله‌ای حاوی یرسینیا پستیس - نام رسمی و کمتر جذاب باکتری عامل طاعون - را شکست.

محل کار او، موسسه تحقیقاتی ضد طاعون ایرکوتسک، یک آزمایشگاه معمولی نیست. این یک مرکز تحقیقاتی فدرال زیر نظر Rospotrebnadzor - آژانس بهداشت عمومی روسیه - است که از دهه 1930 تحقیقاتی را در مورد طاعون و سایر بیماری‌های عفونی انجام داده است و در تحقیقات امنیت بیولوژیکی ظاهرا برای جلوگیری از بیوتروریسم مشغول است. سندی که در وب‌سایت مؤسسه به تاریخ نوامبر 2022 منتشر شده است نشان می‌دهد که Y. pestis یکی از بسیاری از پاتوژن‌هایی است که تحت تحقیقات فعال قرار گرفته است.

گزارش شده است که شیپیلووا شروع به نشان دادن علائم ذات الریه کرد و در 29 سپتامبر در بیمارستان منطقه ای در شهر شلخوف در نزدیکی ایرکوتسک بستری شد. در 1 اکتبر، بخش بستری بیمارستان قرنطینه شد. در 2 اکتبر، شیپیلووا مرده بود.

این چیزی است که ما می دانیم - یا حداقل، آنچه فکر می کنیم می دانیم، بر اساس تمام گزارش های رسانه های روسی موجود. اما مقامات روسی روایت‌های رقابتی درباره زنجیره رویدادها ارائه می‌دهند و از انتشار اطلاعات دقیق درباره آنچه واقعا در ایرکوتسک رخ داده است خودداری می‌کنند.

بیانیه رسمی Rospotrebnadzor که توسط رسانه دولتی روسیه منتشر شد، نسخه گزارش شده از رویدادها را به چالش می کشد. این گزارش می‌گوید که یکی از کارمندان مؤسسه به «ذات‌الریه با علت نامشخص» تشخیص داده شد و یک کمیسیون تخصصی که در مورد رعایت ایمنی بیولوژیکی تحقیق می‌کرد «هیچ موقعیت اضطراری مربوط به میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا» را در آزمایشگاه او پیدا نکرد.

دومین کمیسیونی که توسط آنا پوپووا، رئیس بهداشت عمومی روسیه اعزام شده بود، به همین نتیجه رسید - اما آژانس هیچ جزئیات یا مدرکی برای تأیید این موضوع در زمان نگارش منتشر نکرده است.

در همین حال، اظهارات سایر مقامات روسی تنها باعث تیرگی بیشتر این تصویر شده است.

ایگور کوبزف، فرماندار ایرکوتسک گفت که مقامات در حال بررسی یک مورد مشکوک به یک "عفونت مخصوصا خطرناک" هستند، اما هیچ تشخیصی ارائه نکردند، در حالی که الکسی تسیدنوف، فرماندار همسایه بوریاتیا، پستی را از طریق سرویس پیام رسانی MAX روسیه منتشر کرد که در آن به زنی اشاره کرد که "در اثر طاعون" مرده بود - قبل از اینکه بگوید "طاعون" آن را ویرایش کرده بود. سپس، مقامات شهر بایکالسک در منطقه ایرکوتسک با انتشار اطلاعیه‌ای در تلگرام به ساکنان آن توصیه کردند در میان گزارش‌ها درباره طاعون به شلخوف سفر نکنند. این هشدار بعدا حذف شد.

شاید گزارش اولیه رسانه های روسی نادرست بود، و گزارش Rospotrebnadzor - که در وهله اول هرگز یک اورژانس آزمایشگاهی وجود نداشت - دقیق است. اما هر اتفاقی که در ایرکوتسک افتاد، سیستم پوتین طوری رفتار نمی کند که گویی شفافیت یک فضیلت است.

دنیا فقط از چرنوبیل مطلع شد زیرا باد به شوروی خیانت کرد. مقامات شوروی تقریبا بر رسانه ها و شبکه های اطلاعاتی کنترل داشتند، در حالی که KGB ارتباطات بین المللی تلفن را محدود کرد و به محض گزارش انفجار، مکاتبات خروجی را زیر نظر داشت.

بدون هشدار سوئدی‌ها و سایر کشورهای اسکاندیناوی، ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد تا فاجعه - که منجر به کشته شدن بیش از 30 کارگر و امدادگران اضطراری شد، صدها هزار نفر را مجبور به ترک خانه‌هایشان کرد و احتمالا باعث افزایش سرطان تیروئید شد - با کار آژانس‌های اطلاعاتی، ماهواره‌های جاسوسی، یا ماهواره‌های مخوف فاش شد.

آن دنیا دیگر وجود ندارد. سرویس امنیتی FSB روسیه و تنظیم کننده ارتباطات دولتی Roskomnadzor همچنان کنترل گسترده ای بر اکوسیستم دیجیتال ملی دارند. امروزه، آنها می توانند شبکه های اینترنت تلفن همراه را مهار کنند، استفاده از VPN را سرکوب کنند و پلتفرم های رسانه های اجتماعی را کاهش دهند تا انتقال اطلاعات را کاهش دهند. اما آنها نمی توانند انحصار اطلاعات شوروی را بازسازی کنند.

ارتباط بیش از حد تعادل را تغییر داده است. همانطور که در ایرکوتسک، بوریاتیا و بایکالسک ثابت شده است، یک پست به اشتراک گذاشته شده توسط یک مقام محلی می تواند قبل از حذف یا اصلاح، در تاریخچه اینترنت ثبت شود.

مردم می توانند آنچه را که تجربه می کنند و می بینند در زمان واقعی به اشتراک بگذارند. این موضوع حساب‌های رسمی را سریع‌تر مورد بررسی قرار می‌دهد و به‌طور اساسی در مورد فجایع احتمالی بهداشت عمومی، به جوامع و دولت‌ها زمان می‌دهد تا قبل از روشن شدن تصویر کامل، برای بدترین شرایط آماده شوند.

وزارت بهداشت قزاقستان اعلام کرده است که ایرکوتسک را تحت نظر دارد، کنترل های بهداشتی-قرنطینه ای را در مرزهای آن انجام می دهد و خطر ورود یک بیماری عفونی را ارزیابی می کند. قرقیزستان نیز تمام ایست های بازرسی مرزی بهداشتی و قرنطینه ای خود را در حالت آماده باش شدید قرار داده است. هیچ یک از دولت‌ها ادعا نمی‌کنند که روسیه شیوع طاعون دارد، اما هر دو قبل از رفع ابهام اقدامات احتیاطی را انجام می‌دهند.

واشنگتن نیز در حال تماشا است. وزارت امور خارجه می گوید که این پرونده مشکوک را در کنار CDC زیر نظر دارد و از مقامات روسیه خواسته است "اطلاعات دقیق را به سرعت و آشکارا به اشتراک بگذارند."

اما دولت ها نباید یک تهدید بیولوژیکی بالقوه فاجعه بار را با کنار هم قرار دادن گزارش های رسانه ای، تجزیه اظهارات متناقض سیاستمداران روسی و بایگانی کردن هشدارهای عمومی قبل از اینکه کسی آنها را حذف کند، ارزیابی کنند. اگر هیچ حادثه آزمایشگاهی و عفونت طاعون وجود نداشت، Rospotrebnadzor باید بتواند آن را نشان دهد. اگر هنوز نامطمئن هستند، باید این را بگویند.

ما نمونه‌ای بسیار جدیدتر از چرنوبیل داریم که نشان می‌دهد وقتی تمایل مقامات برای کنترل پیام با تعهد آنها برای محافظت از مردم تضاد پیدا می‌کند، چه اتفاقی می‌افتد.

کووید-19 ممکن است در اوایل نوامبر 2019 در چین در حال پخش باشد و در ماه دسامبر، پزشکان چینی به همکاران خود در مورد یک بیماری مشابه SARS هشدار می دادند.

پاسخ مقامات به سختی الگویی از صراحت بود. در 31 دسامبر، مقامات ووهان 27 مورد ذات الریه ویروسی غیرقابل توضیح را تایید کردند، اما گفتند "هیچ گونه انتقال آشکاری از انسان به انسان" و هیچ عفونتی در میان کارکنان پزشکی وجود ندارد.

روز بعد، پلیس ووهان شروع به تحقیق در مورد افرادی کرد که مشکوک به انتشار "شایعات" در مورد شیوع ویروس بودند. در میان آنها دکتر لی ونلیانگ بود که گزارشی را در مورد شیوع یک عفونت ویروسی که متعاقبا به صورت عمومی منتشر شد، به گروهی از همکاران پزشکی در برنامه پیام‌رسان چینی WeChat به اشتراک گذاشت.

پلیس به او توبیخ رسمی صادر کرد و او را به کار بازگرداند. یک ماه بعد، دکتر ونلیانگ مرده بود و جهان با یک بیماری همه گیر جدید مقابله کرد.

این به معنای این نیست که وقایعی که در سایه مقامات روسی رخ می دهد، دومین بیماری همه گیر دهه را آغاز خواهد کرد. هنوز هیچ مدرک عمومی مبنی بر ابتلای شیپیلووا به طاعون وجود ندارد. حتی اگر طاعون ذات الریه تایید شده باشد، Y. pestis در شرایط عادی به راحتی کمتر منتقل می شود.

CDC می گوید شیوع طاعون از فرد به فرد معمولا مستلزم قرار گرفتن نزدیک در معرض قطرات تنفسی بزرگ است و داده های تاریخی ایالات متحده تعداد تولید مثل اولیه آن را در حدود 1.18 نشان می دهد - به طور قابل توجهی کمتر از به اصطلاح "تعداد R" مرتبط با نوع اولیه COVID-19 که جوامع را در سراسر جهان در قرنطینه فرو برد. اما این در کنار موضوع است.

ده روز پس از حادثه ادعایی در ایرکوتسک در 25 سپتامبر، Rospotrebnadzor یک بیانیه محکم صادر کرد و مدعی شد که وضعیت اضطراری بهداشت عمومی وجود ندارد و وضعیت پایدار است. کاری که انجام نداده، انتشار داده‌های تشخیصی اساسی، سوابق حادثه یا گزارش‌های کامل کمیسیون است که به هر کسی خارج از سیستم روسیه اجازه می‌دهد قضاوت کند که آیا این اطمینان خاطر موجه است یا خیر.

ایرکوتسک ممکن است به چرنوبیل یا کووید دیگری تبدیل نشود. اما مسکو نباید انتظار داشته باشد که جهان حقیقت را به همان روشی که در سال 1986 آموخت: تصادفی و برخلاف میل رسمی، بیاموزد.