ابزارهای سنگ چخماق فراموش شده نشان می دهد که کشاورزان مصر چگونه کار را قبل از فراعنه سازماندهی می کردند

نوشته جولیو لوکارینی، فدریکا اوگلیانو، لورنا لومباردی، گفتگو

ویرایش شده توسط Swati Mestri، بررسی توسط Robert Egan

این مقاله با توجه به روند و سیاست های ویرایشی Science X بررسی شده است. ویراستاران ضمن اطمینان از اعتبار محتوا، ویژگی های زیر را برجسته کرده اند:

بیش از یک قرن پس از حفاری آنها از زیر قاهره، تقریبا 3000 ابزار سنگی از هلیوپولیس نشان می دهد که کار تخصصی در حال تغییر شکل زندگی روستاها قبل از تبدیل شدن مصر به کشور بوده است.

مکان های کمی دارای منشأ بزرگتر از هلیوپولیس هستند. هزاران سال قبل از تأسیس قاهره، پایتخت کنونی مصر و بزرگترین شهر، شکوفا شد. در زمان فراعنه، هلیوپولیس مرکز مذهبی و فکری مهمی بود که به کیش خدای خورشید Ra اختصاص داشت. مصریان باستان بر این باور بودند که خود جهان از اینجا آغاز شد، زمانی که خدای خالق آتوم از آب های هرج و مرج برخاست. در اوایل دهه 1900، این منطقه هنوز تا حد زیادی زمین های کشاورزی باز در حاشیه قاهره بود. امروز در زیر ماتریا، منطقه ای پرجمعیت در شمال شرقی پایتخت مدفون است.

مدت ها قبل از ساخت ابلیسک نمادین آن در حدود سال 1940 قبل از میلاد، هلیوپولیس یک روستای کشاورزی بود. اندکی قبل از 3000 سال قبل از میلاد، زمانی که اولین فراعنه دره نیل را به یکی از اولین ایالت های جهان متحد کردند، مردم در اینجا به کشت محصولات زراعی، دم کردن آبجو و ساخت ابزارهای سنگ چخماق تیغی برخاستند.

در سالهای 1905 و 1906، مصر شناس ایتالیایی، ارنستو شیاپارلی، تقریبا 9 متر (30 فوت) پایین را حفر کرد تا به آن دهکده اولیه برسد. آب‌های زیرزمینی به سنگرهای او سرازیر شد و کارگران مجبور شدند آثار باستانی را مستقیما از آب بازیابی کنند. شیاپارلی سنگ‌ها را نگه می‌داشت، اما تحقیقات او عمدتا بر بناهای تاریخی و کتیبه‌ها متمرکز بود، بنابراین سنگ‌ها در 40 جعبه چوبی در موزه اگیزیو در تورین، تقریبا فراموش شده، برای بیش از یک قرن قرار داشتند.

اخیرا آنها به طور موقت به موزه دل دومو در Bracciano منتقل شدند تا مورد مطالعه قرار گیرند.

محلی که شیاپارلی در آن حفر کرده است دیگر به عنوان یک سایت باستان شناسی وجود ندارد. آن جعبه ها تنها چیزی است که از آن باقی مانده است.

ما باستان شناسانی هستیم که پیش از تاریخ آفریقای شمالی و ابزار سنگی باستانی را مطالعه می کنیم. در مطالعه جدیدمان که در مجله باستان شناسی مردم شناسی منتشر شده است، همه جعبه ها را تکه به تک بررسی کردیم. برچسب‌ها و شماره‌های موجودی محو شده، که با یادداشت‌های شیاپارلی بررسی شده‌اند، به ما این امکان را می‌دهند که تقریبا 3000 شی را به طور ایمن به هلیوپولیس اختصاص دهیم.

حفاری های اولیه اغلب قطعات زیبا را نگه می داشتند و بقیه را دور می انداختند. این مجموعه متفاوت بود. در کنار ابزار تمام شده، هسته‌هایی (تکه‌هایی از سنگ چخماق که تیغه‌ها از آن کوبیده می‌شد)، تکه‌های ریز و بقایای کار روی سنگ چخماق را پیدا کردیم. تقریبا همه چیز نگه داشته شده بود، بنابراین سنگ چخماق می توانست نحوه ساخت ابزارها را نشان دهد، نه فقط ظاهر آنها را. این ابزار برای کارهای روزمره استفاده می شود: برش، خراش دادن، سوراخ کردن و برداشت محصولات.

یک بررسی واقعیت هم داشتیم. در سال 2019، یک تیم مصری-آلمانی که در فاصله 500 متری (1640 فوت) حفاری می‌کردند، در کنار چیزی که به نظر می‌رسد یک آبجوسازی اولیه است، به لایه‌ای از همان سن و سال رسیدند که حاوی همان ابزارها بود. این به ما یک معیار مدرن برای یافته‌های قدیمی داد، که تاریخ آنها را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد که بقایای این دوره در سایر بخش‌های سایت گسترش یافته است.

به‌جای دسته‌بندی ابزارها در انواع، ما چیزی را بازسازی کردیم که باستان‌شناسان آن را «chaîne opératoire» می‌نامند: زنجیره انتخاب‌ها و حرکات از برداشتن یک سنگریزه تا دور انداختن یک ابزار فرسوده. هر مرحله آموخته می‌شود و آثاری در سنگ به جا می‌گذارد، بنابراین با هم نشان می‌دهند که چه کسی ابزارها را ساخته، چقدر ماهر بوده و چگونه کار سازماندهی شده است - و به طور کلی، مردم چگونه زندگی می‌کنند.

کنپرها (افرادی که سنگ چخماق را به شکل ابزار در می آوردند) سنگریزه های سنگ چخماق با کیفیت خوب را از شن های مجاور می چیدند و با چکش های سنگی نرم تیغه های بلند و منظمی را از این هسته ها می زدند. ما چهار روش مختلف کار با هسته ها را شناسایی کردیم.

گویاترین سرنخ تعادل بین هسته ها و تیغه ها بود. برخلاف سایر مکان‌های آن دوره، منطقه شیاپارلی دارای هسته‌های زیادی بود اما تیغه‌های نسبتا کمی داشت. با این حال، هسته‌ها نشان می‌دهند که تیغه‌ها بسیار بیشتر از آنچه که ما پیدا کرده‌ایم ضربه خورده‌اند، بنابراین بیشتر آنها به جای دیگری برده شده‌اند. این کارگاهی بود که بیش از نیاز چاقوها تولید می کرد.

منطقه آبجوسازی داستان مخالفی را روایت می‌کند: هسته‌های کمی که به طرز ناشیانه‌ای توسط دست‌های کمتر ماهر کار شده است. مردم آنجا بیشتر تیغه های خود را از کارگاه می گرفتند.

باستان شناسان به این «تخصص صنایع دستی دلخواه» می گویند. چند نفر به متخصصان ماهر تبدیل شدند، اما هیچ کس دسترسی به مواد خام یا تولید را در مقیاس بزرگ سازماندهی نکرد. کارشناسان همچنان کشاورز بودند: تیغه‌های داس سنگ چخماق به روش‌های مختلف تیز و تعمیر می‌شدند، نشانه‌ای که نشان می‌دهد هر کاربر خود را حفظ می‌کند. تعداد انگشت شماری از تیغه‌های داسی دندانه‌دار فوق‌العاده ظریف، که احتمالا با ابزارهای فلزی تکمیل شده‌اند، اشاره‌ای به استادکارانی دارد که در زمان برداشت محصول نیز به مزارع می‌رفتند.

نشانه هایی از جهان گسترده تر نیز وجود داشت. چاقوهای Hammamiya، تیغه های سنگ چخماق ظریفی که در همان دوره در سراسر مصر یافت شد، در هلیوپولیس نیز به همراه آثاری از ساخت آنها پیدا شد. شاید کارشناسان محلی از طرحی معتبر کپی کرده باشند، یا شاید صنعتگران دوره گرد از آن عبور کرده باشند.

سپس همه چیز به سرعت تغییر کرد. اندکی قبل از 3000 سال قبل از میلاد، تیغه های سنتی منطقه دلتا، مانند تیغه های تولید شده در هلیوپولیس، ناپدید شدند و با تیغه های استانداردتر جایگزین شدند. بسیاری از اینها دیگر از روستاهای محلی نبودند، بلکه از کارگاه های بزرگ در معادن سنگ چخماق بیابانی می آمدند. این تغییر با ظهور دولت مصر و تقاضای فزاینده آن برای مازاد کشاورزی همزمان شد.

وسوسه انگیز است که این را انقلابی بدانیم که از بالا توسط دولت جدید تحمیل شده است. هلیوپولیس چیز دیگری را پیشنهاد می کند. حتی قبل از تغییر، بسیاری از کشاورزان آن تیغه های خود را نمی ساختند. شواهد حاکی از آن است که افراد متخصص در داخل جامعه کار می کنند. عادت تکیه کردن به شخص دیگری برای ابزار ضروری از قبل وجود داشت. هنگامی که تیغه ها از کارگاه های دوردست در مقیاس بزرگ شروع به رسیدن کردند، جوامع برای آن آماده بودند، که ممکن است توضیح دهد که چرا این تغییر بسیار سریع بوده است.

به عبارت دیگر، دولت های اولیه پیچیدگی اقتصادی را از ابتدا اختراع نکردند. آنها بر اساس تمهیداتی بنا کردند که روستاییان عادی قبلا برای خودشان ترتیب داده بودند.

هلیوپولیس از منحصر به فرد بودن فاصله زیادی دارد. در سراسر آفریقا، مکان‌های بسیاری که یک قرن پیش کاوش شده‌اند، اکنون در زیر شهرها و مزارع قرار دارند که برای پاسخگویی به نیازهای جمعیت در حال گسترش رشد کرده‌اند. در قاهره، باستان شناسان و مقامات میراث مصری سخت تلاش می کنند تا از هلیوپولیس باستانی محافظت و تحقیق کنند، اما افزایش آب های زیرزمینی و فشارهای یکی از بزرگترین شهرهای جهان، آن را به رقابتی دائمی با زمان تبدیل کرده است. در جاهای دیگر، درگیری می تواند سایت ها را برای سال ها دور از دسترس قرار دهد، مانند بخش هایی از سودان امروز.

برای چنین مکان هایی، انبارهای موزه اغلب تنها آرشیو باقی مانده است. با این حال آنها کم استفاده باقی می مانند. جعبه‌های یافته‌های "معمولی" - سنگ چخماق، سفال‌های شکسته، استخوان‌های حیوانات - به ندرت مورد مطالعه قرار می‌گیرند، تا حدی به این دلیل که سوابق اولیه تکه‌تکه هستند و محققان تصور می‌کنند نمی‌توان به این مواد اعتماد کرد.

مطالعه ما نشان می دهد که می توان آن تردیدها را آزمایش کرد و اغلب بر آنها غلبه کرد. بررسی متقاطع برچسب‌ها، آرشیوها، مواد خام و داده‌های حفاری‌های جدید به ما امکان داد تا تأیید کنیم که سنگ‌های چخماق هلیوپولیس از کجا آمده‌اند و چقدر قدمت دارند. روش‌های مدرن نیز کمک کردند: تجزیه و تحلیل‌های میکروسکوپی و شیمیایی به ما اجازه می‌داد تا از سنگ چخماق انگشت نگاری کنیم و آن را در شن‌های نزدیک محل سکونت ردیابی کنیم.

همچنین یک نکته گسترده تر در مورد اینکه چه کسی می تواند این میراث را ببیند وجود دارد. تحت سیستم قدیمی «پارتاژ»، یافته‌ها بین حفاری‌های خارجی و کشور میزبان تقسیم می‌شد و بسیاری از مجموعه‌های مکان‌های آفریقایی به اروپا ختم شد. مطالعه آنها و انتشار آشکار آنها یکی از راه‌هایی است که می‌توان این مطالب را دوباره برای افرادی که گذشته آنها را ثبت می‌کند، به حساب آورد.

فرانچسکا مانکلوسی و همکاران، پیچیدگی ساخت: تولید تیغه و گذارهای اجتماعی-اقتصادی در هلیوپولیس پیش دودمانی، مصر (هزاره چهارم قبل از میلاد)، مجله باستان شناسی انسان شناسی (2026). DOI: 10.1016/j.jaa.2026.101819

سواتی مستری دارای مدرک لیسانس در مهندسی الکترونیک است و از سال 2019 به عنوان ویرایشگر محتوا کار کرده است. او ویرایش اسناد تحقیقاتی در زمینه فناوری، مراقبت های بهداشتی و علم مواد را تجربه کرده است و علاقه خاصی به فناوری و فضا دارد. نمایه کامل →

لیسانس زیست شناسی ریاضی، کارشناسی ارشد در نوشتن خلاق. خوش سفر با دیدگاه های منحصر به فرد در علم و زبان. نمایه کامل →

این مقاله از The Conversation تحت مجوز Creative Commons بازنشر شده است. مقاله اصلی را بخوانید.