از غروب سیاره سرخ تا ردپای حیات؛ ۱۰ تصویر برتر مریخ‌نورد کنجکاوی طی ۵ هزار روز عملیات

مریخ‌نورد کنجکاوی ناسا تاکنون در جریان مأموریت خود برای کشف اینکه آیا زمانی در مریخ حیات وجود داشته است یا نه، بیش از 5000 بار طلوع و غروب خورشید را بر فراز افق سرخ‌رنگ مریخ مشاهده کرده است. این مریخ‌نورد در ابتدا تنها برای دو سال فعالیت طراحی شده بود، اما حالا بیش از 14 سال پس از فرود در مریخ در سال 2012، مأموریت آن همچنان ادامه دارد. در این مدت، کنجکاوی طوفان‌های گردوغبار را پشت سر گذاشته و بیش از 1000 متراز یک کوه بالا رفته است؛ هرچند در این مسیر، سوراخ‌های نسبتاً بزرگی نیز در لاستیک‌های آن ایجاد شده‌اند. مریخ‌نورد Curiosity همچنان از 17 دوربین خود برای ثبت صدها عکس در هر سول (یک شبانه‌روز مریخی) استفاده می‌کند و تاکنون در مجموع بیش از 780 هزار تصویر به زمین ارسال کرده است تا دانشمندان آنها را بررسی کنند و مسئولان مأموریت نیز تصمیم بگیرند مریخ‌نورد در ادامه به کدام سمت حرکت کند. مریخ‌نورد Curiosity همچنان به عملیات روی سطح مریخ ادامه می‌دهد به مناسبت 5000مین روز فعالیت این مریخ‌نورد در سیاره سرخ، در ادامه 10 مورد از نمادین‌ترین تصاویری را که Curiosity ثبت کرده است، مرور می‌کنیم. Curiosity حدود یک سال و نیم پس از فرود روی مریخ، این تصویر را در 19 فوریه 2014 از کوه شارپ ثبت کرد. در آن زمان، دانشمندان امیدوار بودند این مریخ‌نورد بتواند خود را به دامنه کوه 5.5 کیلومتری برساند تا مناطق جالبی را که پیش‌تر از فضا مشاهده شده بود، بررسی کند.با گذشت سال‌ها، Curiosity نه‌تنها به این هدف رسید، بلکه بسیار فراتر از آن پیش رفت؛ این مریخ‌نورد بیش از نیم مایل در دامنه‌های کوه بالا رفته و در مجموع بیش از 38 کیلومتر از محل فرود خود مسافت طی کرده است؛ آن هم در حالی که در طول مسیر به انجام تحقیقات علمی مهم ادامه داده است. Curiosity در 15 آوریل 2015 برای نخستین بار تصویری رنگی از غروب خورشید در مریخ ثبت کرد. این تصویر آسمانی آبی‌رنگ و درخشان را درست پیش از ناپدید شدن خورشید پشت کوه‌های دوردست نشان می‌دهد.طبق اعلام ناسا، آسمان مریخ معمولاً زرد تا نارنجی است. ذرات ریز گردوغبار موجود در جو، نور قرمز و زرد را در سراسر آسمان پراکنده می‌کنند. بااین‌حال، اندازه این ذرات به‌گونه‌ای است که بخشی از نور آبی می‌تواند از میان آن‌ها عبور کند و در نتیجه، بیشتر نور آسمان در نزدیکی خورشید به رنگ آبی دیده می‌شود. کاوشگر Curiosity در طول مأموریت خود بارها از خودش سلفی گرفته است. این سلفی از ترکیب 57 تصویر جداگانه ساخته شده که در 19 ژانویه 2016 با استفاده از دوربینی متصل به بازوی رباتیک کاوشگر ثبت شدند.در این تصویر، Curiosity در کنار تپه شنی نامیب قرار دارد؛ یکی از چندین تپه شنی تیره‌رنگی که میدان تپه‌های شنی Bagnold در نزدیکی کوه شارپ را تشکیل می‌دهند. Curiosity از این تپه نمونه‌برداری کرد تا شن‌های آن را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار دهد و با حرکت چرخ‌هایش روی تپه، شیارهایی ایجاد کرد تا دانشمندان بتوانند نحوه حرکت شن‌ها را بررسی کنند. در 17 سپتامبر 2017، کاوشگر Curiosity سطح یک سنگ در Vera Rubin Ridge را از غبار پاک کرد و از آن تصویری گرفت تا زمین‌شناسان بتوانند آن را با سنگ‌های روی زمین مقایسه کنند. زمین‌شناسان بر اساس رنگ ارغوانی مایل به قرمز این سنگ، احتمال می‌دهند که از هماتیت دانه‌ریز تشکیل شده باشد که توسط شکستگی‌های پرشده از کانی‌های سولفات کلسیم قطع شده است. در 7 مه 2022، کاوشگر Curiosity تصویری جالب به زمین فرستاد که ظاهراً در آن یک درِ کوچک حک‌شده در دل صخره دیده می‌شود. سخت است تصور نکنیم موجودات سبز کوچکی پس از گردش با سگ‌های سبز کوچولویشان در این منظره غبارآلود، وارد این در می‌شوند؛ اما این تصویر در واقع دروازه‌ای برای مریخی‌ها نیست. طبق اعلام ناسا، شکل چهارگوش این شکاف حدود 90 سانتی‌متر ارتفاع دارد و در اثر برخورد شکستگی‌های عمودی با لایه‌های افقی سنگ ایجاد شده است درست پس از غروب خورشید در 27 ژانویه 2023، کاوشگر Curiosity این تصویر را از یک ابر شب‌تاب ثبت کرد؛ ابری که در ارتفاعی بسیار بیشتر از بیشتر ابرهای دیگر در جو مریخ شکل گرفته بود. ابرها در مریخ به‌طور کلی نادر هستند، اما این ابر ویژگی خاصی دارد. درست یک روز پس از تماشای ابرها، یعنی در 28 ژانویه 2023، کاوشگر Curiosity یک شهاب‌سنگ آهن-نیکل به عرض حدود 30 سانتی‌متر پیدا کرد. این شهاب‌سنگ که با نام مستعار «Cacao» شناخته می‌شود، یکی از معدود شهاب‌سنگ‌هایی است که Curiosity از آن‌ها تصویربرداری کرده است. این کاوشگر بخشی از شهاب‌سنگ را با لیزر هدف قرار داد و بخار آزادشده را اندازه‌گیری کرد تا مشخص شود این سنگ از چه موادی تشکیل شده است. در ژوئن 2024، کاوشگر Curiosity به‌طور تصادفی از روی یک سنگ عبور کرد و آن را خرد کرد؛ اتفاقی که یک شگفتی زردرنگ و بی‌بو را آشکار کرد: بلورهای کمیاب گوگرد عنصری. اگرچه مریخ سرشار از کانی‌های حاوی گوگرد، مانند سولفات، است، این نخستین بار بود که گوگرد خالص در این سیاره پیدا می‌شد. کاوشگر Curiosity تاکنون 42 نمونه سنگ را با استفاده از یک مته کوچک متصل به بازوی رباتیک خود جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل کرده است. این مته سنگ را به پودر تبدیل می‌کند تا نمونه‌ها به ابزارهای علمی Curiosity منتقل شوند؛ ابزارهایی که ترکیبات شیمیایی آن‌ها را اندازه‌گیری می‌کنند. پژوهشگران مدت‌هاست به ساختارهای زمین‌شناختی بزرگ روی سطح مریخ، مانند «تارهای عنکبوتی» سنگی، علاقه‌مند هستند؛ ساختارهایی که پیش‌تر توسط فضاپیماهای در حال گردش به دور این سیاره مشاهده شده بودند. Curiosity از نزدیک به سراغ این ساختارها رفت و در 26 سپتامبر 2025 تصویری از برآمدگی‌ها و فرورفتگی‌های کم‌ارتفاع موسوم به Boxwork ثبت کرد.