آیا خمیردندان‌های طبیعی واقعا برای دندان‌ها مفیدترند؟
بسیاری از افراد خمیردندان‌های بدون فلوراید را انتخاب سالم‌تری می‌دانند، درحالی‌که حذف این ماده ممکن است محافظت دندان‌ها در برابر پوسیدگی را کاهش دهد.
بسیاری از افراد خمیردندان‌های بدون فلوراید را انتخاب سالم‌تری می‌دانند، درحالی‌که حذف این ماده ممکن است محافظت دندان‌ها در برابر پوسیدگی را کاهش دهد.
خمیردندان‌های طبیعی، گیاهی و ارگانیک در سال‌های اخیر محبوبیت بیشتری پیدا کرده‌اند. محصولاتی که با ترکیباتی مانند آلوئه‌ورا، چای سبز و عصاره‌های گیاهی تولید می‌شوند، اغلب با وعده‌ی مراقبت سالم‌تر از دندان‌ها به فروش می‌رسند. بااین‌حال، متخصصان دندان‌پزشکی هشدار می‌دهند که طبیعی‌بودن ترکیبات یک خمیردندان، لزوماً به معنای اثربخشی بیشتر آن نیست.
مهم‌ترین نکته هنگام انتخاب خمیردندان، وجود فلوراید است؛ ماده‌ای معدنی که نقش آن در پیشگیری از پوسیدگی دندان در طول دهه‌ها پژوهش علمی به اثبات رسیده است. برخی خمیردندان‌های طبیعی حاوی فلوراید هستند، اما گروهی دیگر این ماده را ندارند و ممکن است محافظت کافی در برابر پوسیدگی ایجاد نکنند.
پژوهشی که سال ۲۰۲۱ در بریتانیا انجام شد، ۵۰۰ محصول مراقبت از دندان از ۹۵ برند مختلف را بررسی کرد. نتایج نشان داد نزدیک به یک‌سوم محصولات فاقد فلوراید بودند و در برخی دیگر نیز مقدار فلوراید به‌روشنی روی بسته‌بندی درج نشده بود.
پوسیدگی دندان زمانی آغاز می‌شود که باکتری‌های موجود در پلاک دندانی از قند غذاها و نوشیدنی‌ها تغذیه می‌کنند و اسید تولید می‌کنند. این اسیدها به‌مرور مینای دندان را تخریب می‌کنند و در صورت ادامه‌ی آسیب، حفره‌هایی در دندان به وجود می‌آورند.
فلوراید با افزایش مقاومت مینای دندان در برابر اسید و کمک به ترمیم آسیب‌های اولیه، احتمال پوسیدگی را کاهش می‌دهد. مرور نظام‌مند کاکرین در سال ۲۰۱۹ که نتایج ۹۶ مطالعه را بررسی کرد، نشان داد که استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید در مقایسه با محصولات بدون فلوراید، به کاهش پوسیدگی دندان منجر می‌شود.
با وجود شواهد علمی، برخی مصرف‌کنندگان تصور می‌کنند حذف فلوراید و استفاده از ترکیبات طبیعی، انتخاب سالم‌تری است. اما متخصصان تأکید می‌کنند که برچسب‌هایی مانند «طبیعی»، «گیاهی» یا «ارگانیک» به‌تنهایی نشان‌دهنده‌ی توانایی یک محصول در پیشگیری از پوسیدگی نیستند.
برخی ترکیبات گیاهی ممکن است برای سلامت دهان و لثه مفید باشند. عصاره‌ی چای سبز، آلوئه‌ورا و چریش ازجمله موادی هستند که در محصولات طبیعی مراقبت از دهان استفاده می‌شوند و احتمال دارد به کاهش باکتری‌ها، پلاک دندانی و التهاب لثه کمک کنند.
مروری پژوهشی در سال ۲۰۲۴ نشان داد بعضی محصولات گیاهی، به‌ویژه دهان‌شویه‌ها، ممکن است در کاهش پلاک و التهاب لثه عملکردی مشابه محصولات معمولی داشته باشند. بااین‌حال، بسیاری از مطالعات کوتاه‌مدت بودند و تفاوت روش‌ها و نتایج آن‌ها، ارزیابی اثربخشی بلندمدت این ترکیبات را دشوار می‌کند.
کاهش التهاب لثه و پلاک دندانی به معنای پیشگیری قطعی از پوسیدگی نیست. تاکنون شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد ترکیبات گیاهی می‌توانند جایگزین فلوراید شوند. البته خمیردندان‌های حاوی عصاره‌های گیاهی و فلوراید نیز در بازار وجود دارند و مصرف‌کنندگان می‌توانند از مزایای احتمالی هر دو بهره‌مند شوند.
خمیردندان‌های زغالی نیز از محصولاتی هستند که اغلب با ادعای سفیدکردن طبیعی دندان‌ها عرضه می‌شوند. بااین‌حال، مروری بر پژوهش‌ها در سال ۲۰۲۳ شواهد محدودی درباره‌ی برتری این محصولات در سفیدکردن دندان‌ها پیدا کرد.
همچنین، بیشتر مطالعات بررسی‌شده نشان دادند که خمیردندان‌های زغالی ممکن است سایندگی بیشتری داشته باشند و به‌مرور باعث فرسایش سطح دندان شوند. البته چون بخش عمده‌ی آزمایش‌ها در محیط آزمایشگاهی انجام شده است، میزان آسیب احتمالی ناشی از مصرف روزمره هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست.
سازمان خدمات ملی سلامت بریتانیا (NHS) توصیه می‌کند بزرگسالان از خمیردندان‌هایی استفاده کنند که حداقل ۱۳۵۰ قسمت در میلیون (ppm) فلوراید دارند.
مقدار توصیه‌شده برای کودکان به سن آن‌ها بستگی دارد. کودکان زیر سه سال باید از لایه‌ای بسیار نازک از خمیردندان حاوی دست‌کم ۱۰۰۰ ppm فلوراید استفاده کنند. برای کودکان سه تا شش سال، مقدار خمیردندان باید به‌اندازه‌ی یک نخود و غلظت فلوراید آن بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ ppm باشد. از هفت‌سالگی به بعد، غلظت توصیه‌شده به ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ ppm می‌رسد.
متخصصان همچنین توصیه می‌کنند دندان‌ها روزانه دو بار و هر بار حدود دو دقیقه مسواک زده شوند. مسواک‌زدن پیش از خواب اهمیت ویژه‌ای دارد. بهتر است پس از مسواک‌زدن نیز خمیردندان اضافی بیرون ریخته شود، اما دهان بلافاصله با آب شسته نشود؛ زیرا باقی‌ماندن فلوراید روی دندان‌ها به افزایش اثر محافظتی آن کمک می‌کند.
درمجموع، ترکیبات طبیعی ممکن است فوایدی برای سلامت دهان داشته باشند، اما هنوز شواهد علمی کافی برای جایگزینی آن‌ها با فلوراید وجود ندارد. بنابراین، هنگام انتخاب خمیر دندان، توجه به غلظت مناسب فلوراید اهمیت بیشتری از عبارت‌هایی مانند «کاملاً طبیعی» یا «صددرصد گیاهی» دارد.