از «پیمان عدم تعرض» تا «چارچوب امنیتی»؛ چند کشور خلیج فارس خواستار بازتنظیم روابط با ایران شدند

درخواست‌ کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس برای بازتنظیم روابط با ایران پس از آن مطرح می‌شود که جنگ، آسیب‌پذیری کشورهای خلیج فارس در برابر حملات ایران را آشکار کرد و اعتبار آمریکا به‌عنوان قدرت امنیتی منطقه خاورمیانه را خدشه‌دار ساخت.شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، روز دوشنبه ۲۱ سپتامبر (۳۰ شهریور) در نشستی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، جنگ علیه ایران را که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند، یک «هشدار بیدارباش» و نوعی زنگ خطر توصیف کرد.او گفت کشورهای حوزه خلیج فارس باید «به‌عنوان یک منطقه، مسئولانه و در کنار یکدیگر اقدام کنند و اطمینان حاصل کنند که روابط خوبی با ایران داریم». او افزود: «ما در همین مسیر حرکت می‌کنیم. شرکای منطقه‌ای ما نیز به این موضوع باور دارند.»در رویدادی جداگانه، انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس‌جمهوری امارات متحده عربی نیز بر ضرورت گفت‌وگوی کشورهای عربی با ایران تاکید کرد و گفت مذاکرات تهران و واشنگتن «چندان پیشرفتی نداشته است».او گفت: «ما به نگرشی جدید در چنین بحث‌هایی درباره نوع منطقه‌ای که همه ما می‌خواهیم، نیاز داریم.» قرقاش افزود «اگرچه مذاکرات پیرامون ثبات آینده منطقه می‌تواند میان ایالات متحده و ایران صورت گیرد، اما این گفتگوها «باید در سطح ایران و کشورهای عربی نیز انجام شود.»به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید این اظهارات نشان‌دهنده پذیرش فزاینده این واقعیت در کشورهای حوزه خلیج فارس است که کشورهایی که پیش‌تر از آمریکا خواسته بودند وارد جنگ نشود، اکنون دریافته‌اند که با توجه به درگیر شدن واشنگتن در خصومت‌ها، خودشان باید مدیریت روابط با تهران را بر عهده بگیرند.شیخ محمد، نخست وزیر قطر گفت: «بدون داشتن یک چارچوب امنیتی که همه ما را به‌عنوان کشورهای خلیج فارس در کنار ایران گرد هم آورد و تضمین کند که هیچ‌یک از ما تهدیدی برای دیگری ایجاد نمی‌کنیم، این منطقه دیگر نمی‌تواند به همان شیوه‌ای که در گذشته اداره می‌شد، ادامه دهد.»قرقاش نیز در سخنرانی دیگری در همین ماه گفت: «ایران همچنان همسایه ماست و در مقطعی باید راهی برای بازگرداندن آنچه قابل بازگرداندن است، پیدا کنیم... جغرافیا هیچ گزینه دیگری جز تعامل را برای ما باقی نمی‌گذارد.»پیمان عدم تعرضدیپلمات‌ها و تحلیلگران گفته‌اند عربستان سعودی نیز از زمان آغاز جنگ، ایده انعقاد یک پیمان عدم تعرض میان کشورهای خاورمیانه و ایران را مطرح کرده است. این موضوع بخشی از رایزنی‌های ریاض با متحدانش درباره نحوه مدیریت تنش‌های منطقه‌ای پس از پایان درگیری‌هاست.صنم وکیل، از اندیشکده «چتم هاوس» می‌گوید: «رهبران کشورهای حوزه خلیج [فارس] در اندیشه دوران پس از جنگ، دریافته‌اند که تضمین‌کننده خارجی امنیت آن‌ها، یعنی آمریکا، کمتر قابل اتکا است؛ آن‌ها رابطه‌ای پرتنش با ایران دارند و در غیاب یک تکیه‌گاه قابل اعتماد آمریکایی، باید امنیت خود را مدیریت کنند.»او افزود: «این یک ضرورت است، اما در عین حال یک فرصت نیز محسوب می‌شود، زیرا ایران تضعیف شده و کشورهای خاورمیانه می‌توانند در زمینه ترتیبات امنیتی خود نقش و اختیار بیشتری داشته باشند.»درگیری ریاض با حوثی ها و درخواست کمک خارجیریاض اکنون درگیر بحرانی تازه شده است؛ شورشیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن، در هفته‌های اخیر درگیری بیش از یک دهه‌ای خود با عربستان سعودی را از سر گرفته‌اند و تقریبا هر روز موج‌هایی از موشک‌ها و پهپادها را به سوی این کشور شلیک می‌کنند.دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا نیز در برابر درخواست‌های محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، مبنی بر پیوستن نیروهای آمریکایی به ریاض برای انجام حملات علیه حوثی‌ها، مقاومت کرده است.اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، روز دوشنبه اعلام کرد که با استفاده از یک هواپیمای سوخت‌رسان نیروی هوایی سلطنتی برای کمک به عربستان در نبرد با حوثی‌ها موافقت کرده است؛ اقدامی که نشان‌دهنده تشدید مشارکت بریتانیا در این درگیری است. برنهام که در مسیر سفر به مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک سخن می‌گفت، اظهار داشت که ریاض درخواست کمک کرده و هواپیمای بریتانیایی برای مدتی محدود در عملیات «سوخت‌رسانی هوایی تدافعی» مشارکت خواهد کرد.از تندروترین مواضع امارات تا سعی در کاهش تنشامارات متحده عربی در ماه‌های نخست جنگ، بیشترین حجم حملات ایران علیه کشورهای عربی همسایه را متحمل شد؛ به‌طوری که نزدیک به سه هزار موشک و پهپاد به سوی این کشور حوزه خلیج فارس شلیک شد.ابوظبی در میان قدرت‌های خلیج فارس تندروترین موضع را اتخاذ کرد و در واکنش، ده‌ها حمله هوایی علیه جمهوری اسلامی انجام داد. اما از آن زمان، امارات با هدف حفظ جایگاه خود به عنوان قطب برتر مالی، تجاری و گردشگری منطقه، به دنبال کاهش تنش‌ها بوده است.در همین ماه جاری نیز شیخ خالد بن محمد بن زاید آل‌نهیان، ولیعهد ابوظبی، در حاشیه نشست سران کشورهای عضو بریکس در هند با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، دیدار کرد. نگرانی گسترده‌تر کشورهای عربی این است که آنها باید با ایرانی در دوران پس از جنگ مواجه شوند که هرچند تضعیف شده، اما همچنان تهدیدی برای آنها محسوب می‌شود.تهران توانایی خود برای حمله به نقاط مختلف منطقه و مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز را اثبات کرده است؛ تنگه‌ای که برای صادرات و واردات کشورهای حوزه خلیج فارس حیاتی است.احتمال دیدارها در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان مللقطر نقشی محوری در تلاش‌های دیپلماتیک برای متوقف کردن جنگ میان آمریکا و ایران ایفا می‌کند. اگرچه مذاکرات مستقیمی میان واشنگتن و تهران در جریان نیست، اما میانجی‌گران کانال‌های ارتباطی غیررسمی را باز نگه داشته‌اند. انتظار می‌رود رهبران کشورهای عربی این هفته در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با ترامپ دیدار و درباره این بحران گفت‌وگو کنند.پزشکیان و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز قرار است در نشست مجمع عمومی سازمان ملل شرکت کنند.ترامپ در پایان هفته در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز گفت که «احتمالا» با دیدار با رئیس‌جمهوری ایران موافق خواهد بود. بر اساس گزارش این شبکه آمریکایی، ترامپ گفت در حال «تصمیم‌گیری» است و گزینه‌های پیش روی او شامل «از بین بردن ایران»، اجازه دادن به اینکه ایران «از نظر اقتصادی فرسوده شود»، یا دستیابی به یک توافق است.