ایران و جنگ زیرساختی در خلیج فارس؛ تهران چگونه فشار نظامی و معادلات جنگی آمریکا را به چالش کشید؟

بر اساس این گزارش، ایران با اجرای ده‌ها حمله نقطه‌زن علیه زیرساخت‌های استراتژیک در سراسر حاشیه خلیج فارس، موفق شده به شکلی سیستماتیک تجهیزات کلیدی و حیاتی انرژی، صنعتی و ترابری منطقه را از کار بیاندازند.تحقیق نشان می‌دهد که حملات صورت گرفته از سوی ایران، علاوه بر تحمیل خسارات سنگین و چندلایه اقتصادی به همسایگان جنوبی، نقشی محوری در خنثی کردن ماه‌ها فشار نظامی ارتش پرقدرت ایالات متحده ایفا کرده است.یافته‌های رویترز نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران از اواخر ماه فوریه تاکنون، دست‌کم ۱۳۵ حمله موشکی و پهپادی را علیه دست‌کم ۸۴ تأسیسات زیربنایی حساس در هفت کشور حوزه خلیج فارس، شامل عربستان سعودی، امارات عربی متحده، قطر، کویت، بحرین، عمان و عراق انجام داده است.این حملات به موجی فراگیر از هراس در پایتخت‌های عربی دامن زده، بهای نفت و گاز جهانی را به قله‌های جدیدی رسانده و به ایران در زمینه تاب‌آوری و کاستن از ماه‌ها فشار نظامی آمریکا کمک کرده است.رویترز برای ارزیابی ابعاد دقیق این خسارات و آشکار ساختن نقاط اصابت، با ۳۶ مقام آگاه، مهندسان تأسیسات و کارشناسان منطقه‌ای مصاحبه کرده، تصاویر و ویدئوهای متعدد را مورد راستی‌آزمایی قرار داده و داده‌های به‌دست‌آمده از رادارهای نظامی، ماهواره‌های تجاری و اپتیکی و ایستگاه‌های هواشناسی را به بوته تحلیل گذاشته است.در این گزارش ادعا شده است که نتایج تحقیق پیش از انتشار در اختیار ۱۱ متخصص برجسته در صنایع پتروشیمی، متالورژی و آب‌شیرین‌کن‌ها، کارشناسان بازنشسته تفنگداران دریایی آمریکا و تحلیل‌گران اطلاعاتی قرار گرفته و صحت آن تأیید شده است.رد روایت رسمی «سقوط ترکش‌ها»یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش تحقیقی، به چالش کشیدن روایت رسمی پایتخت‌های عربی است. دولت‌های هدف در دست‌کم ۳۴ بیانیه رسمی پس از وقوع حملات تأکید کرده بودند که خسارات وارده صرفاً ناشی از «سقوط ترکش‌ها و بقایای موشک‌ها پس از رهگیری موفق پدافند هوایی» بوده است.با این حال، به اذغان تمامی ۱۴ کارشناس مستقلی که تصاویر ماهواره‌ای و فیلم‌های انفجارها را بازبینی کرده‌اند، آسیب‌دیدگی دقیقِ تجهیزات کلیدی در ده‌ها نقطه حساس نمی‌تواند نتیجه برخورد اتفاقی تکه‌های فلز سرگردان در آسمان باشد؛ بلکه تصاویر، انفجار مستقیم کلاهک‌های جنگی پرقدرت بر روی اهداف از پیش تعیین‌شده را اثبات می‌کنند.بررسی‌های میدانی رویترز نشان می‌دهد که استراتژیست‌های نظامی ایران گلوگاه‌هایی را نشانه رفته‌اند که آسیب به آن‌ها بیشترین زنجیره اختلال اقتصادی را در پی دارد؛ به‌ویژه مسیرها و شاهراه‌هایی که برای دور زدن تنگه هرمز و محاصره دریایی تهران طراحی شده بودند.حمله به فجیره و مسدود شدن خطوط دور زدن هرمزبندر راهبردی «فجیره» در امارات عربی متحده، تنها بندر بزرگ نفتی این کشور در خارج از تنگه هرمز است که نقش سوپاپ اطمینان را برای صادرات نفت جهان در شرایط بحران ایفا می‌کند.طبق گزارش رویترز، این بندر بیش از هر تأسیسات دیگری زیر آتش حملات ایران قرار گرفت. بر اساس تحقیقات صورت گرفته، فجیره دست‌کم ۱۹ بار هدف امواج پهپادی و موشکی قرار گرفت که به از کار افتادن سیستم‌های حیاتی پمپاژ و انتقال نفت برای چندین هفته انجامید؛ به‌گونه‌ای که این تأسیسات حیاتی در تمام سه ماهه نخست جنگ یا در حال سوختن بود و یا در دست تعمیر قرار داشت.شاهدان عینی هجوم دسته‌جمعی پهپادها را توصیف کرده‌اند که پدافند هوایی امارات با وجود سرنگون کردن بخشی از آن‌ها، قادر به مهار تمام پرتابه‌ها نبوده است.هم‌زمان در عربستان سعودی، خط لوله سراسری «شرق به غرب» (پترولاین) که با دور زدن هرمز نفت خام را از میادین شرقی مستقیماً به سواحل دریای سرخ می‌رساند، هدف قرار گرفت. حملات پهپادی به این خط لوله راهبردی یک ایستگاه تقویت فشار را کاملاً سوزاند و به دو ایستگاه دیگر آسیب رساند.این رخداد که دهم سپتامبر به وقوع پیوست جریان انتقال نفت را به حالت تعلیق درآورد و تا ۴ درصد از کل عرضه نفت خام جهان را در معرض خطر فوری قرار داد.راس‌لفان و ضربه راهبردی به صنعت گاز قطرپیامدهای یکی از ویرانگرترین حملات ایران در قطر نمود پیدا کرد؛ جایی که مجتمع عظیم «راس‌لفان» به عنوان بزرگ‌ترین مرکز تأسیسات گاز طبیعی مایع جهان هدف اصابت قرار گرفت.موشک‌های ایرانی مستقیماً دو سازه برودتی غول‌پیکر ۶۰ متری و ۴۷۰ تنی که گاز را برای صادرات به مایع تبدیل می‌کنند، در فازهای ۴ و ۶ پالایشگاه منهدم کرد.سعد الکعبی، مدیرعامل شرکت «قطر انرژی» و وزیر انرژی این کشور در گفت‌وگویی تأیید کرد که بازسازی و تعویض کامل این تجهیزات فوق‌پیشرفته بین ۳ تا ۵ سال زمان خواهد برد.این ضربه کاری، ۱۷ درصد از کل ظرفیت صادرات گاز ال‌ان‌جی قطر (معادل ۱۲٫۸ میلیون تن در سال) را از مدار خارج و سالانه ۲۰ میلیارد دلار زیان درآمدی به دوحه تحمیل کرد؛ رویدادی که به اعلام وضعیت «فورس ماژور» برای خریداران بزرگی در اروپا و آسیا و تعلیق طرح‌های توسعه‌ای میدان گازی شمال انجامید.پالایشگاه تبدیل گاز به مایعات «مروارید» (Pearl GTL) نیز در کنار مجتمع گاز «حبشان» در امارات از دیگر اهدافی بودند که نیازمند ماه‌ها تا سال‌ها بازسازی خواهند بود.حمله به زیرساخت‌های حیاتی فراتر از نفت و گازکارزار ایران فراتر از نفت و گاز، ستون‌های اقتصادی نوین منطقه را نیز فلج کرد. در امارات، حمله هوایی به کارخانه ذوب آلومینیوم «الطویله» متعلق به شرکت «امارات گلوبال آلومینیوم»، مستقیماً نیروگاه اختصاصی آن را منهدم ساخت و به یکی از خطوط سه‌گانه دیگ‌های احیا آسیب رساند.این اتفاق باعث خاموشی تمامی ۱,۲۶۲ دیگ ذوب فلز شد؛ فاجعه‌ای صنعتی که راه‌اندازی دوباره نخستین دیگ آن دو ماه زمان برد و تا اواخر ماه اوت تنها ۲۵ درصد ظرفیت به مدار بازگشت. این اختلال کم‌سابقه، جهش ۵ درصدی بهای جهانی آلومینیوم و ثبت رکورد چهارساله را در بازارهای فلزات رقم زد.در حوزه فناوری، زیرساخت‌های محاسبات ابری مدرن منطقه هدف قرار گرفتند؛ حملات دقیق به مراکز داده غول فناوری «آمازون» در امارات و بحرین رخ داد. شدت آسیب به سرورها و سخت‌افزارهای پیچیده در بحرین به حدی بود که خدمات ابری این کشور شش ماه پس از حمله همچنان قطع ماند، زیرا تعمیر یا جایگزینی این قطعات در شرایط جنگی غیرممکن شده بود.نشانه رفتن رگ حیات کویت؛ بحران آب در کمین صحرابر اساس داده‌های پژوهشی رویترز، یکی از هولناک‌ترین بخش‌های کارزار تهران، تمرکز بر تأسیسات آب‌شیرین‌کن کویت بوده است. در بازه زمانی میان ۲ مارس تا ۲۰ ژوئیه، دست‌کم چهار کارخانه از مجموع هشت نیروگاه دوگانه برق و نمک‌زدایی آب کویت هدف حملات مکرر قرار گرفتند.مایکل کریستوفر لو، رئیس مرکز خاورمیانه دانشگاه یوتا در گفت‌وگو با رویترز این تاکتیک را تهدیدی مرگبار دانست؛ چرا که کویت به عنوان سرزمینی خشک و فاقد منابع آب شیرین طبیعی، ۹۰ درصد از آب شرب شهروندان خود را از همین تأسیسات ساحلی تأمین می‌کند.به گفته کارشناسان، تخریب بخش عمده‌ای از ظرفیت این کارخانه‌ها می‌توانست کویت را ظرف چند روز یا چند هفته به ورطه بی‌آبی مطلق و بحران بقای زیستی بکشاند. در کنار آن، منطقه صنعتی الاحمدی و فرودگاه کویت نیز بارها موشک‌باران شدند؛ به‌طوری‌که فرودگاه این کشور دست‌کم هشت بار هدف اصابت قرار گرفت.ناامن‌سازی آسمان؛ موشک‌باران فرودگاه‌های خلیج فارسفرودگاه‌های بین‌المللی در عربستان، امارات، کویت و بحرین بخش دیگری از اهداف ثابت این نبرد بودند که با همراهی گروه‌های متحد ایران در منطقه صورت گرفت. حمله موشکی و پهپادی اخیر حوثی‌ها به «فرودگاه بین‌المللی ملک خالد» در ریاض مرگبارترین آنها بود که در یک مورد ۱۲ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت و پروازهای تجاری پایتخت سعودی را به تعطیلی کشاند.فرودگاه‌های نظامی و غیرنظامی سعودی این ماه در یک بازه زمانی، چهار بار ظرف هفت روز زیر آتش رفتند.پیش‌بینی محرمانه سیا در سال ۲۰۱۹گزارش رویترز یادآور می‌شود که این سناریو برای سازمان‌های اطلاعاتی غرب کاملاً غیرمنتظره نبوده است. در یک ارزیابی طبقه‌بندی‌شده از سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در سال ۲۰۱۹ آمده بود که جمهوری اسلامی ایران در صورت احساس تهدید مستقیم، با حمله به زیرساخت‌های حیاتی انرژی در کویت، بحرین، عربستان، قطر و امارات واکنش نشان خواهد داد.در آن سند اطلاعاتی با پیش‌بینیِ خیره‌کننده‌ای تصریح شده بود: «حتی چند حمله دقیق علیه اهدافی که با وسواس انتخاب شوند، می‌تواند خساراتی فوق‌العاده سنگین و غیرقابل جبران به تأسیسات نفتی خلیج فارس وارد سازد.»اطلاعات و اهداف ایرانمقام‌های آمریکایی معتقدند ایران ممکن است از روسیه و چین اطلاعات دریافت کرده باشد. همچنین بر اساس اظهار سه مقام آگاه، یک مقام ایرانی و دو مقام در کشورهای خلیج فارس، ایران به شبکه‌ای از خبرچین‌ها متکی است که به سایت‌های حساس دسترسی دارند و عکس و اطلاعات مکانی را در اختیار تهران قرار می‌دهند.وزارت خارجه چین گفت «تعهدات بین‌المللی خود را دائماً و سختگیرانه رعایت می‌کند» و روسیه به درخواست رویترز پاسخ نداد.این سه مقام گفتند ایران اطلاعاتی از جمله نقشه طبقات نیروگاه هسته‌ای باره‌که امارات و محل پست برقی که در این نیروگاه هدف حمله قرار گرفت را در اختیار داشته است.امارات گفت پهپادی که ۱۷ مه به نیروگاه اصابت کرد، یکی از سه پهپاد شلیک شده «از سوی گروه‌های مسلح در عراق» بود. بر اساس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حمله به پست برق یکی از چهار راکتور را مجبور کرد به ژنراتورهای اضطراری دیزلی متوسل شود.رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت این حمله نشان می‌دهد عاملان آن دانش دقیقی از نیروگاه داشته‌اند: «این یعنی هر کسی که پشت این کار بوده یا هست، دقیقاً می‌دانست چه می‌کند.»شرکت بهره‌بردار نیروگاه امارات، Emirates Nuclear Energy Corporation، تحلیل رویترز درباره خسارت را رد نکرد و گفت سیستم‌های ایمنی و رویه‌های تعیین‌شده همان‌طور که طراحی شده بودند عمل کردند؛ هیچ مصدومی، نشت رادیواکتیو یا خطر برای عموم و محیط زیست وجود نداشت.دریای سرخدر جبهه دریای سرخ نیز زیرساخت نفتی عربستان هدف گرفت. با آغاز جنگ، بندر ینبع و خط لوله شرق-غرب به مسیر حیاتی عربستان برای دورزدن تنگه هرمز تبدیل شدند. در مارس و آوریل، پهپادها دست‌کم دو بار به ینبع، بیش از هزار کیلومتر دورتر از مرز ایران، حمله کردند. حمله ۱۹ مارس به پالایشگاه ینبع تولید آن را تا ۹ آوریل به حدود ۷۰ درصد ظرفیت محدود کرد.به گزارش رویترز، پس از فروپاشی آتش‌بس اولیه، فرماندهان سپاه در ۱۳ ژوئیه با تجهیزات موشکی و پهپادی به یمن رفتند و حوثی‌ها در پاسخ به عربستان حمله کردند.پالایشگاه جازان، در کمتر از ۱۰۰ کیلومتری مرز یمن، از ۲۵ ژوئیه تا ۷ سپتامبر دست‌کم چهار بار هدف قرار گرفت. نخستین حمله به مخزن‌های سوخت و مجتمع مجاور تبدیل نفت به گاز آسیب زد؛ حجم پالایش جازان پس از حملات به صفر رسید و به گزارش کپلر از ۲۴ ژوئیه تنها یک کشتی در آن بارگیری کرده است.از آغاز جنگ، حملات مرتبط با ایران به پنج مورد از نُه پالایشگاه بزرگ عربستان و سه مرکز مهم فرآوری نفت، از جمله بزرگ‌ترین مجتمع‌ پالایشگاهی جهان آسیب زده‌اند.تولید روزانه نفت عربستان در بیشتر شش ماه نخست جنگ به کمتر از ۷ میلیون بشکه رسید؛ در حالی که پیش از جنگ بیش از ۱۰ میلیون بشکه بود.رویترز این کاهش را معادل زیانی بیش از ۵۰ میلیارد دلار در قیمت‌های فعلی ارزیابی می‌کند. سه روز پس از آنکه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران زنجیره تولید نفت و گاز منطقه را «گسترده، در دسترس و آسیب‌پذیر» خواند، حمله هوایی ۱۰ سپتامبر به سه ایستگاه پمپاژ در صحرای عربستان، جریان نفت در خط لوله شرق-غرب به سمت ینبع را متوقف کرد و نفت دوباره بالای ۱۰۰ دلار رفت؛ بدین ترتیب مسیر جایگزین دیگری برای تنگه هرمز بسته شد.یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید