آیا تشدید حملات حوثی‌ها به عربستان، پیمان دفاعی مکه را فعال می‌کند؟
حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی "پیمان دفاعی مکه" را به آزمون کشیده است. آیا ترکیه و پاکستان وارد میدان می‌شوند و فعال‌شدن این پیمان چه پیامدهایی برای ایران دارد؟ دو کارشناس از جمله به این پرسش‌های دویچه وله پاسخ می‌دهند.
پیمان دفاعی مکه "حمله به یکی از سه کشور عربستان، پاکستان و ترکیه را حمله به هر سه عضو تلقی می‌کند". اکنون با حملات شدید موشکی و پهپادی حوثی‌های تحت حمایت ایران به عربستان، این پرسش مطرح است که آیا توافقی که تا کنون بیشتر جنبه "بازدارندگی و همکاری دفاعی" داشته، وارد مرحله عملیاتی خواهد شد و ترکیه و پاکستان تا چه اندازه حاضرند در دفاع از عربستان مشارکت کنند؟
فرماندهان ارشد نظامی عربستان، ترکیه و پاکستان هفته گذشته در ریاض درباره "افزایش تبادل اطلاعات، هماهنگی نظامی و یکپارچه‌سازی توانمندی‌های دفاعی" گفت‌وگو کردند؛ اقدامی که نشان می‌دهد سه کشور در حال بررسی سازوکارهای عملی‌تر این پیمان هستند.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفته است حملات حوثی‌ها ممکن است نیازهای نظامی تازه‌ای برای عربستان ایجاد کند و آنکارا آماده است در چارچوب پیمان سه‌جانبه به این نیازها پاسخ دهد.
موضع پاکستان صریح‌تر بوده است. خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، روز چهارشنبه ۸ مهر (۳۰ سپتامبر) هشدار داد اسلام‌آباد برای دفاع از عربستان "هر وسیله‌ای که در اختیار دارد" در دسترس ریاض قرار خواهد داد. آصف همچنین خبر داد که سه کشور در حال ایجاد دبیرخانه و ساختار اجرایی این پیمان هستند.
علی صدرزاده، کارشناس و تحلیلگر مسائل خاورمیانه در فرانکفورت آلمان و فرزانه روستایی، تحلیلگر سیاسی مسائل خاورمیانه و ایران در سوئد، در گفت‌وگو با دویچه‌وله به پرسش‌هایی درباره امکان عملیاتی شدن پیمان مکه ، احتمال ورود ترکیه و پاکستان به درگیری و پیامدهای آن برای ایران پاسخ می‌دهند.
صدرزاده احتمال ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ با حوثی‌ها را در شرایط کنونی اندک می‌داند. او جنگ یمن را درگیری داخلی "پیچیده و طولانی" میان گروه‌های مختلف توصیف می‌کند و می‌گوید حتی مداخله چندساله عربستان سعودی نیز نتوانسته به این مناقشه پایان دهد. به اعتقاد او، آنکارا و اسلام‌آباد تمایلی ندارند مستقیما وارد چنین جنگی شوند.
فرزانه روستایی نیز بعید می‌داند حملات حوثی‌ها به‌تنهایی بتواند پیمان مکه را وارد مرحله عملیاتی کند. او حوثی‌ها را "ابزار بازی جمهوری اسلامی" می‌داند و معتقد است شدت فعالیت‌های آنها با سطح کشمکش ایران با اسرائیل و آمریکا ارتباط دارد. به گفته روستایی، حوثی‌ها و حامیان آنها مراقب هستند که سطح حملات به نقطه‌ای نرسد که معادلات منطقه را به شکلی بنیادین تغییر دهد و قدرت‌های دیگر را مستقیما وارد جنگ کند.
صدرزاده از زاویه دیگری به موضوع نگاه می‌کند و می‌گوید حوثی‌ها یک کشور نیستند و عربستان نیز آنها را دولت یمن نمی‌داند، بنابراین مشخص نیست حمله یک گروه غیردولتی می‌تواند پیمان مکه را فعال کند یا نه.
هر دو کارشناس در عین حال میان "فعال‌شدن پیمان دفاعی مکه" و "ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ" تفاوت قائل می‌شوند.
صدرزاده می‌گوید حمایت از عربستان می‌تواند به ارسال تجهیزات، آموزش نظامیان، تبادل اطلاعات و تقویت توان دفاعی این کشور محدود بماند، بدون آنکه نیروهای ترکیه یا پاکستان مستقیما وارد جنگ شوند.
صدرزاده معتقد است پیمان مکه در شرایط فعلی بیش از آنکه سازوکاری برای ورود مستقیم به جنگ باشد، کارکرد سیاسی و بازدارنده دارد.
به گفته او، اگر کشوری مانند ایران مستقیما به عربستان حمله کند، شرایط متفاوت خواهد بود اما در وضعیت کنونی، این پیمان حامل پیامی به آمریکاست؛ اگر واشنگتن نتواند حمایت امنیتی مورد انتظار شرکای منطقه‌ای خود را تامین کند، آنها به دنبال ایجاد اتحادهای دیگری خواهند رفت. روستایی نسبت به عملی‌شدن پیمان بدبین‌تر است و آن را بیشتر "نمادین" می‌داند.
او بر این باور است که ورود نظامی ترکیه و پاکستان می‌تواند معادلات منطقه را پیچیده‌تر کند. این کارشناس مقیم سوئد با اشاره به قدرت هسته‌ای پاکستان و روابط نزدیک نظامی اسلام‌آباد با چین می‌گوید ورود پاکستان به درگیری با حوثی‌ها می‌تواند پای منافع چین را نیز به میان بکشد و حساسیت آمریکا و کشورهای غربی را افزایش دهد.
روستایی در ادامه صحبت‌های خود با دویچه وله تاکید کرد حتی ریاض نیز لزوما خواهان ورود مستقیم شرکای خود به جنگ نیست. به گفته او، آسیب‌پذیری تاسیسات نفتی و دیگر زیرساخت‌های حیاتی عربستان باعث شده است این کشور بیش از گسترش درگیری، به دنبال مهار تنش باشد.
او با اشاره به حملات پیشین به تاسیسات نفتی عربستان و واکنش محدود متحدان ریاض می‌گوید این تجربه، عربستان را نسبت به اتکای کامل به تضمین‌های دفاعی دیگر کشورها محتاط کرده است.
صدرزاده نیز انتظار عربستان از پیمان را بیشتر در حوزه تقویت توان دفاعی می‌بیند. او می‌گوید ترکیه با برخورداری از صنایع دفاعی پیشرفته می‌تواند همکاری‌های تسلیحاتی و نظامی خود با ریاض را افزایش دهد. پاکستان نیز به دلیل روابط دیرینه با عربستان و نیازهای اقتصادی و مالی خود، انگیزه‌هایی برای گسترش این همکاری دارد. با این حال، صدرزاده بعید می‌داند ریاض در شرایط فعلی واقعا انتظار داشته باشد این دو کشور مستقیما وارد جنگ شوند.
تهران می‌گوید با پیمان دفاعی مکه مخالفتی ندارد و مسئول اقدامات حوثی‌ها نیز نیست. صدرزاده اما با اشاره به گزارش‌ها درباره حمایت جمهوری اسلامی از حوثی‌ها می‌گوید ادعای بی‌ارتباط بودن تهران با اقدامات این گروه با تردید جدی روبروست.
روستایی نیز حوثی‌ها را بخشی از "اهرم‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی" می‌داند و معتقد است سطح فعالیت آنها را نمی‌توان مستقل از سیاست منطقه‌ای تهران و کشمکش ایران با آمریکا و اسرائیل ارزیابی کرد.
صدرزاده می‌گوید اگرچه تهران همواره بر ایجاد سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای بدون حضور آمریکا تأکید کرده است، بی‌اعتمادی میان جمهوری اسلامی و کشورهای همسایه مانع مهمی در این مسیر است.
صدرزاده معتقد است هدف اصلی حوثی‌ها همچنان تثبیت موقعیت خود در یمن است و به همین دلیل بعید است این گروه بدون در نظر گرفتن پیامدها به سمت جنگی گسترده با عربستان حرکت کند. از نظر او، امکان رسیدن ریاض و حوثی‌ها به نوعی تفاهم بر سر یمن نیز همچنان عاملی است که می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد.
روستایی می‌گوید تنها تشدید بسیار جدی بحران، مانند تهدید موجودیت عربستان یا وارد آمدن خسارت گسترده به زیرساخت‌ها و پروژه‌های راهبردی این کشور، می‌تواند مسئله اجرای عملی تعهدات پیمان مکه را جدی‌تر کند؛ هرچند او حتی در چنین شرایطی نیز ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ را بعید می‌داند.
روند تحولات نشان می‌دهد که اعضای پیمان دفاعی مکه نمی‌خواهند در برابر تشدید تنش‌ها دست روی دست بگذارند. ادامه و شدت حملات حوثی‌ها می‌تواند معادله را تغییر دهد و ترکیه و پاکستان را ناگزیر کند درباره نحوه واکنش و اجرای تعهدات خود در پیمان مکه تصمیم بگیرند.