با افزایش گرسنگی در کرانه باختری، کمک های غذایی به نصف کاهش می یابد

پروفسور دکتر هلال الور گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل در مورد حق غذا (2014-2020) است.

چیزی عمیقا متناقض در کرانه باختری در حال وقوع است. گرسنگی به طور چشمگیری در حال افزایش است، اما نهاد بین المللی که مسئول مبارزه با گرسنگی است، برنامه جهانی غذا (WFP) مجبور به عقب نشینی شده است. در 1 سپتامبر 2026، WFP کاهش تعداد افرادی که کمک های غذایی در کرانه باختری دریافت می کنند از 400,000 به 200,000 کاهش داد، زیرا کمبود بودجه بسیار مهم است. با این حال WFP تخمین می زند که در کرانه باختری 900000 نفر در حال حاضر ناامن غذایی هستند که بیش از دو برابر سطح دو سال پیش است.

هفتاد و شش درصد از خانوارها کاهش قابل توجهی در درآمد داشته اند و یک سوم آنها قادر به خرید مواد غذایی مغذی نیستند.

بحران اقتصادی در کرانه باختری جدید نیست. از سال 2019، اسرائیل بخش‌هایی از درآمد گمرک فلسطین را دریغ کرده است. این توقیف پس از 7 اکتبر 2023 تشدید شد، در حالی که اسرائیل به طور همزمان تقریبا 200000 کارگر فلسطینی را که قبلا در داخل اسرائیل به کار گرفته بودند، اخراج کرد. این دو بخش - درآمد گمرکی و درآمد نیروی کار از اسرائیل - بزرگترین منبع درآمد اقتصاد فلسطین در کرانه باختری است.

بر اساس گزارش اداره مرکزی آمار فلسطین، هزینه زندگی در سرتاسر سرزمین های فلسطینی در سال 2024 به میزان 53.67 درصد افزایش یافت، در حالی که قدرت خرید در همان دوره 34.93 درصد کاهش یافت و در سال 2026 نیز 12 درصد کاهش بیشتر داشت.

از اکتبر 2023، درست پس از آغاز جنگ نسل کشی در غزه، تشدید خشونت شهرک نشینان، طولانی شدن و تشدید عملیات نظامی اسرائیل، محدودیت های شدید حرکتی، تخریب ها و آوارگی گسترده در کرانه باختری، همگی معیشت فلسطینی ها را از بین برده و به افزایش ناامنی غذایی کمک کرده است. یک بحران اقتصادی فلج کننده گسترده تر، مردم را به نقطه شکست سوق می دهد.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) به طور جداگانه دریافته است که خانواده های کشاورزی با از دست دادن دسترسی به زمین های کشاورزی و چرا مواجه هستند. محدودیت های دسترسی و پست های بازرسی؛ کمبود آب؛ تخریب و جابجایی؛ خشونت شهرک نشینان؛ از دست دادن شغل؛ کاهش درآمد خانوار؛ و افزایش هزینه های غذا، ورودی و حمل و نقل. دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (OCHA) بیش از 1600 حمله شهرک نشینان را که منجر به تلفات و خسارات مالی بین ژانویه تا اوت 2026 شد، گزارش داد که بر 275 جامعه فلسطینی تأثیر گذاشت.

فلسطینیان به طور فزاینده‌ای به کمک‌های غذایی وابسته می‌شوند، نه به این دلیل که غذا به سادگی ناپدید شده است، بلکه به این دلیل که توانایی آنها برای تولید غذا، کسب درآمد، رسیدن به زمین، مهاجرت به کار و حفظ معیشت به تدریج ضعیف شده است. کرانه باختری با کمبود مواد غذایی مواجه نیست. غذا در بازارهای کرانه باختری در دسترس است، اما بسیاری از فلسطینی ها به سادگی قادر به خرید آن نیستند. خانواده هایی که زمانی از زمین خود امرار معاش می کردند آواره شده اند یا معیشت آنها از بین رفته است و به دلیل محدودیت های رفت و آمد به طور فزاینده ای قادر به دستیابی به زمین یا شغل نیستند.

بیکاری به حدود 30 درصد رسیده است، در حالی که ناامنی غذایی از حدود 11 درصد دو سال پیش به بیش از یک چهارم جمعیت کرانه باختری امروز افزایش یافته است. یک بحران اقتصادی فلج کننده "مردم را به نقطه شکست سوق می دهد". این به ما بینش کلاسیک آمارتیا سن را در مورد شکست استحقاق یادآوری می‌کند: قحطی و گرسنگی به این دلیل اتفاق می‌افتد که کمبود مطلق غذا وجود دارد، بلکه به این دلیل است که افراد یا گروه‌های خاصی توانایی قانونی، اقتصادی یا اجتماعی برای به دست آوردن غذا را از دست می‌دهند [1].

جامعه بین‌المللی نباید منتظر بماند تا گرسنگی در کرانه باختری به سطح فاجعه‌باری که در غزه شاهد بودیم برسد و تصمیم بگیرد که مستحق توجه است. پیشگیری از گرسنگی یعنی اقدام قبل از اینکه محرومیت تبدیل به قحطی شود.

طی چند سال گذشته، به جای رسیدن به تعهد جامعه بین‌المللی «گرسنگی صفر»، شرایط شدید ناشی از گرسنگی گسترده، فقر و سوء تغذیه حاد منجر به مرگ ده‌ها هزار نفر قابل پیشگیری شد. قحطی در سودان در سال های 2024 و 2025 و در نوار غزه در سال 2025 رسما اعلام شد. با این حال، تأثیرات به یک اندازه احساس نشد. ترکیب کاهش بودجه و سیاست محدودکننده به این معنی است که زنان، کودکان، افراد مسن و آوارگان بیشترین ضربه را خوردند.

هیچ بازیگری در حال حاضر ظرفیت جایگزینی WFP را در مقیاس مورد نیاز ندارد. OCHA WFP را بزرگترین ارائه دهنده کمک های غذایی در کرانه باختری توصیف می کند و می گوید که این کاهش به طور قابل توجهی پاسخ کلی بشردوستانه را محدود می کند.

قطع برنامه جهانی غذا همان خبر فوری است که ما را به یاد ناامنی غذایی در فلسطین می اندازد، اما وضعیت فعلی در کرانه باختری از بحران بودجه موقت برنامه جهانی غذا شدیدتر است. این در نهایت در مورد تبدیل فلسطینیان از مردمی است که می توانند خود را از طریق زمین، کار و اقتصاد محلی حفظ کنند. مردم فلسطین در حال از دست دادن حاکمیت غذایی خود هستند و به طور فزاینده ای به کمک های بشردوستانه وابسته هستند. قرار است کمک های بشردوستانه پاسخی موقت به یک وضعیت اضطراری باشد، نه جایگزینی برای توانایی مردم برای تغذیه خود.

حقوق بین الملل حق غذا را به عنوان یک حق قانونی برای همه می طلبد. حق غذا حق دریافت کمک غذایی نیست. این حق دسترسی پایدار، فیزیکی و اقتصادی به غذای مناسب و قابل قبول فرهنگی است. حق غذا به دور از یک خیریه بشردوستانه است. این یک حق قانونی است که معیشت را حفظ می کند و آزادی از گرسنگی را تضمین می کند. در صورت نقض حق غذا، مکانیسم پاسخگویی نیز وجود دارد.

بنابراین، ناتوانی برنامه جهانی غذا در ارائه کمک های غذایی ممکن است یک مشکل موقتی باشد، اما مسئولیت دولت های کمک کننده و جامعه بین المللی یک تعهد قانونی دائمی بر اساس ماده 11 میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.

*نظرات بیان شده در این مقاله متعلق به خود نویسنده است و لزوما منعکس کننده خط مشی تحریریه آنادولو نیست.