امنیت در منطقه دریای سیاه: آیا بلغارستان حلقه ضعیف دفاع اروپا در برابر تهدیدات روسیه است؟

اگرچه امنیت در دریای بالتیک و تهدید تحریک روسیه در آنجا موضوع بحث عمومی منظم است، امنیت در دریای سیاه موضوعی است که گاهی در چارچوب جنگ روسیه در اوکراین کمتر مورد توجه قرار می گیرد، حتی اگر دریای سیاه تا حدی خط مقدم فعال در جنگ باشد.

دلایل متعددی وجود دارد که چرا امنیت دریای سیاه چنین موضوع پیچیده‌ای است، اما دو حادثه در روزهای اخیر نشان می‌دهد که وضعیت در این دریا چقدر مخاطره‌آمیز است.

در 6 اکتبر، دو کشتی باری - آلفا واتان و توان - در منطقه اقتصادی انحصاری بلغارستان در دریای سیاه مورد اصابت هواپیماهای بدون سرنشین قرار گرفتند.

آلفا وطن غرق شد و خدمه آن پیدا نشدند. بلغارستان عملیات جستجو و نجات را انجام داد که صبح چهارشنبه متوقف شد.

خدمه کشتی Able که آسیب دیده بود توسط یک کشتی بلغاری در حال عبور نجات یافتند. دو خدمه به بیمارستان نظامی وارنا منتقل شدند.

روز قبل، کشتی باری دیگری به نام رویاد ممدوف مورد اصابت یک پهپاد قرار گرفت و در سواحل رومانی غرق شد. دو خدمه جان خود را از دست دادند.

اینها حوادث مجزا نیستند. در چند ماه گذشته حملات متعددی به کشتی های باری حامل غلات از اوکراین صورت گرفته است.

در نتیجه، به طور فزاینده‌ای بر این باور که بخش غربی دریای سیاه - منطقه نزدیک سواحل بلغارستان و رومانی - نسبتا امن است، شک می‌شود.

روسلان تراد، کارشناس امنیت جهانی و کارشناس غیرمقیم آزمایشگاه تحقیقات قانونی دیجیتال شورای آتلانتیک، گفت: «جبهه دریای سیاه آشکارا در حال گسترش است و ما دیگر نباید تنها به دریای بالتیک به‌عنوان یک راه بالقوه برای تشدید تنش و اقدامات تهاجمی نگاه کنیم».

رومن رادف، نخست وزیر بلغارستان، حمله به کشتی ها را کم اهمیت جلوه داد و گفت که کشتی ها به طور مداوم در دریای سیاه غرق می شوند و حملات پهپادهای روز سه شنبه "احتمالا جدی ترین حادثه" نبود.

دولت بلغارستان حمله روز سه شنبه به این دو کشتی را "نقض کاملا غیرقابل قبول قوانین بین المللی" خواند، اما از درخواست روسیه برای پایان دادن به جنگ خود علیه اوکراین خودداری کرد.

از سوی دیگر، ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، صریح بود. وی گفت که ارتش اوکراین به بلغارستان اطمینان داده است که مسئول این حمله نیست و انگشت اتهام را مستقیما به سمت روسیه نشانه رفته است.

پس از نشست روز چهارشنبه شورای امنیت ملی، بیانیه ای صادر شد که در آن بار دیگر از منبع تهدید در دریای سیاه نامی نبرده شد.

رادف اظهار داشت که محموله و جهت حرکت کشتی‌ها از نظر منطقی، زمینه‌ای برای فرضیه‌ای فراهم می‌کند که به روسیه اشاره می‌کند، اما تاکید کرد که هیچ مدرک مشخصی وجود ندارد. او همچنین با زلنسکی مخالفت کرد و گفت که چنین گفتگویی صورت نگرفته است.

وی پیشتر گفته بود که "اگر جنگ در زمان مقرر به پایان نرسد، به گسترش آن ادامه خواهد داد."

به همین ترتیب، وزیر امور خارجه بلغارستان، ولیسلاوا پترووا گفت که "ما باید از تمام تلاش های دیپلماتیک ممکن برای پایان دادن به این جنگ حمایت کنیم."

امتناع از بیان صریح اینکه تجاوز روسیه است که منطقه را در معرض خطر قرار می دهد برای دولت رادف تازگی ندارد.

برای رومنا فیلیپووا، رئیس موسسه تحلیل جهانی، این نمونه ای از این است که چگونه بلغارستان به نظر می رسد حلقه ضعیفی در دفاع اروپا در برابر نفوذ مخرب روسیه و چین باشد.

او به دویچه وله گفت: «این ضعف ناشی از عدم پاسخ نهادی جدی به حملات هیبریدی از هر نوع، نبود تدابیر مناسب و تمایل عمومی برای کم اهمیت جلوه دادن حوادث است.

او گفت: «نام عامل این جنایت به صراحت ذکر نشده است، اگرچه شرکای ما در اتحادیه اروپا و ناتو قبلا هشدارهای متعددی درباره اقدامات تهاجمی روسیه علیه اروپا صادر کرده‌اند.

به گفته فیلیپووا، روایت دولت بلغارستان در مورد صلح بدون مشخص کردن شرایط یا عواقب امنیت اوکراین و اروپا، نشان‌دهنده ملایمت آن در قبال مسکو است و جهت‌گیری ژئوپلیتیک صوفیه را مطرح می‌کند.

یکی از بازماندگان خدمه Able گفته است که معتقد است این حمله روسیه بوده است زیرا کشتی حامل غلات اوکراینی بوده است.

روسلان تراد می‌گوید که شهادت خدمه یک فرضیه شاهد عینی است، نه دلیل محکم.

او به دویچه وله گفت: «منطق انگیزه اما به روسیه اشاره دارد، زیرا این دولتی است که به طور سیستماتیک کشتیرانی به بنادر اوکراین را تهدید می کند.

تراد همچنین خاطرنشان کرد که مؤسسات بلغارستان فاقد تجربه در انتساب هواپیماهای بدون سرنشین دریایی در منطقه اقتصادی انحصاری بلغارستان (EEZ) هستند. او گفت: «وقتی سیستم نامطمئن است، مطمئن‌ترین واکنش نهادی این است که چیزی نگوییم تا زمانی که قطعیت حاصل شود». این احتیاط است، اما یک انتخاب سیاسی نیز هست.»

نباید انتظار پاسخ مستقیم نظامی یا اجرای ماده 5 ناتو را داشت که دفاع دسته جمعی را در صورت حمله به هیچ یک از کشورهای عضو تضمین می کند.

منطقه EEZ بلغارستان در دریای سیاه قلمرو مستقل بلغارستان نیست و به این ترتیب، حملات به کشتی‌ها در این منطقه، حمله مستقیم به بلغارستان - یا در مورد رویاد ممدوف به رومانی نیست.

با این وجود، روسلان تراد فکر می‌کند که این سه حادثه این توهم را از بین می‌برند که بخش غربی دریای سیاه به دلیل فاصله بین آن و خطوط مقدم در اوکراین، یک منطقه امن است.

او گفت: «این فشار برای نظارت بیشتر دریایی، قابلیت‌های ضد مین، هماهنگی بین سرویس‌های گارد ساحلی و اشتراک اطلاعات میان متحدان را افزایش می‌دهد.»

وی افزود: "تأثیر واقعی سخت‌تر شدن رژیم کشتی‌رانی خواهد بود: توصیه‌های سخت‌گیرانه‌تر مسیریابی، حق بیمه بالاتر و دشواری در استخدام خدمه. عواقب اقتصادی برای مشاغل محلی نیز قابل پیش‌بینی است - تصور کنید که اگر ماهیگیران مجبور باشند دائما در بنادر به دلیل ترس از حملات بیشتر بمانند، چه تاثیری خواهد داشت. این اثر مورد نظر چنین حملاتی است."

رومنا فیلیپووا معتقد است که اگرچه رومانی، بلغارستان و ترکیه در نشست امسال ناتو در آنکارا گروه وظیفه مقابله با مین خود را در دریای سیاه تقویت کردند، اما این کافی نیست.

او می‌گوید شکاف‌های بسیار مهم‌تری در قابلیت‌های دفاع دریایی وجود دارد: "مدرن سازی نیروهای دریایی بلغارستان باید بهبود یابد، هماهنگی بسیار بیشتری - به ویژه با رومانی - مورد نیاز است. با این حال، برای بیش از یک دهه، مقامات بلغارستان ایده توسعه نیروهای دفاع دریایی مشترک و هماهنگی را نادیده گرفته‌اند و این روند امروز ادامه دارد."

سوال دیگر این است که ترکیه به تحولات اخیر چه واکنشی نشان خواهد داد. هر سه کشتی متعلق به شرکت های ترکیه ای بودند و برخی از خدمه آن اتباع ترکیه بودند. رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه روز چهارشنبه با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه درباره امنیت کشتیرانی در دریای سیاه گفتگو کرد.

تراد خاطرنشان می کند که آنکارا چندین اهرم نفوذ در دریای سیاه دارد: کنترل تنگه ها بر اساس کنوانسیون مونترو، بزرگترین ناوگان دریای سیاه و نقش آن به عنوان میانجی بین مسکو و کیف.

وی گفت: "یک سناریوی واقع بینانه تشدید دیپلماسی، هماهنگی با بخارست و صوفیه و فشار برای ناوبری ایمن است که احتمالا در چارچوب همکاری های سه جانبه ضد مین موجود است. اگر معلوم شود که شهروندان ترکیه در یک حمله عمدی کشته شده اند، موضع آنکارا می تواند به طور قابل توجهی سخت تر شود."

فیلیپووا فکر می کند که امنیت دریای سیاه در حال حاضر به عنوان یک موضوع اصلی - نه تنها برای منطقه بلکه برای ناتو به عنوان یک کل - درک می شود.

به نظر او، هماهنگی کافی بین کشورهای منطقه وجود ندارد، به این معنی که هرگونه پاسخ به تهدیدها از یک جبهه متحد نمی آید - چیزی که او احساس می کند باید فورا تغییر کند.

فیلیپووا می گوید نفوذ چین در منطقه و نحوه ارتباط آن با روسیه عامل دیگری است.

او گفت: "ما نه تنها تهدید نظامی ملموس روسیه را می بینیم، بلکه تهدیدی زیرکانه از سوی چین را نیز می بینیم که کمتر به طور عمومی مورد بحث قرار می گیرد. اما پکن در تلاش است تا دارایی های استراتژیک در بنادر را به دست آورد و از این طریق بر تجارت و زیرساخت های حیاتی نفوذ کند." با توجه به همکاری نزدیک چین و روسیه، این یک تهدید مضاعف برای منطقه دریای سیاه است.