بازاری که آب رفت؛ بررسی داده‌های دیجی‌کالا از بازار موبایل ایران در سال ۱۴۰۴

گزارش سال 1404 دیجی‌کالا نشان می‌دهد بازار موبایل ایران در سال گذشته، هم‌زمان با افزایش قیمت‌ها و کاهش توان خرید خانوار، کوچک‌تر و اقتصادی‌تر شده است. در این بازار با وجود کاهش تعداد گوشی‌های فروخته شده، ارزش ریالی فروش موبایل رشد کرده که نتیجه مستقیم تورم بوده است. به گزارش دیجی‌کالا، در سال 1404 ارزش ریالی فروش موبایل 35 درصد رشد کرد؛ اما تعداد گوشی‌های فروخته‌شده 21 درصد کاهش یافت. ارزش دلاری فروش موبایل نیز 13 درصد پایین آمد. این دو روند نشان می‌دهد که در سال گذشته مردم کمتر گوشی خریدند و هنگام خرید نیز بیشتر به سراغ مدل‌های ارزان‌تر رفتند. رشد ریالی بازار بر اثر تورم گزارش سال 1404 دیجی‌کالا نشان می‌دهد که افزایش ارزش ریالی فروش موبایل در شرایطی رخ داده که شاخص‌های حجمی و دلاری بازار مسیر نزولی داشته‌اند. به بیان دیگر، هزینه خرید گوشی برای مصرف‌کننده بالا رفته، اما بازار از نظر تعداد فروش و ارزش واقعی کوچک‌تر شده است. این الگو تنها به موبایل محدود نبوده است. گزارش دیجی‌کالا نشان می‌دهد در بازار لپ‌تاپ نیز ارزش ریالی فروش 32 درصد افزایش داشته، در حالی که تعداد فروش 13 درصد و ارزش دلاری آن 19 درصد کاهش پیدا کرده است. بنابراین، در بازار کالاهای دیجیتال گران‌قیمت، افزایش مبلغ فروش الزاماً به معنای رونق بازار نیست؛ بلکه بیشتر از فشار تورمی و کاهش قدرت خرید حکایت دارد. گوشی‌های پرچم‌دار بیشترین افت را تجربه کردند داده‌های دیجی‌کالا همچنین از تغییر ترکیب تقاضا در بازار گوشی خبر می‌دهد. گوشی‌های پرچم‌دار با افت 34 درصدی فروش مواجه بودند، اما فروش گوشی‌های میان‌رده و اقتصادی در مجموع 41 درصد کاهش یافت. این افت شدید نمایانگر فشاری است که تورم بر طبقه متوسط جامعه ایران وارد کرده است. با این حال، گزارش تأکید می‌کند که گوشی‌های اقتصادی کمترین افت را در مقایسه با سایر بخش‌های بازار داشته‌اند. این تفاوت نشان می‌دهد تقاضا در سال 1404، بیش از گذشته به سمت گزینه‌های کم‌هزینه‌تر حرکت کرده است. بخشی از خریداران نیز خرید گوشی را به تعویق انداختند؛ به‌ویژه در بخش مدل‌های گران‌قیمت و پرچم‌دار. این تغییر رفتار با روند عمومی‌تر خرید در دیجی‌کالا هم‌خوان است. جست‌وجوی عبارت «ارزان» در سال 1404، 44 درصد افزایش یافت و جست‌وجوی «تخفیف» نیز 31 درصد رشد کرد. همچنین جست‌وجوی عبارت «دست دوم» 51 درصد بیشتر شد؛ نشانه‌ای از اینکه برای بخشی از جامعه، خرید کالای نو دیگر انتخاب نخست نیست. جست‌وجو زیاد؛ خرید کم با وجود افت تعداد فروش گوشی و حرکت بازار به سمت مدل‌های اقتصادی‌تر، داده‌های جست‌وجوی دیجی‌کالا نشان می‌دهد موبایل همچنان یکی از اصلی‌ترین نیازهای کاربران بوده است. واژه «گوشی» با 2.6 میلیون جست‌وجو، پرتکرارترین عبارت جست‌وجوشده در دیجی‌کالا در سال 1404 بوده است. پس از آن، «ایرپاد» با 1.6 میلیون جست‌وجو در رتبه دوم و «گوشی سامسونگ» با 1.6 میلیون جست‌وجو در رتبه سوم قرار گرفته‌اند. حضور «کنسول پلی‌استیشن 5» با 1.3 میلیون جست‌وجو و «ساعت هوشمند» با 1.2 میلیون جست‌وجو نیز نشان می‌دهد محصولات دیجیتال و لوازم جانبی موبایل، همچنان سهم مهمی از توجه کاربران را داشته‌اند. این آمار در کنار کاهش تعداد گوشی‌های فروخته‌شده، از شکاف میان میل و نیاز به خرید با توان واقعی خرید خبر می‌دهد: کاربران بازار را پیگیری می‌کنند، مدل‌ها و قیمت‌ها را جست‌وجو می‌کنند، اما تصمیم نهایی برای خرید احتمالاً با احتیاط و حساسیت قیمتی بیشتری گرفته می‌شود. همچنین در میان کالاهای پربازدید دیجی‌کالا در سال 1404، گوشی موبایل اپل مدل آیفون 16 دو سیم‌کارت با ظرفیت 128 گیگابایت رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. این موضوع نشان می‌دهد با وجود افت تقاضای واقعی برای گوشی‌های گران‌قیمت و پرچم‌دار، علاقه و کنجکاوی کاربران نسبت به محصولات اپل همچنان بالاست. در رتبه سوم کالاهای پربازدید نیز گوشی شیائومی پوکو X7 پرو دو سیم‌کارت با ظرفیت 512 گیگابایت قرار دارد. حضور هم‌زمان آیفون 16 و پوکو X7 پرو در میان پربازدیدترین کالاها، دو قطب اصلی توجه در بازار موبایل را نشان می‌دهد: از یک‌سو تقاضای ذهنی و برندمحور برای گوشی‌های پریمیوم و از سوی دیگر، جست‌وجو برای مدل‌هایی که با قیمت پایین‌تر، مشخصات فنی و ظرفیت حافظه بالاتری ارائه می‌دهند. حذف هواوی از بازار بازار برندهای موبایل نیز در فاصله سال‌های 1400 تا 1404 دستخوش تغییر شده است. بر اساس داده‌های گزارش دیجی‌کالا: فروش گوشی‌های سامسونگ نسبت به سال 1400، 21 درصد کاهش یافته است فروش گوشی‌های شیائومی در همین بازه، 31 درصد افت کرده است فروش گوشی‌های نوکیا 77 درصد پایین آمده است فروش گوشی‌های هواوی نیز 99.8 درصد افت داشته و عملاً از بازار حذف شده است با وجود کاهش فروش برندهای اصلی، نقشه رقابت میان آنها در استان‌های مختلف یکسان نیست. سامسونگ همچنان فراگیرترین برند بازار موبایل ایران محسوب می‌شود و در همه استان‌ها سهم بالایی دارد، اما الگوی حضور شیائومی و آیفون منطقه‌ای‌تر است. سامسونگ؛ برند فراگیر در همه استان‌ها سامسونگ در تمام استان‌های کشور سهم قابل‌توجهی از بازار دارد. بالاترین سهم این برند در سمنان، با 57.2 درصد ثبت شده و پس از آن استان‌های مرکزی، گیلان، اردبیل، اصفهان و قم قرار دارند که سهم سامسونگ در آن‌ها بیش از 54 درصد است. کمترین سهم سامسونگ در سیستان‌وبلوچستان، با 27.9 درصد گزارش شده است. با این حال، حتی در این استان نیز سامسونگ یکی از بازیگران اصلی بازار باقی مانده است. گزارش دیجی‌کالا سامسونگ را «برند همه استان‌ها» توصیف می‌کند؛ برندی که پراکندگی جغرافیایی گسترده‌تری نسبت به رقبا دارد و صرفاً به مراکز شهری یا استان‌های برخوردار محدود نیست. شیائومی؛ سهم بیشتر در جنوب و غرب کشور شیائومی در استان‌های جنوبی و غربی کشور سهم بیشتری از بازار دارد. بالاترین سهم این برند در سیستان‌وبلوچستان، با 69.5 درصد ثبت شده است. پس از آن، آذربایجان غربی با 57 درصد، ایلام با 55.7 درصد و کهگیلویه‌وبویراحمد با 52.2 درصد قرار دارند. در مقابل، سهم شیائومی در استان‌هایی مانند سمنان، مرکزی، تهران، گیلان و اصفهان پایین‌تر از استان‌های جنوبی و غربی است و در محدوده حدود 38 تا 39 درصد قرار دارد. این الگو می‌تواند با تغییر تقاضا به سمت گوشی‌های اقتصادی‌تر ارتباط داشته باشد. شیائومی در بسیاری از استان‌هایی که حساسیت قیمتی در آن‌ها بالاتر است، سهم بیشتری از بازار دارد؛ هرچند گزارش دیجی‌کالا درباره دلایل این الگوی منطقه‌ای داوری مستقیمی ارائه نمی‌کند. آیفون؛ متمرکز در استان‌های برخوردارتر آیفون در هیچ‌یک از استان‌های کشور سهمی بالاتر از 10 درصد ندارد. بالاترین سهم آیفون در تهران، 8.1 درصد گزارش شده است. کرمان با 7.3 درصد و بوشهر با 6 درصد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند. کمترین سهم آیفون نیز در لرستان، با 2.3 درصد ثبت شده است. در سیستان‌وبلوچستان سهم این برند 2.5 درصد و در کردستان و خراسان جنوبی 2.6 درصد بوده است. بر اساس این داده‌ها، تقاضا برای آیفون بیشتر در مراکز شهری و استان‌های برخوردار متمرکز است؛ در حالی که در بسیاری از استان‌ها، بازار عمدتاً میان سامسونگ و شیائومی تقسیم شده است. افت فروش برندها در همه‌جا یکسان نبود گزارش دیجی‌کالا نشان می‌دهد افت فروش سه برند اصلی در استان‌ها شدت یکسانی نداشته است. خراسان جنوبی بیشترین افت فروش آیفون و شیائومی را ثبت کرده است. از سوی دیگر، البرز مقاوم‌ترین بازار آیفون در کشور بوده و کمترین افت فروش این برند را تجربه کرده است. در بازار سامسونگ، سیستان‌وبلوچستان بیشترین افت فروش را ثبت کرده، اما البرز و کرمانشاه کمترین کاهش فروش سامسونگ را داشته‌اند. در مورد شیائومی نیز آذربایجان غربی یک استثنا بوده است: در حالی که فروش شیائومی در بیشتر استان‌ها کاهش یافته، این برند در آذربایجان غربی رشد کرده و بخشی از سهم سامسونگ را به دست آورده است. این داده‌ها نشان می‌دهد تغییر بازار صرفاً جابه‌جایی از گوشی‌های گران‌تر به ارزان‌تر نبوده؛ بلکه انتخاب مصرف‌کنندگان در مناطق مختلف، تحت‌تأثیر ترکیبی از سطح درآمد، الگوی محلی مصرف، دسترسی و ترجیح برند قرار گرفته است. جنگ، تقاضای آیفون را عقب راند اگرچه گزارش مورد اشاره عمدتاً روند سالانه بازار موبایل را بررسی می‌کند، داده‌های بخش جنگ نیز نشان می‌دهد کالاهای دیجیتال گران‌قیمت در دوره نااطمینانی بیشتر از سایر دسته‌ها آسیب می‌بینند. فروش روزانه آیفون در دوره جنگ 68 درصد افت کرد. پس از آتش‌بس، فروش این محصول 48 درصد رشد کرد، اما همچنان 53 درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ باقی ماند. این روند نشان می‌دهد تقاضای کالاهای لوکس و گران‌قیمت، برخلاف کالاهای ضروری، پس از کاهش تنش نیز با سرعت احیا نمی‌شود. خرید اعتباری؛ راهی برای ادامه خرید موبایل در فشار اقتصادی دیجی‌کالا در گزارش خود تأکید کرده که فشار اقتصادی الزاماً خرید را متوقف نکرده، بلکه شیوه پرداخت را تغییر داده است. به‌طور کلی، 20 درصد از تعداد کالاهای فروخته‌شده در این پلتفرم با خرید اعتباری چهارقسطه انجام شده و سهم خرید اعتباری یک‌قسطه نیز 7.3 درصد بوده است. استان البرز در هر چهار روش خرید اعتباری، شامل خرید اعتباری یک‌قسطه، چهارقسطه، اقساطی بانکی و روش ترکیبی، بالاترین سهم را داشته است. سهم خرید اعتباری در این استان به 31 درصد و سهم خرید چهارقسطه به 23 درصد رسیده است. هرچند این آمار به کل کالاهای فروخته‌شده در دیجی‌کالا مربوط است، اما با توجه به افزایش قیمت گوشی و افت فروش کالاهای گران‌قیمت، می‌توان آن را نشانه‌ای از اهمیت روزافزون ابزارهای اعتباری برای حفظ قدرت خرید در بازارهایی مانند موبایل دانست. داده‌های دیجی‌کالا درباره کالاهای پرطرفدارِ خریداری‌شده به‌صورت اقساطی نیز همین موضوع را نشان می‌دهد: موبایل در میان مهم‌ترین کالاهای خرید اعتباری قرار دارد و در فهرست 10 کالای پرطرفدار خرید قسطی سال 1404، 9 کالا از حوزه موبایل بوده‌اند و تنها یک محصول غیرموبایلی، یعنی ربع‌سکه طلا، در این فهرست قرار دارد. رتبه نخست این فهرست به گوشی شیائومی ردمی نوت 14 نسخه 4G با حافظه 256 گیگابایت و رم 8 گیگابایت رسیده است. پس از آن، آیفون 16 دو سیم‌کارت با ظرفیت 128 گیگابایت در رتبه دوم قرار دارد. گوشی‌های سامسونگ، از جمله مدل‌های سری گلکسی A، در رتبه‌های بعدی دیده می‌شوند و در کنار آن‌ها، پوکو X7 پرو و گلکسی S25 FE و S25 Ultra نیز در فهرست قرار گرفته‌اند. بازار موبایل در مسیر کوچک‌تر و اقتصادی‌تر شدن داده‌های گزارش سال 1404 دیجی‌کالا، از بازاری حکایت دارد که تحت فشار تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی اقتصادی، به سمت احتیاط بیشتر حرکت کرده است. مصرف‌کننده کمتر گوشی می‌خرد، خرید مدل‌های پرچم‌دار را عقب می‌اندازد، بیشتر به قیمت، تخفیف و حتی گزینه‌های دست‌دوم توجه می‌کند و در صورت نیاز، به سراغ مدل‌های اقتصادی‌تر یا شیوه‌های پرداخت اعتباری می‌رود. در چنین بازاری، رشد ارزش ریالی فروش نمی‌تواند نشانه رونق تلقی شود. شاخص‌های تعداد فروش، ارزش دلاری و افت تقاضا برای گوشی‌های گران‌قیمت، تصویر دیگری ارائه می‌کنند: بازار موبایل ایران در سال 1404، بازاری کوچک‌تر، محتاط‌تر و حساس‌تر به قیمت بوده است. متن کامل گزارش دیجی‌کالا را اینجا بخوانید.