آیا چین در مناقشه ارضی ژاپن و روسیه دخالت می کند؟

بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط دولت منطقه ساخالین روسیه در 13 اکتبر، هیئتی از استان هیلونگجیانگ چین شامل مقامات دولتی و کارآفرینان اخیرا از جزیره ایتوروپ (به ژاپنی Etorofu) بازدید کردند. این جزیره بخشی از جزایر کوریل جنوبی است که به عنوان سرزمین‌های شمالی در ژاپن شناخته می‌شود، که در حال حاضر تحت کنترل عملی روسیه هستند، اگرچه ژاپن ادعای حاکمیت بر آنها را دارد.

دیدار این گروه چینی منجر به ابراز نارضایتی فوری از سوی توکیو شد و موتگی توشیمیتسو، وزیر امور خارجه ژاپن آن را "کاملا غیرقابل قبول" اعلام کرد. در پاسخ، پکن اعلام کرد که "به طور مداوم از احترام و حمایت از نتایج پیروزی [جنگ جهانی دوم] حمایت می کند." یک رسانه ژاپنی پیشنهاد کرد که این نشان دهنده یک موضع هماهنگ بین چین و روسیه در رابطه با موضوع سرزمین های شمالی و رویکرد مشترک در برخورد با ژاپن است. جزایر مورد بحث تا زمانی که توسط اتحاد جماهیر شوروی اشغال شدند در کنترل ژاپن بودند

پایان جنگ جهانی دوم دولت ژاپن از آن زمان تاکنون به ادعای خود ادامه داده است. توکیو تلاش های مکرری برای پیشبرد مذاکرات بر سر موضوع ارضی با روسیه از طریق اهرم همکاری اقتصادی و سرمایه گذاری انجام داده است. با این حال، در نهایت، این تلاش ها نتایج رضایت بخشی را به همراه نداشته است. علیرغم برخورداری از منابع فراوان ماهیگیری و معدنی، پتانسیل اقتصادی این جزایر به دلیل توسعه اقتصادی عقب افتاده خاور دور روسیه، زیرساخت های ناکافی و هزینه های حمل و نقل بالا تا حد زیادی دست نخورده باقی مانده است.

در سال 2022، روسیه اعلام کرد که یک منطقه ویژه اقتصادی در این جزایر برای تقویت رشد اقتصادی ایجاد کرده است. اگر شرکت‌های چینی در آینده بیشتر در توسعه اقتصادی جزایر کوریل جنوبی مشارکت کنند، نه تنها فشار سیاسی بر ژاپن وارد می‌کند، بلکه می‌تواند کنترل واقعی روسیه بر این جزایر را نیز تقویت کند. اگرچه نقشه‌هایی که در حال حاضر در چین منتشر می‌شوند، این جزایر را قلمرو ژاپن تحت اشغال روسیه می‌دانند، پکن عموما از اتخاذ موضع صریح در مورد حاکمیت آنها اجتناب می‌کند.

در آگوست 2026، پس از سفر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه به جزیره ایتوروپ، سفرای چین و روسیه در ژاپن مقاله ای را با هم نوشتند که در آن بیان شد: «حفظ حافظه تاریخی جنگ جهانی دوم و نتایج آن به ویژه برای کشورهای ما مهم است». به نظر می رسد که این به معنای تصدیق چین به وضعیت موجود بدون اعلام آشکار است. برخی از رسانه های ژاپنی تصور می کنند که پکن از موقعیتی که در دوره بعدی مائو داشت دور شده و به سمت طرف روسیه حرکت می کند.

هنوز مشخص نیست که آیا سفر این هیئت عمدا توسط پکن تنظیم شده است یا خیر. با این حال، با توجه به اینکه هیئت شامل مقاماتی از دولت استانی هیلونگجیانگ بود، این بازدید به وضوح حداقل تایید ضمنی مقامات را داشت. در چند ماه گذشته، قانونگذاران ژاپنی از احزاب مختلف سیاسی به تایوان سفر کرده‌اند و مهم‌تر از همه، گروهی متشکل از 27 نماینده پارلمان ژاپن تقریبا همزمان با سفر این هیئت وارد تایوان شده‌اند. پکن معمولا چنین اقداماتی را نقض حاکمیت ارضی چین می داند.

در نتیجه، این سفر هیئت چینی ممکن است یک اقدام متقابل پکن علیه ژاپن باشد. یکی از معایب ژاپن این است که تقریبا با همه همسایگان خود درگیر اختلافات ارضی یا دریایی است. این اختلافات در حال حاضر عمدتا به روابط دوجانبه بین ژاپن و کشورهای مربوطه مربوطه مربوط می شود. با این حال، سفر هیئت چینی به جزایر کوریل جنوبی در شرایط بدتر شدن روابط چین و ژاپن ممکن است نشان دهنده این باشد که پکن یک کارت دیپلماتیک علیه ژاپن به کار گرفته است که قبلا توجه چندانی به آن نشده بود.

تعمیق روابط چین و روسیه این موضوع را پیچیده تر کرده است. در سال‌های اخیر، گشت‌های مشترک مکرر هواپیماها و کشتی‌های دریایی چین و روسیه در مجاورت ژاپن، نگرانی توکیو را برانگیخته است. همزمان، چین و روسیه روایت های تاریخی خود را همسو کرده اند. در ماه مه 2025، دو کشور بیانیه مشترکی صادر کردند که در آن پیروزی‌های خود در جنگ مقاومت در برابر تجاوز ژاپن و جنگ بزرگ میهنی را گرامی داشتند و در عین حال متعهد به تقویت همکاری‌های دوجانبه و حمایت از اقتدار حقوق بین‌الملل شدند.

در این بیانیه، چین و روسیه به عنوان «نیروهای محوری در مبارزه با میلیتاریسم و ​​فاشیسم» توصیف شده و بر تعهد آنها به «دفاع از نتایج جنگ جهانی دوم» و مقاومت در برابر هر گونه «احیای مجدد میلیتاریسم» تاکید شده است. این با اتهامات پکن مبنی بر اینکه ژاپن «نظامی‌گرایی نوع جدید» را دنبال می‌کند، همسو است. با توجه به این برداشت‌های مشترک تاریخی، می‌توان انتظار داشت که چین و روسیه در رویکردهای دیپلماتیک خود در قبال ژاپن، در موضوعات تاریخی و امنیتی با یکدیگر هماهنگی بیشتری داشته باشند.

با این حال، این احتمال وجود دارد که پکن همچنان از به رسمیت شناختن رسمی حاکمیت روسیه بر جزایر خودداری کند. این نه تنها به این دلیل است که چین نیاز به حفظ فضای مانور دیپلماتیک در برابر ژاپن دارد، بلکه به این دلیل است که به دنبال اجتناب از پیوستن کامل به منافع روسیه است. در همین حال، پاسخ ژاپن هم به دلیل سیاست خود در قبال روسیه و هم وضعیت روابطش با چین محدود شده است. ادامه تحمیل تحریم های ژاپن علیه روسیه هرگونه بهبود اساسی در روابط این کشور با مسکو را در کوتاه مدت بسیار بعید می کند.

در عین حال، هیچ نشانه ای از بهبود معنادار در روابط توکیو با چین وجود ندارد. در این پس‌زمینه، مقابله مؤثر با فعالیت‌های چین و روسیه در منطقه برای ژاپن دشوار است. مهم‌تر از آن، اگر چین فعالانه در فعالیت‌های اقتصادی یا حتی همکاری نظامی با روسیه در جزایر را دنبال کند، این موضوع می‌تواند به تدریج از یک مناقشه دوجانبه بین ژاپن و روسیه به متغیر جدیدی تبدیل شود که بر روابط چین و ژاپن و در نتیجه بر چشم‌انداز امنیتی شمال شرق آسیا تأثیر می‌گذارد.