با پیوستن جوزف کابیلا، رئیس جمهور سابق به شورش، ترس در جمهوری کنگو افزایش می یابد

گوما، جمهوری دموکراتیک کنگو – امیدها برای صلح در جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) پس از پیوستن رئیس جمهور سابق جوزف کابیلا به یک ائتلاف سیاسی-نظامی جدید که رئیس جمهور فلیکس شیسکدی را به چالش می کشد، دچار شکست دیگری شده است.

که در غروب دوشنبه در گوما اعلام شد، Front pour la Refondation de la Nation (FRN)، یا جبهه برای ایجاد مجدد ملت، توسط Kabila رهبری می شود و جایگزین اتحاد موجود بین اتحاد Fleuve کنگو (AFC) و جنبش 23 مارس (M23) می شود. ائتلاف جدید چهره‌ها و نیروهای مرتبط با این دو جنبش را گرد هم می‌آورد، شیسکدی را به استبداد متهم می‌کند و خواستار مقاومت به هر وسیله از جمله زور می‌شود.

گوما، شهر اصلی در استان کیوو شمالی در شرق کنگو، از ژانویه سال گذشته تحت کنترل M23-AFC است. حرکت کابیلا یک رئیس دولت سابق را مستقیما به رهبری شورش وارد می کند.

این درگیری میلیون ها نفر را آواره کرده و به کشورهای همسایه کشانده است. ریشه‌های آن به دهه‌ها قبل برمی‌گردد، که توسط رقابت‌های منطقه‌ای، نگرانی‌های امنیتی حل‌نشده و رقابت برای قلمرو و منابع معدنی شکل گرفته است. پیامدهای نسل‌کشی رواندا در سال 1994 به جنگ‌ها در سراسر منطقه دامن زد، در حالی که تنش‌ها بین کینشاسا و کیگالی همچنان به شکل‌گیری درگیری‌ها ادامه می‌دهد.

M23 می‌گوید به این دلیل که دولت کنگو به تعهدات قبلی خود عمل نکرده است، اسلحه به دست گرفته است. دولت کنگو و بازیگران بین المللی رواندا را به حمایت از این گروه متهم کرده اند، ادعایی که کیگالی آن را رد می کند و به تهدیدات امنیتی گروه های مسلح فعال در شرق کنگو اشاره می کند.

این که آیا رهبری کابیلا به شورش تغییر شکل خواهد داد یا تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ را پیچیده‌تر خواهد کرد، هنوز مشخص نیست. در گوما، ساکنان نگران هستند که جدیدترین اصلاحات صلح را از دسترس خارج کند.

برای بس جوهدی، تصمیم کابیلا ترس از ادامه درگیری را زنده کرده است.

او به الجزیره گفت: "به عنوان یک ساکن گوما، معتقد بودم که جنگ ممکن است در آینده ای بسیار نزدیک پایان یابد، به این امید که دولت کنگو ما را آزاد کند. و ما بسیار شگفت زده شده ایم که حتی رئیس جمهور سابق ما نیز به این جنگ پیوسته است."

جوهدی گفت که تجربه سیاسی کابیلا مشارکت او را به ویژه نگران کننده می کند.

"این واقعیت که جوزف کابیلا به شورش پیوسته است، با در نظر گرفتن اینکه او رئیس جمهور سابق ما است و این کشور را از درون می شناسد، به این معنی است که جنگ هنوز پایان یافته است. من از این وضعیت ترسناک خوشحال نیستم."

او همچنین با یادآوری انتقال مسالمت آمیز قدرت در سال 2019، زمانی که شیسکدی جانشین کابیلا شد، نگران آینده دموکراتیک کشور است.

جوهدی گفت: "امروز، من بسیار می ترسم. نمی دانم آیا آنقدر خوش شانس خواهم بود که یک دموکراسی مناسب را در جمهوری دموکراتیک کنگو تجربه کنم یا خیر. من از اولین انتقال مسالمت آمیز قدرت در کشور خوشحال شدم."

کابیلا در سال 2001 پس از ترور پدرش، لوران-دزایر کابیلا، به قدرت رسید. او در سال 2006 به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد و در سال 2011 مجددا انتخاب شد.

دومین دوره او در قانون اساسی قرار بود در سال 2016 به پایان برسد، اما انتخابات به تعویق افتاد. منتقدان او را متهم کردند که به دنبال ماندن در قدرت بیش از دو دوره مجاز قانون اساسی است. اعتراضات به تأخیرها قبل از اینکه یک مصالحه سیاسی راه را برای انتخابات در دسامبر 2018 هموار کند، با خشونت مرگبار روبرو شد.

شیسکدی برنده اعلام شد و در ژانویه 2019 به قدرت رسید و اولین انتقال مسالمت آمیز قدرت ریاست جمهوری از طریق انتخابات توسط جمهوری دموکراتیک کنگو بود. کابیلا از تاخیر در انتخابات دفاع کرد و استدلال کرد که مردم کنگو در نهایت مشکلات خود را از طریق گفتگو حل کرده اند.

همسویی او با FRN مرحله جدیدی را در رویارویی او با Tshisekedi نشان می دهد. این ائتلاف خود را به عنوان یک آلترناتیو سیاسی برای دولت معرفی می کند و در عین حال چالشی مسلحانه برای قدرت خود دارد. اینکه آیا کابیلا می‌تواند تجربیات سیاسی و شبکه‌های خود را به حمایت گسترده‌تر تبدیل کند، نامشخص است.

این اقدام کابیلا با انتقاد از درون تشکیلات سیاسی کنگو مواجه شده است.

ویتال کامره، رئیس سابق مجلس ملی و رهبر اتحادیه برای ملت کنگو (UNC)، از جنبش خواست تا از مبارزه مسلحانه دست بکشد.

کامرهه در سخنرانی روز چهارشنبه خود گفت: "شما نمی توانید با متهم کردن جانشین خود سوابق خود را پاک کنید."

او گفت: "من از رهبران این جنبش می‌خواهم که برنامه‌های خود را کنار بگذارند و مسیر گفتگو را در اولویت قرار دهند. ناامیدی‌ها، تفاوت‌ها یا جاه‌طلبی‌های ما هر چه که باشد، هیچ چیز، مطلقا هیچ چیز نمی‌تواند ما را توجیه کند که علیه کشور خودمان سلاح بگیریم، به خطر قربانی کردن جان کنگوی‌های خود."

درخواست او چالش اصلی پیش روی تلاش‌های صلح را برجسته می‌کند: نارضایتی‌های سیاسی حل نشده باقی می‌مانند، در حالی که جنگ مجدد جمعیتی را تهدید می‌کند که قبلا از درگیری آسیب دیده است.

ایالات متحده و قطر ابتکارات دیپلماتیک جداگانه ای را با هدف پایان دادن به درگیری دنبال کرده اند.

در دوحه، نمایندگان دولت کنگو و AFC-M23 درباره آتش بس، بازگشت پناهجویان، آزادی بازداشت شدگان و اقداماتی برای مقابله با لفاظی هایی که اقلیت های قومی را بدنام می کند، بحث کرده اند.

واشنگتن توافقی را بین جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا دنبال کرده است، از جمله تعهدات مربوط به خنثی کردن نیروهای دموکراتیک برای آزادی رواندا (FDLR) و خروج نیروهای رواندا از خاک کنگو.

ابتکارات به ابعاد مختلف اما مرتبط بحران می پردازد. ظهور کابیلا به عنوان رهبر FRN سوالاتی را در مورد اینکه چه کسی نماینده مخالفان مسلح خواهد بود و اینکه آیا تعهدات موجود رعایت خواهد شد ایجاد می کند.

با این حال، ائتلاف جدید گفته است که قصد دارد به تعهدات خود در جریان مذاکرات دوحه احترام بگذارد.

در بیانیه ای که روز چهارشنبه منتشر شد، فردی کانیکی، یکی از رهبران FRN، گفت که امضای تفاهم نامه ائتلاف و راه اندازی رسمی آن نشان دهنده انحلال اتحاد Fleuve کنگو (AFC) است که FRN به حق موفق می شود.

در این بیانیه آمده است که FRN "حقوق، تعهدات و تعهدات AFC، به ویژه آنهایی را که به عنوان بخشی از مذاکرات دوحه وارد شده است" بر عهده خواهد گرفت.

این بیانیه حاکی از آن است که ائتلاف قصد دارد به تعهدات قبلی خود ادامه دهد. با این حال، باید دید که این تعهد چگونه به پیشرفت به سوی آتش بس و حل و فصل پایدار تبدیل خواهد شد.

برای Josue Akuzwe Walayi، یک فعال حقوق بشر کنگو، این توسعه تهدیدی برای تضعیف امیدهای ناشی از مذاکرات است.

او به الجزیره گفت: «بزرگترین ترس من از آینده طرح‌های صلح دوحه و واشنگتن است؛ فقط این نیست که آنها یک شکست دیپلماتیک خواهند بود، بلکه این است که آنها به توافقات بیشتری تبدیل شوند بدون هیچ صلح واقعی برای مردم کنگو».

ولیایی استدلال می‌کند که توافق‌های بدون مکانیسم‌های پاسخگویی مؤثر در خطر تبدیل شدن به وعده‌های پوچ هستند. او می گوید که صلح پایدار مستلزم آن است که طرفین به تعهدات خود پایبند باشند و تخلفات خود را مستند، بررسی و مطابق قانون مجازات کنند.

او هشدار می دهد: "اگر علیرغم مذاکرات، مردم کنگو همچنان به مرگ خود ادامه دهند، خانواده ها مجبور به تبعید شوند و جوامع در ترس زندگی کنند، توافق دوحه و واشنگتن چه ارزشی دارد؟ خطر عادی سازی جنگ در حالی است که مردم بهای آن را بپردازند."

بازگشت کابیلا به مرکز درگیری در بحبوحه رویارویی قانونی او با دولت کنگو صورت می گیرد. سال گذشته، دادگاه نظامی کنگو او را به اتهاماتی از جمله خیانت و جنایات جنگی در غیاب خود به اعدام محکوم کرد و او را با شورش M23 مرتبط کرد. نزدیکان وی این محکومیت را "ناعادلانه" و "با انگیزه سیاسی" توصیف کردند.

ویلو ریزیکی، ساکن گوما، می‌گوید که دخالت کابیلا باید دولت را وادار کند تا چالشی را که با آن مواجه است، ارزیابی کند.

ریزکی به الجزیره گفت: "مقامات کنگو اکنون باید این جنگ را بسیار جدی بگیرند. اگر کینشاسا فکر می کرد با عروسک های خیمه شب بازی سروکار دارد، دیگر اینطور نیست. افرادی در سراسر کشور هستند که به کابیلا وفادار می مانند."

این وفاداری تا چه اندازه گسترش می یابد و اینکه آیا می تواند به حمایت سازمان یافته سیاسی یا نظامی تبدیل شود، نامشخص باقی مانده است.

هیچ واکنش رسمی دولت به اعلامیه ائتلاف وجود ندارد. هفته گذشته، پس از هشدار کابیلا مبنی بر اینکه کشور در خطر است و باید نجات یابد، سخنگوی دولت، پاتریک مویایا گفت که رئیس جمهور سابق "چیزی برای ارائه جز هرج و مرج" ندارد. مویایا در پستی در X، کابیلا را "مردی از گذشته، نوستالژیک روش‌های ضد دموکراتیک" توصیف کرد.

رویارویی بین کابیلا و شیسکدی منعکس کننده یک مبارزه گسترده تر بر سر آینده سیاسی کشور است. اما برای غیرنظامیان در شرق، سوال فوری این است که آیا تجدید سازماندهی جدید باعث جنگ بیشتر و تاخیر بیشتر در حل و فصل مذاکره خواهد شد یا خیر.

جوهدی گفت: «ما نمی دانیم که آیا جنگ در اینجا به پایان می رسد یا خیر.