از ERP تا پلتفرم توسعه؛ رویکرد راهکاران آیند برای ساخت نرم‌افزارهای سازمانی

همکاران سیستم در کارگاه «راهکاران آیند؛ پلتفرم توسعه دیجیتال سازمان‌ها» در دومین روز رویداد «باهم 1405»، از رویکرد خود برای تبدیل ERP از یک نرم‌افزار مدیریت منابع سازمانی به بستری برای توسعه راهکارهای جدید گفت. در این رویکرد، سازمان‌ها قرار است بتوانند علاوه بر استفاده از امکانات استاندارد ERP، قابلیت‌های اختصاصی مورد نیاز خود را با ابزارهای توسعه، طراحی فرم و گردش کار و کمک هوش مصنوعی ایجاد کنند. نرم‌افزارهای برنامه‌ریزی منابع سازمانی (ERP) سال‌ها با هدف یکپارچه‌سازی اطلاعات و مدیریت فرایندهای اصلی کسب‌وکار توسعه پیدا کرده‌اند، اما نیازهای سازمان‌ها همیشه به قابلیت‌های ازپیش‌تعریف‌شده این نرم‌افزارها محدود نمی‌شود. یک شرکت ممکن است به گردش کاری اختصاصی نیاز داشته باشد و شرکت دیگری بخواهد قابلیت تازه‌ای برای مدیریت عملیات خود ایجاد کند. همین تفاوت‌ها باعث شده توسعه‌پذیری به یکی از موضوعات مهم در طراحی نسل جدید ERP تبدیل شود؛ رویکردی که در آن، نرم‌افزار علاوه بر ارائه امکانات استاندارد، بستری برای ایجاد قابلیت‌های جدید نیز فراهم می‌کند. راهکاران آیند؛ از نرم‌افزار سازمانی تا بستر توسعه وحید رحمتی، مدیر محصول پلتفرم راهکاران آیند، در این کارگاه توضیح داد که همکاران سیستم این محصول را صرفاً یک ERP با مجموعه‌ای از امکانات ثابت نمی‌بیند، بلکه آن را بستری برای توسعه راهکارهای سازمانی در نظر گرفته است. در چنین رویکردی، سازمان‌ها علاوه بر استفاده از قابلیت‌های استاندارد نرم‌افزار، به ابزارهایی برای ایجاد تغییرات و توسعه امکانات متناسب با فرایندهای اختصاصی خود دسترسی دارند. به گفته او، ERP با هدف ایجاد یکپارچگی در داده‌ها و فراهم‌کردن اطلاعات جامع و قابل اتکا شکل گرفت و به ایجاد جریان‌های فرایندی در سازمان‌ها کمک کرد. بااین‌حال، نیاز کسب‌وکارها تنها به یکپارچگی داده‌ها محدود نمی‌شد و سازمان‌ها در کنار امکانات ERP، به چابکی و امکان تطبیق سیستم با نیازهای خود نیز احتیاج داشتند. در کنار سامانه‌های برنامه‌ریزی منابع سازمانی (ERP)، سامانه‌های مدیریت فرایندهای کسب‌وکار (BPMS) نیز برای طراحی، مدیریت و اجرای گردش‌های کاری مورد استفاده قرار می‌گیرند. در رویکرد مطرح‌شده در کارگاه، راهکاران آیند تلاش می‌کند با تکیه بر تجربه ی موفق قبلی در فرایار راهکاران،  قابلیت‌های مدیریت فرایند و ابزارهای متناسب‌سازی را در کنار امکانات ERP قرار دهد تا سازمان‌ها بتوانند نرم‌افزارهای خود را با نیازهای عملیاتی‌شان هماهنگ کنند. توسعه قابلیت‌های جدید؛ فراتر از تغییر امکانات موجود رحمتی با اشاره به آغاز توسعه نسل بعدی نرم‌افزارهای همکاران سیستم از سال 1402، راهکاران آیند را حاصل این مسیر دانست؛ مسیری که با گسترش ابزارهای توسعه و هم‌زمان با ظهور کاربردهای جدید هوش مصنوعی، ظرفیت‌های تازه‌ای برای متناسب‌سازی نرم‌افزارهای سازمانی ایجاد کرده است. یکی از مفاهیمی که رحمتی در این بخش مطرح کرد، «توسعه‌دهندگان شهروند» یا Citizen Developers بود؛ افرادی که می‌توانند با شناخت نیازهای یک کسب‌وکار و استفاده از ابزارهای توسعه، راهکارهایی برای پاسخ به آن نیازها ایجاد کنند. اهمیت این مفهوم در رویکرد پلتفرمی آن است که توسعه نرم‌افزار دیگر صرفاً به امکاناتی که از ابتدا در محصول تعریف شده‌اند محدود نمی‌شود و کاربران دارای مهارت و دسترسی لازم نیز می‌توانند در ایجاد قابلیت‌های جدید نقش داشته باشند. به گفته رحمتی، پیش از این نیز متخصصان امکان ایجاد تغییرات و ارائه آن‌ها در قالب بسته‌های نرم‌افزاری را داشتند. راهکاران آیند قرار است با فراهم‌کردن ابزارهای توسعه در بستر پلتفرم، این مسیر را گسترش دهد و امکان پاسخ‌گویی به نیازهای متفاوت سازمان‌ها را فراهم کند. هوش مصنوعی؛ ابزاری برای سرعت‌بخشیدن به توسعه در رویکرد پلتفرمی راهکاران آیند، هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری برای تسهیل و سرعت‌بخشیدن به توسعه قابلیت‌های سازمانی مطرح می‌شود، نه جایگزینی برای امکانات فنی پلتفرم. وحید رحمتی در این بخش توضیح داد که قابلیت‌های اصلی توسعه در خود پلتفرم قرار دارند و عامل‌های هوشمند می‌توانند با استفاده از ابزارها و دسترسی‌های تعریف‌شده، انجام برخی مراحل توسعه را برای کاربران ساده‌تر کنند. در این رویکرد، هدف صرفاً استفاده از یک چت‌بات برای پاسخ‌گویی به پرسش‌ها نیست. هوش مصنوعی می‌تواند در قالب یک عامل هوشمند (Agent) به ابزارها و مهارت‌های تعریف‌شده متصل شود و در انجام کارهای مشخص به کاربر کمک کند.  مثلا در فرایند ساخت فرم، کاربر می‌تواند با کمک این عامل هوشمند سریع‌تر به فرم موردنیاز خود برسد. البته این فرایند همچنان به قواعد و امکانات فنی پلتفرم وابسته است. در راهکاران آیند، فرم‌ها بر پایه داده‌های سیستم ساخته می‌شوند و پیش از استفاده، لازم است فیلدهای موردنیاز آن‌ها تعریف شده باشد. رحمتی همچنین توضیح داد که کدهای مورد استفاده در این فرایند، از جمله کدهای پایتون، پیش از اجرا بررسی می‌شوند تا خطاهای احتمالی مشخص شوند. بنابراین، استفاده از هوش مصنوعی به معنای حذف قواعد فنی یا بی‌نیازی از بررسی خروجی نیست. او با تأکید بر باقی‌ماندن نقش تخصص انسانی گفت خروجی هوش مصنوعی همچنان به تأیید و بازبینی نیاز دارد. عامل هوشمند نیز بر اساس دسترسی‌هایی عمل می‌کند که برای آن تعریف شده است و در حالت معمول، برای انجام اقدامات از کاربر تأیید می‌گیرد؛ مگر آنکه برای اقدام مشخصی، مجوز انجام کار بدون تأیید قبلی تعریف شده باشد. فرم‌ساز؛ یکی از ابزارهای توسعه در راهکاران آیند یکی از نمونه‌های کاربرد ابزارهای توسعه در راهکاران آیند، امکان طراحی و متناسب‌سازی فرم‌هاست. در این بخش از کارگاه، امیریوسف حیدری، تیم‌لید توسعه پلتفرم راهکاران آیند، به توضیح این موضوع پرداخت که سازمان‌ها می‌توانند متناسب با نیازهای عملیاتی خود، مشخصات فرم‌های موجود را تغییر دهند یا فیلدهای جدیدی به آن‌ها اضافه کنند. این قابلیت بخشی از مجموعه ابزارهایی است که برای توسعه و تغییر امکانات نرم‌افزار در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. برای نمونه، کاربر می‌تواند به فرم موجود در یک ماژول، فیلدهای جدیدی اضافه کند یا نوع و مشخصات فیلدهای آن را تغییر دهد. فرم‌ساز و ابزارهای متناسب‌سازی پلتفرم برای انجام چنین تغییراتی در اختیار کاربران قرار دارند. در این فرایند، فیلدهای مختلف می‌توانند انواع داده‌های متنی، عددی و دیگر اطلاعات موردنیاز را دریافت کنند. همچنین، داده‌هایی که در بخش‌های مختلف سازمان ثبت می‌شوند، می‌توانند در نقاط دیگری از سیستم که به آن‌ها نیاز است، مورد استفاده قرار گیرند. طراحی فرایندهای اختصاصی در کنار امکانات ERP توسعه‌پذیری نرم‌افزارهای سازمانی تنها به تغییر فرم‌ها و نحوه ثبت اطلاعات محدود نمی‌شود؛ سازمان‌ها ممکن است برای اجرای فعالیت‌های خود به گردش‌های کاری متفاوتی نیاز داشته باشند. محمدهادی جعفری، از اعضای تیم توسعه پلتفرم راهکاران آیند، در بخش دیگری از کارگاه توضیح داد که ثبت داده‌ها در ERP مشخص می‌کند چه اتفاقی رخ داده است، اما مدیریت مراحل بعدی، تعیین مسئولیت‌ها و اجرای اقدامات مختلف به تعریف گردش کار نیاز دارد. در این چارچوب، گردش کار می‌تواند با یک وظیفه (Task) آغاز شود. برای مثال، ثبت یک فرصت در سیستم می‌تواند شروع فرایندی باشد که در ادامه، مراحل مختلفی را طی می‌کند و در هر مرحله، وظیفه مشخصی به کاربر یا واحد مربوطه ارجاع داده می‌شود. در این فرایند، اطلاعات ثبت‌شده می‌توانند به‌عنوان متغیر در مراحل بعدی استفاده شوند. سپس وظیفه از طریق کارتابل در اختیار کاربر قرار می‌گیرد و امکان انجام اقداماتی مانند تغییر اطلاعات یا ارجاع کار به مسئول دیگری فراهم می‌شود. همچنین می‌توان برای گردش کار، شرط‌های تأیید تعریف کرد تا در صورت برآورده‌نشدن یک شرط، فرایند از مسیر دیگری ادامه پیدا کند. به این ترتیب، سازمان می‌تواند مسیر انجام کارها را با توجه به قواعد و نیازهای خود طراحی کند.  در ادامه به ابزارهای مدیریت گردش کار در راهکاران آیند اشاره شد. گردش‌ساز یکی از ابزارهایی است که امکان مشاهده مراحل فرایند و بررسی خطاهای احتمالی را فراهم می‌کند. این قابلیت به کاربران کمک می‌کند مسیر اجرای گردش کار را بررسی و در صورت نیاز، خطاهای آن را عیب‌یابی کنند. کارتابل نیز برای مشاهده و پیگیری وظایفی به کار می‌رود که به کاربران ارجاع شده‌اند. در کنار آن، امکان مشاهده مجموعه کارها و بررسی مهلت انجام وظایف وجود دارد تا کاربران بتوانند وضعیت کارهای در دست اقدام را دنبال کنند. از دیگر قابلیت‌های مطرح‌شده در این بخش، گردش وظایف خودکار بود که امکان انجام اقداماتی مانند ثبت سند، ردکردن یا ویرایش را در چارچوب فرایند تعریف‌شده فراهم می‌کند. همچنین می‌توان برخی کارها را به‌صورت روزانه یا هفتگی پیکربندی کرد و از وظایف اطلاع‌رسانی برای ارسال پیام به کاربران داخل سیستم بهره برد. مجموع قابلیت‌های معرفی‌شده در این کارگاه، از ابزارهای طراحی فرم و گردش کار تا استفاده از عامل‌های هوشمند در فرایند توسعه، نشان‌دهنده رویکرد همکاران سیستم برای حرکت از ERP به سمت یک پلتفرم توسعه سازمانی است. در این رویکرد، امکانات استاندارد نرم‌افزار در کنار ابزارهای توسعه قرار می‌گیرند تا کسب‌وکارها بتوانند متناسب با تغییر نیازهای خود، قابلیت‌ها و فرایندهای تازه‌ای ایجاد کنند؛ بدون آنکه استفاده از نرم‌افزار به امکانات ازپیش‌تعریف‌شده آن محدود بماند.