باتلاق ایران ترامپ به ایجاد صحنه جنگ بزرگ بعدی در آفریقا کمک می کند

معاون سردبیر، امنیت ملی و سیاست خارجی

ممکن است دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، جنگ آمریکا و ایران را «به طور مؤثر پایان یافته» اعلام کرده باشد، اما تأثیر طولانی آن خطر افزایش آتش بیشتر به درگیری ویرانگر دیگری با پتانسیل سرایت به یک رویارویی منطقه ای همه جانبه را دارد.

در آن سوی دریای سرخ، از رویارویی مداوم بین عربستان سعودی و جنبش انصارالله یمن که تحت حمایت ایران است، به نظر می رسد که دو کشور شاخ آفریقا در آستانه تشدید تنش هستند.

اتیوپی اریتره همسایه خود را به کمک به اتحاد شورشی متهم کرده است که در ماه سپتامبر حمله گسترده ای را در منطقه ناآرام تیگری آغاز کرد و دور جدیدی از جنگ 2020-2022 را تهدید کرد که یکی از مرگبارترین درگیری های قرن بیست و یکم را رقم زد.

اریتره در طول آخرین درگیری تیگری در کنار اتیوپی جنگید، اما این دو تاریخ پیچیده ای دارند. این شامل جنگ 1998-2000 می شود که پنج سال پس از تضمین استقلال اریتره انجام شد و با خود دسترسی استراتژیک به دریای سرخ را به همراه داشت که بزرگترین کشور محصور در خشکی جهان تا به امروز به دنبال بازپس گیری آن است.

در همین حال، اتیوپی همچنین در مرکز چندین دشمنی دیگر بوده است که روابط با کشورهای منطقه از جمله مصر، سومالی و سودان را از بین می برد، جایی که یک جنگ داخلی خونین بین جناح های رقیب اکنون تهدیدی برای برخورد با بحران در حال ظهور شاخ آفریقا است.

آلن بوسول، مدیر پروژه گروه بین المللی بحران برای شاخ آفریقا، به نیوزویک گفت: "جنگ در اتیوپی خطر همپوشانی با جنگ منطقه ای در سودان و آغاز جنگ جدیدی بین اتیوپی و اریتره را دارد." قدرت‌های منطقه‌ای که قبلا وارد جنگ سودان شده‌اند، به زودی می‌توانند خود را درگیر جنگ دیگری در شاخ آفریقا در نزدیکی دریای سرخ ببینند.

دریای سرخ و مسیر دریایی آن به کانال سوئز از زمان اختلال در ترافیک تنگه هرمز در نتیجه جنگ ایران و آمریکا، اهمیت استراتژیک خود را افزایش داده است.

بوسول گفت: "رقابت ها و بی نظمی در خاورمیانه به طور فزاینده ای به شاخ آفریقا سرایت می کند." درگیری‌ها در دو سوی دریای سرخ اکنون به سمت یکدیگر جریان دارند.»

اتیوپی مدت‌هاست با تنش‌هایی دست و پنجه نرم می‌کند که شامل جنبش‌های مسلح با نفوذ سازمان‌دهی شده در امتداد خطوط قومی و منطقه‌ای است. قدرتمندترین این گروه ها، جبهه آزادیبخش خلق تیگری (TPLF) است که به سرنگونی دولت کمونیستی کشور در سال 1991 کمک کرد.

TPLF نزدیک به سه دهه بر ائتلاف حاکم اتیوپی تسلط داشت، تا اینکه ابی احمد در سال 2018، پس از یک دوره اعتراضات گسترده و تحولات سیاسی، نخست وزیر شد.

احمد برای اصلاح روابط با اریتره حرکت کرد که با واکنش TPLF مواجه شد. تنش‌ها به درگیری‌های مسلحانه و جنگی وحشیانه تبدیل شد که صدها هزار نفر را کشت و میلیون‌ها نفر را آواره کرد تا اینکه توافقنامه صلح در سال 2022 امضا شد.

با این حال، نارضایتی ها همچنان ادامه داشت و نیروهای اتیوپی حملات پهپادی را در منطقه تیگری انجام دادند و سال گذشته ثبت TPLF را به عنوان یک نهاد سیاسی لغو کردند. درگیری‌های مرگبار در ژانویه و فوریه سال جاری آغاز شد و در سپتامبر، TPLF با شش حزب دیگر متحد شد تا اتحاد نیروهای مردمی اتیوپی برای بقا را با هدف اعلام شده سرنگونی دولت احمد ایجاد کند.

ائتلاف شورشی متشکل از TPLF، جنبش ملی آمهارا فانو، ارتش آزادیبخش اورومو، جبهه آزادیبخش ملی اوگادن، جبهه انقلابی وحدت ملی آفار، جنبش آزادیبخش خلق بنیشانگول و بر اساس برخی گزارش ها، جنبش دموکراتیک خلق گوموز است، اگرچه عضویت آن مورد بحث است.

اریتره و TPLF که زمانی دشمنان سرسخت بودند، از سال 2025 به طور فزاینده ای علیه دولت ابی متحد شده اند، که تا حدی ناشی از نگرانی های اریتره در مورد تقاضاهای اجباری فزاینده اتیوپی برای دسترسی مستقل به دریای سرخ است.

مصر که با اتیوپی بر سر پروژه عظیم سد رودخانه نیل خود درگیر است و سودان که ادعا می کند اتیوپی از گروه شبه نظامی نیروهای پشتیبانی سریع که از سال 2023 برای به دست گرفتن کنترل دولت از نیروهای مسلح سودان می جنگد، حمایت می کند، نیز از سوی اتیوپی به حمایت از ائتلاف شورشی در Tigray متهم شده اند.

چهارمین کشور در منطقه، سومالی، با اتیوپی و همچنین بر سر توافقنامه سال 2024 خود با منطقه جداشده سومالی لند، که در نظر داشت به اتیوپی دسترسی به خط ساحلی دریای سرخ را در ازای به رسمیت شناختن بالقوه استقلال سومالیلند بدهد، در تضاد است. ترکیه موفق شد بر توافقی برای کاهش تنش ها نظارت کند، اما ماه گذشته گزارش هایی مبنی بر آماده شدن مصر برای اعزام نیرو به سومالی بر اساس توافقی که بین دو کشور در همان سال انجام شد، منتشر شد.

لیام کار، سرپرست تیم آفریقا برای پروژه تهدیدهای حیاتی موسسه امریکن انترپرایز، به نیوزویک گفت: «درگیری در شمال اتیوپی در تقاطع چندین خط گسل است که شامل کشورهای همسایه، شاخ آفریقا و همه کشورهایی است که در دریای سرخ سهام دارند.

سودان گفت: «اتیوپی – در مواقعی خصمانه – اصرار داشته است که بازیابی دسترسی به دریا یک مسئله وجودی است و به دنبال مهار بهتر بخش خود از رودخانه نیل است که تنش‌ها را بین اتیوپی و کشورهای ساحلی در دریای سرخ و کشورهای پایین‌دست حوضه رود نیل، به ویژه اریتره و مصر افزایش داده است.»

او توضیح داد که اصطکاک‌های ناشی از آن پویایی‌های نیابتی در درگیری‌های منطقه‌ای ایجاد کرده و این درگیری‌ها را به طور فزاینده‌ای در هم تنیده است، از جمله درگیری‌های جاری در شمال اتیوپی، جنگ داخلی سودان، و جنگ احتمالی بین اتیوپی و اریتره.

کار می‌گوید: «نشانه‌های هشداردهنده‌ای وجود دارد که تشدید بیشتر می‌تواند منجر به یک جنگ مستقیم بین‌دولتی بین اتیوپی و اریتره یا سودان، یا حتی یک جنگ منطقه‌ای که مصر را در بدترین سناریو درگیر می‌کند، شود».

دسیسه و دخالت در مورد تعمیق درگیری اتیوپی به همسایگان نزدیک آن محدود نمی شود. در سراسر دریای سرخ، بازیکنانی که برای نفوذ در نظم ژئوپلیتیکی به سرعت در حال تغییر در پس زمینه جنگ ایالات متحده و ایران رقابت می کنند، نگاه خود را به شرق آفریقا نیز معطوف کرده اند.

ماه گذشته، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نقشه‌ای را تبلیغ کرد که نشان می‌دهد اتیوپی، منطقه سومالی‌لند و نیروهای پشتیبانی سریع سودان با ائتلاف «هگزاگون» به رهبری اسرائیل و امارات متحده عربی همسو هستند.

نیوزویک دو ماه قبل در همان نقشه گزارش داده بود که اریتره، سودان و سومالی را نیز به عنوان بخشی از "الماس سنی" به رهبری مصر، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه شناسایی کرده بود. آنکارا، ریاض و اسلام آباد در ماه اوت نیز یک پیمان دفاعی متقابل رسمی امضا کردند.

ایران که محور مقاومت آن در طول تاریخ شبکه‌ای از دولت‌های متحد و گروه‌های مسلح در سراسر خاورمیانه از جمله حزب‌الله لبنان، شبه‌نظامیان متحد در عراق، انصارالله در یمن و گروه‌های مسلح فلسطینی را در بر می‌گیرد، در سال‌های اخیر نیز روابط خود را در آفریقا گسترش داده است.

این شامل توافقنامه های امنیتی و انتقال گزارش شده پهپادها به اتیوپی و سومالی برای کمک به مبارزات داخلی آنها می شود.

در مورد واشنگتن، دولت ترامپ تنها چند روز قبل از اعلام اتحاد شورشیان اتیوپی و گزارش‌هایی مبنی بر تهاجم نیروهای اریتره به تیگری، تحریم‌های اریتره را لغو کرد. این تصمیم تقریبا همزمان با تصرف کنترل سواحل یمن تنگه باب المندب در دریای سرخ توسط انصارالله از دست نیروهای دولتی تحت حمایت عربستان بود.

ترامپ همچنین قبلا از اتیوپی به دلیل عدم حمایت از پیشنهادی با میانجیگری ایالات متحده در مورد اختلاف این کشور با مصر بر سر سد بزرگ رنسانس اتیوپی انتقاد کرده بود، که رهبر ایالات متحده در اولین دولت خود در سال 2020 پیشنهاد کرد مصر ممکن است "منفجر شود".

ترامپ از آن زمان اختلاف میان اتیوپی و مصر را در فهرست 8 مناقشه ای که در طول دو دوره غیر متوالی ریاست جمهوری خود حل و فصل کرده است، قرار داده است. ترامپ پس از دیدار با عبدالفتاح السیسی، همتای مصری خود در ماه ژوئن، گفت که ایالات متحده به او در پروژه سد کوچکی کمک خواهد کرد که در آن با او «به ناعادلانه رفتار شده است».

از زمانی که جنگ ایران و ایالات متحده در فوریه سال جاری آغاز شد، کار اشاره کرد که "درگیری در خاورمیانه تا کنون به احتمال زیاد بیشتر به عنوان یک بازدارنده کوتاه مدت در شاخ عمل کرده است" و ذینفعان مختلف اکنون به محله نزدیک خود مشغول هستند.

اما همانطور که آشفتگی خاورمیانه ادامه دارد، کار تاکید کرد که همچنین "به هیچ وجه درگیری را در منطقه شاخ آفریقا متوقف نکرده است" و "در واقع می تواند در دراز مدت درگیری را افزایش دهد."

کار می‌گوید: «آمریکا و بازیگران منطقه‌ای همچنین می‌دانند که تشدید تنش منطقه‌ای منطقه دریای سرخ را بیش از پیش بی‌ثبات می‌کند و فرصت‌هایی را برای بازیگران بدخواه، از بازیگران دولتی مانند ایران و روسیه گرفته تا بازیگران غیردولتی مانند حوثی‌ها و گروه‌های جهادی ایجاد می‌کند.»

وی افزود: «با این حال، جنگ ایران و آخرین فصل جنگ داخلی یمن تنها بر اهمیت راهبردی امنیت نقطه خفه کردن و تنوع اقتصادی تأکید کرده است که عوامل اصلی رقابت میان کشورهای خاورمیانه در شاخ هستند.»

در مورد این داستان با سردبیران نیوزویک تماس بگیرید: سامانتا بیچ و ادوارد تی کامینز