آیا همه‌گیری دیگر در راه است؟ طاعون ریوی چیست و تا چه اندازه خطرناک است؟
یک پژوهشگر ۲۸ ساله در روسیه که در موسسه‌ای ویژه تحقیقات درباره طاعون و عوامل بیماری‌زای خطرناک کار می‌کرد، بر اثر نوعی ذات‌الریه با منشا «نامشخص» جان باخت اما طاعون ریوی چیست و چقدر خطرناک است؛ آیا طاعون ریوی می‌تواند زمینه‌ساز یک همه‌گیری گسترده شود؟
موسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در منطقه سیبری روسیه قرار دارد و در پی این اتفاق، چند نفر دیگر نیز قرنطینه شده‌اند. سازمان «روس‌پوتربنادزور»، نهاد مسئول نظارت بر بیماری‌های عفونی در روسیه احتمال ارتباط میان مرگ این پژوهشگر و فعالیت حرفه‌ای او را کم‌اهمیت جلوه داده است. با این حال این اتفاق پرسش‌هایی را درباره نوعی از طاعون که ریه‌ها را درگیر می‌کند، مطرح کرده است.وزارت خارجه آمریکا و مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های این کشور اعلام کرده‌اند که تحولات مربوط به این پرونده را از نزدیک زیر نظر دارند. سازمان جهانی بهداشت نیز روز دوشنبه گفت با مقام‌های بهداشتی روسیه در تماس است تا جزئیات آنچه روی داده، آزمایش‌های در حال انجام و پیامدهای احتمالی این اتفاق برای بهداشت عمومی در سطح بین‌المللی را بررسی کند.یکی از سخنگویان سازمان جهانی بهداشت گفت: «بر اساس اطلاعات غیررسمی موجود، به نظر می‌رسد خطر این اتفاق برای سلامت عمومی مردم پایین باشد.» او افزود ارزیابی این سازمان از میزان خطر، پس از دریافت اطلاعات بیشتر به‌روزرسانی خواهد شد.طاعون ریوی چیست؟طاعون ریوی نوعی عفونت نادر اما مرگبار ریه است که بر اثر باکتری «یرسینیا پستیس» ایجاد می‌شود. دانشمندان طاعون ریوی را خطرناک‌ترین شکل ابتلا به طاعون می‌دانند.این باکتری می‌تواند انواع دیگری از طاعون را نیز ایجاد کند که هر یک بخش‌های متفاوتی از بدن را درگیر می‌کنند.شایع‌ترین نوع این بیماری «طاعون خیارکی» است. این نوع طاعون اغلب پس از گزش کک آلوده ایجاد می‌شود، هرچند باکتری می‌تواند از طریق بریدگی، زخم یا آسیب پوستی نیز وارد بدن شود. عفونت در این حالت باعث تورم و دردناک شدن غدد لنفاوی می‌شود و در صورت پیشرفت بیماری ممکن است به «طاعون سپتی‌سمیک» یا طاعون خونی منجر شود.در طاعون سپتی‌سمیک، عفونت وارد جریان خون می‌شود و ممکن است به نارسایی اندام‌های بدن بینجامد. این نوع طاعون همچنین می‌تواند مستقیما در پی گزش کک آلوده ایجاد شود.نوع دیگری از بیماری که «طاعون حلقی» نام دارد، گلو و حلق را درگیر می‌کند و ممکن است پس از خوردن گوشت آلوده به باکتری ایجاد شود.طاعون ریوی چگونه منتقل می‌شود؟طاعون ریوی تنها نوع طاعون است که می‌تواند مستقیما از فردی به فرد دیگر منتقل شود. انتقال معمولا از طریق ذرات تنفسی صورت می‌گیرد که فرد مبتلا هنگام سرفه یا عطسه در هوا پخش می‌کند. تماس با قطرات تنفسی حیوانات آلوده نیز می‌تواند باعث انتقال عفونت شود.آخرین مورد ثبت‌شده انتقال طاعون ریوی از انسان به انسان در آمریکا به سال ۱۹۲۴ و شیوع این بیماری در لس‌آنجلس بازمی‌گردد.علائم طاعون ریوی چیست؟در طاعون ریوی باکتری وارد ریه‌ها می‌شود و می‌تواند به ذات‌الریه شدید منجر شود و تنفس را دشوار کند. علائم بیماری ممکن است تنها ۲۴ ساعت پس از ابتلا ظاهر شوند.تب و لرز، سردرد، بدن‌درد، سرگیجه، ضعف و خستگی از دیگر علائم این بیماری‌اند. تهوع، استفراغ و اسهال نیز ممکن است در افراد مبتلا دیده شود.طاعون ریوی در صورت درمان نشدن می‌تواند کشنده باشد.طاعون ریوی چگونه درمان می‌شود؟طاعون را می‌توان با آنتی‌بیوتیک درمان کرد و دوره درمان معمولا بین ۱۰ تا ۱۴ روز طول می‌کشد. سیپروفلوکساسین، لووفلوکساسین، موکسی‌فلوکساسین، جنتامایسین و استرپتومایسین از جمله آنتی‌بیوتیک‌هایی هستند که برای درمان این بیماری به کار می‌روند.هرچه درمان زودتر آغاز شود احتمال بهبود بیشتر است. بیمارانی که در ۲۴ ساعت نخست پس از بروز بیماری آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند، بیشترین شانس زنده ماندن را دارند.بسته به وضعیت بیمار ممکن است درمان‌های حمایتی از جمله اکسیژن، مایعات و استراحت نیز لازم باشد.آیا برای طاعون واکسن وجود دارد؟واکسن طاعون از قرن نوزدهم میلادی به کار گرفته شده است، اما هنوز مشخص نیست که این واکسن تا چه اندازه می‌تواند از ابتلا به طاعون ریوی جلوگیری کند.سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون عمومی علیه طاعون را توصیه نمی‌کند و آن را تنها برای گروه‌هایی که با خطر بالای ابتلا روبه‌رو هستند از جمله کارکنان آزمایشگاه‌هایی که به طور مستمر در معرض احتمال آلودگی قرار دارند، در نظر می‌گیرد.چرا هنوز موارد ابتلا به طاعون دیده می‌شود؟بسیاری از مردم فکر می‌کنند طاعون یک بیماری متعلق به گذشته‌های دور است؛ بیماری که نام آن بیشتر در متون تاریخی یا مذهبی به چشم می‌خورد. اما دکتر تایلر اوانز، متخصص بیماری‌های عفونی می‌گوید طاعون هنوز از میان نرفته است.این بیماری در قرن چهاردهم میلادی با نام «مرگ سیاه» شناخته می‌شد و بیش از ۵۰ میلیون نفر را در اروپا کشت. امروزه آنتی‌بیوتیک‌ها درمان طاعون را بسیار آسان‌تر کرده‌اند اما این بیماری همچنان در همه قاره‌ها به جز اقیانوسیه وجود دارد.به گفته سازمان جهانی بهداشت از دهه ۱۹۹۰ میلادی تاکنون بیشتر موارد ابتلای انسان به طاعون در آفریقا گزارش شده است.آخرین مورد مرگ بر اثر طاعون ریوی در آمریکا در ژوئیه ۲۰۲۵ در ایالت آریزونا گزارش شد. به گفته مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) فرد جان‌باخته مرد جوانی بود که با گربه‌های بیمار در تماس بود و احتمالا عفونت را از آنها گرفته بود. هیچ‌یک از افراد دیگری که با این گربه‌ها در تماس بودند بیمار نشدند.دکتر اوانز، نویسنده کتاب «همه‌گیری‌ها، فقر و سیاست: رمزگشایی از عوامل اجتماعی و سیاسی همه‌گیری‌ها، از طاعون تا کووید-۱۹» می‌گوید تغییرات زیست‌محیطی می‌تواند خطر طاعون را افزایش دهد. او همچنین معتقد است کاهش زیرساخت‌ها و اقدامات بهداشت عمومی در آمریکا می‌تواند این خطر را بیشتر کند.با این حال به گفته او دست‌کم تشخیص طاعون می‌تواند سریع انجام شود و آنتی‌بیوتیک‌های موجود برای درمان آن بسیار موثرند.خطر طاعون برای مردم جهان چقدر است؟سازمان جهانی بهداشت می‌گوید در حال حاضر به نظر می‌رسد خطر برای عموم مردم پایین باشد.به گفته دکتر روتول دلال، متخصص بیماری‌های عفونی در مرکز پزشکی سنت جوزف دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا مبتلایان به طاعون ریوی معمولا خیلی زود به‌شدت بیمار می‌شوند. وخامت سریع حال بیمار می‌تواند رفت‌وآمد و تماس او با دیگران را محدود کند و در نتیجه از احتمال گسترش گسترده بیماری بکاهد.او می‌گوید حال بیماران ممکن است به اندازه‌ای وخیم شود که حتی راه رفتن یا انجام کارهای روزمره برایشان دشوار باشد، چه رسد به سفر. علائم بیماری نیز ممکن است تنها ۲۴ ساعت پس از قرار گرفتن در معرض عفونت ظاهر شوند.دکتر دلال می‌گوید با توجه به ارتباط گسترده میان کشورهای جهان همچنان باید مراقب بود و احتمال انتقال بیماری را در نظر داشت. با این حال به گفته او آنچه اکنون درباره طاعون ریوی دیده می‌شود از نظر ابعاد قابل مقایسه با همه‌گیری کووید-۱۹ نیست و امید می‌رود بیماری مهار شود و گسترش پیدا نکند.به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندیدسازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند افرادی که در نزدیکی بیماران مبتلا به طاعون هستند از تماس مستقیم با آنها خودداری کنند و در برخورد با مایعات بدن فرد مبتلا احتیاط داشته باشند.اگر فردی در معرض طاعون قرار گرفته باشد، مقام‌های بهداشتی اعضای خانواده و دیگر افرادی را که با او تماس نزدیک داشته‌اند زیر نظر می‌گیرند و ممکن است پیش از بروز بیماری برای آنها آنتی‌بیوتیک تجویز کنند. شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون نیز از توصیه‌های بهداشتی برای کاهش خطر انتقال است.