آیا رونق اقتصادی تاجیکستان می تواند از قمار بدهی خود جان سالم به در ببرد؟

محقق مستقل متخصص در امور روسیه و آسیای مرکزی.

هشدار این است که رشد قوی تاجیکستان آسیب پذیری های خارجی و مالی قابل توجهی را می پوشاند. ارقام درخشان سرمایه‌گذاری و رشد ساختار شکننده‌ای را پنهان می‌کنند: اقتصادی وابسته به حواله‌های ارسالی، پایگاه صادراتی محدود و شرکت‌های دولتی سیاست‌زده در حال انباشتن بدهی‌هایی هستند که سرویس دهی آن روز به روز سخت‌تر می‌شود. بانک جهانی هنوز تاجیکستان را در معرض خطر بالای بدهی طبقه بندی می کند. این بدان معنا نیست که نکول قریب الوقوع است، اما فضای کمی برای اشتباه تامین مالی یا شوک خارجی باقی می گذارد.

رقم سرفصل سرمایه گذاری نیاز به مطالعه دقیق دارد. سرمایه گذاری سرمایه ثابت هزینه های ساختمان ها، ماشین آلات و زیرساخت ها را اندازه گیری می کند. این نشان نمی دهد که سرمایه گذاران خارجی در جستجوی بازدهی بالا به تاجیکستان می روند. بانک جهانی می گوید سرمایه گذاری مستقیم خارجی در سال 2025 با وجود رسیدن رشد به 8.4 درصد کاهش یافته است. منبع اصلی ارز مشخص است. بر اساس گزارش بانک جهانی که می گوید محرک اصلی رشد بوده است، حواله ها در سال 2025 حدود 46 درصد از تولید ناخالص داخلی بوده است.

آلومینیوم و سایر صادرات مهم هستند، اما وزن استراتژیک TALCO آن را به منبع اصلی ارز کشور تبدیل نمی کند. درآمد خارجی اصلی اقتصاد هنوز از کارگران خارج از کشور تامین می شود.

با این حال، همان داده ها نقاط ضعف را نشان می دهد. کسری تجاری در سال 2025 به 35 درصد تولید ناخالص داخلی افزایش یافت، تولید داخلی همچنان محدود است و مصرف خانوار به شدت به درآمد حاصل از خارج وابسته است. بنابراین، کاهش سرعت در روسیه یا قوانین سختگیرانه مهاجرت می تواند تقاضای داخلی و تراز پرداخت ها را به طور همزمان تضعیف کند.

تأخیرهای طولانی روگان، پرونده اقتصادی تکمیل آن را پاک نمی کند. بانک جهانی انتظار دارد که این نیروگاه 14400 گیگاوات ساعت در سال تولید کند که تقریبا 60 درصد از تولید برق فعلی تاجیکستان است. بخش قابل توجهی از تولید ارزان قیمت آن برای تقاضای داخلی در نظر گرفته شده است که می تواند کمبود مزمن زمستان را کاهش دهد، در حالی که باقیمانده می تواند به کشورهایی از جمله قزاقستان و ازبکستان صادر شود. این بانک همچنین تخمین می زند که این پروژه می تواند بیش از 30000 شغل مستقیم و غیر مستقیم ایجاد کند.

اما پشتوانه بین المللی یک چک سفید نیست. خود بانک جهانی می‌گوید که مقیاس روگون بیش از آن چیزی است که تاجیکستان می‌تواند به تنهایی تأمین مالی کند و برای جلوگیری از جذب بیش از حد بودجه پروژه، حمایت شریک ضروری است. درآمدهای صادراتی مورد انتظار آن به تکمیل، پیوندهای انتقال، قراردادهای خرید منطقه ای قابل اعتماد و عملیات شفاف بستگی دارد. تا زمانی که آن قطعات در جای خود قرار نگیرند، درآمد پیش بینی شده را نمی توان به عنوان پول نقدی که از قبل برای خدمات بدهی در دسترس است تلقی کرد.

تاجیکستان دارای نسبت بدهی دولتی غیرمعمول بالایی نیست. بدهی عمومی تا سال 2025 و تا سال 2026 به کاهش خود ادامه داد، در حالی که ذخایر ارزی همچنان حائل قابل توجهی بود. صندوق بین المللی پول این بدهی را پایدار ارزیابی کرد.

طبقه‌بندی پرخطر عمدتا از بازپرداخت‌های خارجی سنگین نسبت به درآمدهای صادراتی در سال‌های 2025-27 ناشی می‌شود. بنابراین، آسیب‌پذیری فوری برنامه بازپرداخت و پایه صادرات محدود است، نه تنها موجودی بدهی اصلی.

اما نسبت سرفصل بخش مهمی از قرار گرفتن در معرض بخش عمومی را حذف می کند. مبنای صندوق بین‌المللی پول شامل بدهی‌های غیر تضمینی شرکت‌های دولتی نمی‌شود، زیرا اطلاعات مربوط به این بدهی‌ها ناقص است. در یک آزمون استرس متناسب، بدهی های بالقوه معادل 11.7 درصد تولید ناخالص داخلی را اضافه می کند. اینها شامل بدهی های معوقه برقی توجیک 8.2 درصد تولید ناخالص داخلی و بدهی خارجی تالکو 2 درصد است.

این شرکت به دنبال سرمایه گذاری جدید قابل توجهی بوده است، اما بدهی های حل نشده آن تلاش ها برای جذب منابع مالی جدید را پیچیده می کند.

شکایت های داوری علیه TALCO به ناچار خطرات انطباق و الزامات دقت لازم را برای هر سرمایه گذار احتمالی افزایش می دهد. هنگامی که پرداخت ها از طریق بانک ها و حوزه های قضایی متقاطع جریان می یابد، خطرات قانونی در یک بخش از دارایی ها کنترل نمی شود.

این اختلاف همچنین به مراحل اجرایی فرامرزی تبدیل شده است و طلبکاران به دنبال اطلاعاتی در مورد دارایی ها و معاملات در چندین حوزه قضایی هستند.

علاوه بر این، TALCO مستحق توجه ویژه است زیرا مشکلات مالی آن مستقیما به یک شرکت دولتی دیگر وارد می شود. صندوق بین المللی پول می گوید بیشتر معوقات تولیدکننده آلومینیوم به برقی توجیک بدهکار است. بنابراین، انضباط ضعیف پرداخت در TALCO به زیان های شرکت برق می افزاید، در حالی که تضمین، افزایش سرمایه یا فرض بدهی های هر یک از شرکت ها می تواند بار را به بودجه منتقل کند. آزمون استرس پیش‌بینی این نیست که دولت هر تعهدی را به عهده می‌گیرد، اما نشان می‌دهد که چرا نسبت بدهی به دولت پایین، ریسک مالی گسترده‌تر را کمتر نشان می‌دهد.

انتخاب سیاست بین رها کردن روگان و وام گرفتن بدون محدودیت نیست. تاجیکستان می‌تواند از کمک‌های بلاعوض و تسهیلات مالی با سررسید طولانی برای سد استفاده کند و در عین حال بدهی‌های غیرممکن را محدود کند، حساب‌های حسابرسی شده شرکت‌های دولتی بزرگ را منتشر کند و ضمانت‌ها و معوقات را افشا کند.

گزارش‌دهی مستقل در مورد هزینه‌های روگان، خرید، ایمنی، اسکان مجدد و قراردادهای فروش برق به طلبکاران و شهروندان این امکان را می‌دهد تا قضاوت کنند که آیا مفروضات درآمد آتی معتبر باقی می‌مانند یا خیر. دولت همچنین به رشدی نیاز دارد که باعث ایجاد مشاغل داخلی و صادرات خارج از بخش دولتی شود. این امر مستلزم رقابت قوی‌تر، قوانین قابل اعتمادتر برای سرمایه‌گذاران خصوصی و سیستم مالی است که بتواند بخشی از درآمد حواله‌های کشور را به جای مصرف و واردات به سمت کسب‌وکارهای مولد هدایت کند.

داده ها از یک نتیجه گیری آگاهانه پشتیبانی می کنند. رشد واقعی است و سقوط حاکمیت قریب الوقوع نیست. فقر کمتر، ذخایر قابل توجه و حمایت های اعطایی وقت کشور را خریده است. رونق تنها در صورتی ادامه خواهد داشت که دوشنبه اقتصاد را گسترش دهد و بدهی های تالکو و سایر شرکت های دولتی را نمایان سازد. Rogun می تواند از این انتقال حمایت کند، اما تنها در صورتی که تامین مالی آن در حد درآمد باقی بماند، پروژه می تواند به طور واقع بینانه به دست آورد.

نظرات بیان شده در این مقاله متعلق به خود نویسنده است و لزوما منعکس کننده موضع تحریریه الجزیره نیست.