اثرات ماندگار ۷ اکتبر بر سلامت روان جامعه اسرائیل
بر اساس یک گزارش، بیش از یک‌سوم اسرائیلی‌ها علائم اختلالات روانی از خود نشان داده‌اند. سه سال پس از حمله ۷ اکتبر، نظام سلامت این کشور همچنان برای مقابله با پیامدهای آن با دشواری روبه‌رو است.
هشدار: این مطلب حاوی اشاره‌هایی به مرگ بر اثر خودکشی است که ممکن است برای برخی خوانندگان آزاردهنده باشد.
هم‌زمان با سومین سالگرد حملات تروریستی ۷ اکتبر، رونن شالف احساس می‌کند که جسم‌اش به او خبر می‌دهد چیزی در راه است.
او به دویچه وله می‌گوید: «شروع به لرزیدن می‌کنی. این‌طور نیست که فقط یک روز باشد و بعد بگذرد و تمام شود. باید به مزار افراد زیادی سر بزنیم و خانواده‌های زیادی را ملاقات کنیم. دوران دشواری است و آدم آن را در جسم خودش حس می‌کند.»
هر دو فرزند او در جشنواره نووا در جنوب اسرائیل حضور داشته‌اند؛ جایی که در حمله تروریستی شبه‌نظامیان فلسطینی حماس ، و گروه‌های وابسته به آن در غزه ، نزدیک به ۴۰۰ نفر کشته شدند. در مجموع حدود ۱۲۰۰ نفر در جریان این حمله کشته شده و حدود ۲۵۰ نفر به گروگان گرفته شدند.
این حمله آغازگر جنگ غزه بود؛ جنگی که طی آن اسرائیل ده‌ها هزار فلسطینی را کشت و بخش بزرگی از جمعیت این منطقه را آواره کرد.
روئی، پسر شالف، هدف گلوله قرار گرفت و در بیمارستان بستری شد، اما زنده ماند. ماپال آدام، شریک زندگی روئی، در برابر چشمان او کشته شد. لیور، دختر شالف، نیز توانست جان سالم به در ببرد.
اندکی پس از آن روز، گاوریلا، همسر شالف، ناپدید شد و سپس پیکرش در خودرویی سوخته، همراه با یک نامه خداحافظی، پیدا شد. شالف می‌گوید: «او نتوانست اندوه آن روز را تحمل کند.»
هم‌زمان، علائم ناشی از تروما در پسرش روئی، عمدتاً به شکل نوسانات شدید خُلقی، بروز کرد. شالف به یاد می‌آورد: «برای اینکه مرا راضی کند به درمان تن داد، اما واقعاً به آن اعتقادی نداشت. فکر می‌کرد حالش خوب است و آدم قدرتمندی است.»
دو سال پس از مرگ گاوریلا، روئی نیز دیگر نتوانست تحمل کند. او در پیام خداحافظی خود که آن را در حساب اینستاگرامش منتشر کرد، نوشت: «زنده‌ام، اما در درون مرده‌ام. متأسفم.»
اسرائیل از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون با بحرانی بی‌سابقه در زمینه سلامت روان دست‌وپنجه نرم می‌کند. طبق گزارشی که بازرس کل دولت اسرائیل در فوریه ۲۰۲۵ منتشر کرد، حدود ۳۹ درصد از مردم اسرائیل اعلام کرده‌اند که در سطحی متوسط یا شدید، از علائم و اختلالات پس از سانحه، افسردگی و اضطراب یا ترکیبی از این سه رنج می‌برند.
این رقم معادل حدود سه میلیون نفر است که ۶۰۰ هزار نفر از آنان ممکن است دچار آسیب‌های شدید باشند. با این حال، این گزارش همچنین نشان می‌دهد که شمار افرادی که خدمات درمانی سلامت روان دریافت می‌کنند، از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون تنها افزایشی یک درصدی، معادل حدود ۶۰ هزار نفر، یافته است.
از جمله گروه‌های آسیب‌دیده، بازماندگان این حمله و همچنین افرادی هستند که به دلیل جنگ از خانه‌های خود در جنوب و شمال اسرائیل نقل مکان داده شده‌اند.
نوگا داگان−بوزاگلو، پژوهشگر مرکز "آدوا"، اندیشکده‌ای متمرکز بر نابرابری اجتماعی در اسرائیل، پژوهشی مفصل درباره نظام سلامت روان اسرائیل و چالش‌های آن پس از ۷ اکتبر نوشته است.
او به دویچه وله می‌گوید گرچه بودجه سلامت روان اسرائیل به دلیل جنگ افزایش یافته، اما این افزایش بسیار کم و بسیار دیرهنگام بوده است، زیرا نظام سلامت با بحرانی مداوم روبه‌رو بوده که به‌درستی مدیریت نشده است.
او می‌گوید: «بزرگ‌ترین چالش، متقاعد کردن افراد برای کار در نظام دولتی سلامت روان اسرائیل است؛ هم به دلیل پایین‌تر بودن دستمزدها در مقایسه با بخش خصوصی و هم به دلیل حجم بیش از اندازه کار.»
وضعیت کنونی بر متخصصان سلامت روان نیز تأثیر می‌گذارد. پژوهشی از دانشگاه حیفا نشان می‌دهد که ۸۴ درصد از درمانگرانی که افراد آسیب‌دیده از حمله ۷ اکتبر را درمان کرده‌اند، در خودشان نیز علائم ناشی از آسیب روانی بروز کرده و حدود ۴۵ درصد آنان گفته‌اند که از نظر روانی احساس فرسودگی می‌کنند.
وزارت بهداشت اسرائیل بارها اعلام کرده است که بودجه و فرصت‌های شغلی در نظام دولتی سلامت روان این کشور را افزایش داده، اما کمبود نیروی انسانی، به‌ویژه در مناطق پیرامونی در منتهی‌الیه شمال و جنوب کشور، همچنان پابرجاست.
طبق این گزارش، این مشکلات باعث شده است زمان انتظار برای دریافت خدمات درمانی از طریق نظام بهداشت عمومی اسرائیل بیش از شش ماه باشد. داگان−بوزاگلو می‌گوید در برخی موارد بیماران ناچار بوده‌اند بیش از یک سال برای دریافت کمک منتظر بمانند.
سازمان‌های مردم‌نهاد و داوطلبان فعال در حوزه سلامت روان تلاش می‌کنند این خلأها را پر کنند و خود نیز اغلب زیر فشار حجم کار قرار دارند. این وضعیت همچنین به افزایش مصرف داروهای تجویزی منجر شده است. برخی افراد نیز به موادی مانند الکل و مواد مخدر روی می‌آورند.
وزارت بهداشت اسرائیل اوایل سال جاری اعلام کرد که افزایشی ۱۳ تا ۱۷ درصدی را در تجویز داروهای آرام‌بخش، خواب‌آورها و داروهای ضدافسردگی ثبت کرده است.
بیشترین آسیب را کسانی می‌بینند که توان مالی پرداخت هزینه درمانگر خصوصی را ندارند. داگان−بوزاگلو واکنش نظام سلامت عمومی اسرائیل به این وضعیت را "صرفاً بد" توصیف می‌کند.
در بحران سلامت روان در اسرائیل، توجه ویژه‌ای به سربازان یگان‌های رزمی معطوف شده است. آمار منتشرشده از سوی پارلمان و ارتش اسرائیل از افزایش شدید موارد خودکشی در میان نیروهای ذخیره حکایت دارد.
در حالی که طی شش سال پیش از جنگ، شمار این موارد حداکثر یک مورد در سال بود، در سال ۲۰۲۴ تعداد آنها به ۱۱ مورد رسید و در سال ۲۰۲۵ نیز ۹ مورد به عنوان موارد مشکوک به خودکشی مورد تحقیق و بررسی قرار گرفتند. این آمار شامل سربازان سابقی نمی‌شود که پس از پایان دوران خدمت خود، بر اثر آسیب‌های روانی دست به خودکشی زده‌اند.
داگان−بوزاگلو، پژوهشگر مرکز آدوا، می‌گوید گرچه متخصصانی که برای ارتش کار می‌کنند از دستمزد و شرایط بهتری برخوردارند، اما کمبود نیرو کماکان مشهود است. او می‌گوید: «در ارتش نیز مدت و کیفیت درمان به هیچ وجه در سطح مطلوبی قرار ندارد.»
او معتقد است برای آغاز حل این مشکل، هم برای غیرنظامیان و هم برای سربازان، نظام سلامت به حمایت بیشتری نیاز دارد: «باید این واقعیت را بپذیریم که آسیب روانی پس از یک سال پایان نمی‌یابد. این یعنی باید برای آن هزینه کرد.»
رونن شالف به‌طور منظم سخنرانی‌هایی درباره اهمیت سلامت روان برگزار می‌کند که مخاطبان آنها اغلب گروه‌هایی از سربازان هستند. او معتقد است این بهترین راه برای تداوم میراث پسرش و تلاش او برای ادامه زندگی است.
شالف، که ابتلای خودش به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) تشخیص داده شده، می‌گوید تصمیم گرفته همه عمرش را تمام و کمال زندگی کند.
پیام او این است: تابوی سخن گفتن درباره افکار و گرایش‌های مربوط به خودکشی −که هنوز در سراسر جامعه اسرائیل وجود دارد− باید شکسته شود. او می‌گوید: «این موضوع به‌ویژه درباره کسانی صدق می‌کند که می‌گویند قوی هستند. آنها کسانی هستند که وضعیتشان بیشتر نگران‌کننده است، زیرا احتمال کمتری دارد که تحت درمان قرار بگیرند.»
برای شالف، سخن گفتن علنی درباره تجربه خانواده‌اش به بخشی از روند بهبودی خودش تبدیل شده است؛ و همچنین راهی برای تشویق دیگران به درخواست کمک، پیش از آنکه به نقطه بحرانی برسند. او می‌گوید: «زندگی، با همه دردهایش، همچنان ارزش آن را دارد که انتخابش کنیم.»
اگر به خودکشی فکر می‌کنید و در ایران هستید، از طریق شماره تلفن ۱۲۳ با اورژانس اجتماعی تماس بگیرید. اگر ساکن آلمان هستید با شماره ۰۸۰۰۱۱۱۰۱۱۱ و اگر در افغانستان زندگی می‌کنید با شماره ۱۱۹ تماس بگیرید.