آیا پایگاه های آمریکا در خارج از کشور از بریتانیا تا خلیج فارس تبدیل به بدهی می شوند؟

دوحه، قطر - اواخر یک روز صبح در مارس 1999، یک بمب افکن B-52 ایالات متحده از RAF Fairford در Gloucestershire بلند شد و به سمت جنوب شرقی حرکت کرد. هفت جت دیگر در فواصل دو دقیقه ای دنبال شد.

این آغاز بمباران یوگسلاوی توسط ناتو به رهبری ایالات متحده بود، کارزاری که در آن پایگاه فیرفورد هم به عنوان سکوی پرتاب محوری برای جت های آمریکایی و هم به عنوان ایستگاه سوخت برای هواپیماهای جنگنده عمل می کرد. پایگاه بریتانیا نقش مشابهی را در طول جنگ خلیج فارس در سال 1991 ایفا کرده بود و این کار را در طول جنگ عراق در سال 2003 و در مراحل اولیه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در 28 فوریه 2026 آغاز شد، دوباره انجام داد.

اما در ماه اکتبر، ایالات متحده همه 12 بمب افکن B-1 Lancer خود را از پایگاه گلاسسترشایر خارج کرد، زیرا می ترسید که آنها دیگر در آنجا از تهدید فزاینده ایران در امان نباشند. چند روز قبل، نیروهای امنیتی بریتانیا چندین بازداشت را انجام داده بودند و دولت این کشور ایران را به داشتن توطئه برای هدف قرار دادن این پایگاه متهم کرده است - اتهامی که تهران آن را رد کرده است.

RAF Fairford تنها نیست. در اوایل این ماه، ایالات متحده 12 هواپیما را از پایگاه دیگر بریتانیا، RAF Mildenhall خارج کرد. و در ماه ژوئیه، گزارش‌ها حاکی از آن بود که ایالات متحده بسیاری از دارایی‌های نظامی خود را از پایگاه‌های خود در خلیج فارس که در طول جنگ به شدت توسط ایران ضربه خورده بود، جابه‌جا کرده است، در عوض آن‌ها را به پایگاه‌هایی در اردن منتقل کرده است، در حالی که پیشنهاد انتقال آنها به اسرائیل را نیز بررسی می‌کند.

برای دهه ها، این پایگاه ها به عنوان لبه تیز توانایی ارتش ایالات متحده برای فرافکنی قدرت و به راه انداختن جنگ ها در هزاران مایل دورتر از خانه عمل کرده اند. برای متحدان نزدیک، چه در اروپا و چه در خلیج فارس، آنها همچنین به عنوان ضامن امنیت در برابر تهدیدات دیگر کار کردند.

تحلیلگران می گویند، اما توانایی ایران برای آسیب جدی به تأسیسات ایالات متحده در خاورمیانه در طول جنگ، و تهدیدی برای بریتانیا، برای اولین بار این دارایی های استراتژیک حیاتی را به بدهی های بالقوه، هم برای متحدان آمریکا و هم برای خود ایالات متحده تبدیل کرده است.

سیمون مابون، استاد سیاست بین‌الملل در دانشگاه لنکستر، به الجزیره گفت: «چتر امنیتی ایالات متحده در حال تبدیل شدن به یک شمشیر دولبه است. زمانی که امنیت پایگاه‌های ایالات متحده زیر سوال می‌رود، محاسبات واشنگتن از منافع استراتژیک آنها را تغییر می‌دهد. همچنین به کشورهای اروپایی و خلیج‌فارس دلیلی می‌دهد که به طور جدی درباره این پایگاه‌ها فکر کنند، با توجه به اینکه آنها در حال تبدیل شدن به هدف هستند.»

مدت‌هاست که میزبانی پایگاه‌های آمریکایی به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از نحوه جلوگیری از تهدیداتی که متحدان ایالات متحده، چه در اروپا، چه در خلیج‌فارس یا شرق آسیا با آن‌ها مواجه هستند، تلقی می‌شود.

باراک اوباما، رئیس جمهور سابق ایالات متحده، زمانی از "تعهد آهنین" به امنیت خلیج فارس صحبت کرد، در حالی که بریتانیا مرتبا به اصطلاح "روابط ویژه" خود با ایالات متحده را مورد استناد قرار می دهد. با انجام این کار، بریتانیا و خلیج فارس مدت‌هاست که خود را به عنوان شرکای مشتاق قدرتی معرفی کرده‌اند که - حداقل قبل از رئیس‌جمهور کنونی دونالد ترامپ - خود را به عنوان ضامن خیرخواه امنیت متحدانش معرفی می‌کرد.

اما موجی از حوادث امنیتی اخیر، که بسیاری از آنها به جنگ علیه ایران مرتبط هستند، این روایت را آزمایش می‌کنند و سؤالاتی را در مورد منافع چه کسی این تعهدات و اینکه آیا میزبانی از نیروهای آمریکایی می‌تواند خطر را به خانه نزدیک‌تر کند، ایجاد می‌کند.

دادستان های ایالات متحده سه مرد را که آنها آنها را به عنوان عوامل مورد حمایت ایران توصیف می کنند به دلیل نقش داشتن آنها در طراحی نزدیک به 20 حمله در سراسر ایالات متحده و اروپا، از جمله در RAF Fairford متهم کرده اند.

در همین حال، ایران به صراحت در خلیج فارس وجود پایگاه های آمریکایی را توجیهی برای هدف قرار دادن همسایگان خود، بمباران قطر، امارات، عربستان، بحرین و کویت عنوان کرد. ایران همچنین عمان را که پایگاه دائمی آمریکا ندارد، بمباران کرد. و اردن و عراق، فراتر از خلیج فارس، که میزبان تأسیسات نظامی بزرگ ایالات متحده هستند.

گزارش ناظر پنتاگون که در ماه سپتامبر منتشر شد نشان داد که حملات ایران صدها ساختمان و سازه در تاسیسات نظامی آمریکا در کویت، بحرین، قطر، امارات، عربستان سعودی، عراق، عمان و اردن را در چهار ماه اول جنگ آسیب دیده و ویران کرده است.

دست‌کم پنج تانکر سوخت‌گیری هوایی KC-135 در حمله به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی آسیب دیدند. حداقل یکی از این هواپیماهای هشدار دهنده و کنترل زودهنگام هوابرد در یک حمله بعدی بر روی زمین آسیب دید.

کارشناسان می گویند این حوادث یک معضل امنیتی را برای متحدان آمریکا در خلیج فارس و اروپا تشدید می کند. میزبانی نیروهای آمریکایی می‌تواند آنها را در معرض تلافی‌جویی در جنگی قرار دهد که هیچ حرفی در شروع آن نداشتند، در حالی که همین پایگاه‌ها به دفاع از برخی از کشورهای میزبان در برابر حملات، از جمله با رهگیری موشک‌ها و ارائه انتقال سلاح کمک می‌کنند.

جنگ پروازها و کشتیرانی را مختل کرده است و صادرات نفت و گاز را که بیشتر منطقه به آن وابسته است، تهدید کرده است. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا روز دوشنبه گفت که اقدام نظامی بیشتر علیه ایران در حال حاضر غیرضروری است. اما محاصره دریایی ایالات متحده همچنان پابرجاست و کشتیرانی از طریق تنگه هرمز هنوز به حالت عادی بازنگشته است.

محمدعلی شعبانی، تحلیلگر خاورمیانه، به الجزیره گفت: «در حالی که استفاده از میزبانی پایگاه‌های نظامی خارجی همواره شامل محاسبه ریسک در مقابل تضمینی است که ارائه می‌کند، تصور در میان کشورهای عربی خلیج فارس قطعا در حال تغییر است». آسیب‌پذیری این دارایی‌ها به طور فزاینده‌ای برای دولت‌های میزبان که به دنبال جنگ نبوده‌اند، در عین حال بدون اینکه حرفی برای گفتن واقعی داشته باشند، به آن کشیده شده‌اند، تبدیل شده است.»

واشنگتن با یک معضل خاص خود مواجه است. پایگاه‌های اروپا یا خاورمیانه به آن امکان جنگ‌های دوردست را می‌دهند، اما حضور آن‌ها همچنین اهداف زیادی را برای ایران فراهم کرده است.

در ماه مارس، یک پهپاد ایرانی به آشیانه ای در یک پایگاه بریتانیایی در قبرس که ایالات متحده نیز از آن برای عملیات اطلاعاتی و لجستیکی استفاده می کند، اصابت کرد. تهران پس از انتشار گزارش هایی مبنی بر اینکه این کشور اروپای شرقی ناتو به آمریکا اجازه داده است از پایگاه هوایی بزمر خود برای سوخت گیری هواپیماهای مورد استفاده برای حمله به ایران استفاده کند، بلغارستان را تهدید کرد. هفته‌ها بعد، وزیر دفاع بلغارستان اعلام کرد که تانکرهای هوایی آمریکا برای همیشه بزمر را ترک کرده‌اند و رئیس‌جمهور این کشور اعلام کرد که "مأموریت به پایان رسیده است" و به روستایی که نام پایگاه از آن برگرفته شده است، آرامش بخشید.

تحلیلگران می گویند که در خاورمیانه، چندین پایگاه کلیدی مورد استفاده نیروهای آمریکایی تقریبا غیرقابل استفاده شده است و پایگاه های کویت متحمل شدیدترین آسیب ها شده اند. حمله به بندر شعیبه شش سرباز آمریکایی را کشت و یک مرکز عملیات ارتش را ویران کرد. پهپادها و موشک های ایرانی به تاسیسات هوانوردی و پرسنل در پایگاه هوایی علی السالم آسیب رساندند، در حالی که حملات به کمپ بوهرینگ به تاسیسات تعمیر و نگهداری و سوخت گیری آسیب رساند.

در قطر، حمله ایران به سیستم راداری هشدار اولیه در پایگاه هوایی العدید که مقر عملیات هوایی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) است، آسیب رساند. یک پهپاد ایرانی در بحرین به تجهیزات ارتباطی مقر ناوگان پنجم آمریکا حمله کرد.

این آسیب این سؤال را ایجاد می کند که ایالات متحده تا چه حد می تواند از این پایگاه ها پس از حمله به آنها استفاده کند. گرد نونمان، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خلیج‌فارس در دانشگاه جورج تاون قطر، به الجزیره گفت که جنگ نشان داده است که برخی از پایگاه‌ها «بسیار آسیب‌پذیر هستند» و «نمی‌توانند بسیاری از وظایفی را که برای آن تأسیس شده‌اند انجام دهند».

مارک هیلبورن، استاد ارشد دپارتمان مطالعات دفاعی در کالج کینگ لندن، به الجزیره گفت: «در واقع پایگاه‌های بزرگ آسان‌تر هدف قرار می‌گیرند».

وی افزود: یکی از فناوری‌هایی که این امکان را در کنار موشک‌های بالستیک نسبتا ارزان فراهم کرده است، پهپادها هستند.

ایران سرمایه گذاری هنگفتی را برای تولید پهپادهای ارزان قیمت داخلی انجام داده است که آسیب های نامتناسبی به اهداف وارد می کنند و موشک های رهگیر بسیار گران تر را اگزوز می کنند.

در همین حال در بریتانیا، هواپیماهای بدون سرنشین پایگاه های هوایی ایالات متحده را با چالش های متفاوتی مواجه می کنند. در حالی که ماهیت تهدید گزارش شده برای RAF Mildenhall نامشخص است، پرونده فیرفورد مربوط به یک توطئه ادعایی است. اوربان کانینگهام، محقق و سرپرست دوره در مؤسسه خدمات سلطنتی متحد (RUSI) در بریتانیا، به الجزیره گفت: «محدوده بازیگرانی که ممکن است پایگاه‌ها را هدف قرار دهند، تغییر کرده است. پایگاه‌ها آسیب‌پذیرتر هستند و این محاسبه ریسک را تغییر می‌دهد.

هر کسی می‌تواند در زیرزمین یک پهپاد بسازد... افرادی که به دنبال ایجاد شرارت یا آشفتگی هستند می‌توانند جنایتکاران سازمان‌یافته را به خدمت بگیرند، و این امر باعث می‌شود که نسبت دادن به حملات سخت‌تر شود.»

او گفت که همه این‌ها پایگاه‌ها را «آسیب‌پذیرتر می‌کند و این محاسبه ریسک را تغییر می‌دهد».

از آنجایی که واشنگتن برخی از دارایی‌های نظامی خود را از پایگاه‌های خود در خلیج فارس و اروپا خارج می‌کند، می‌تواند به شدت به اسرائیل، نزدیک‌ترین متحد خود در خاورمیانه نیز تکیه کند. شعبانی گفت: "هم اکنون نشانه هایی وجود دارد که نشان می دهد سنتکام به سمت استفاده از اسرائیل به عنوان پایگاه کلیدی پیشروی می رود."

اسرائیل در ماه فوریه در کنار آمریکا جنگ علیه ایران را آغاز کرد. با توجه به اینکه صادرات نفت و گازی که اقتصادهای خلیج فارس به آن وابسته هستند در خطر است، نگه داشتن نیروهای ایالات متحده در نزدیکی به واشنگتن اجازه می دهد تا پاسخ دهد، اما این نیروها را نیز در معرض حملات ایران قرار می دهد.

کانینگهام از RUSI گفت: «راه‌حل طولانی‌مدت کار با شرکا و اطمینان از آمادگی نیروهای متحد برای دفاع از خود است».

او گفت: «در نهاد سیاست آمریکا بحثی وجود دارد و ایرانی‌ها به آن اشاره می‌کنند و می‌گویند تا زمانی که نیروهای آمریکایی آنجا هستند، هدف هستند». این معمای سیاست ایالات متحده است. در نهایت، آنها نمی توانند جایگزینی برای داشتن پایگاه هایی به شکلی ببینند.