برای اویغورهای آسیای مرکزی، دیپلماسی ایالات متحده می تواند راه نجاتی باشد

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در رأس هیئتی متشکل از بیش از 200 تن از رهبران تجاری آمریکایی در آخر هفته آینده به ازبکستان سفر خواهد کرد. با این بازدید، روبیو فرصتی برای امید بخشیدن به اویغورها در سراسر جهان با مطرح کردن علنی وضعیت اسفناک آنها در آسیای مرکزی دارد. در سال 2019، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، موضوع اویغورها را به طور علنی در نشستی با وزرای خارجه آسیای مرکزی مطرح کرد و از آنها خواست که اویغورها را به چین بازگردانند. پمپئو در سفر سال 2020 دوباره این موضوع را با رهبران قزاقستان تحت فشار قرار داد.

سخنان او عمیقا طنین انداز شد و اویغورها در آسیای مرکزی احساس کردند که بالاخره یک مدافع دارند. روبیو اکنون فرصتی برای تایید و تقویت این پیام دارد. آسیای مرکزی هم یک پناهگاه حیاتی و هم یک چهارراه خطرناک برای اویغورهایی است که از نسل کشی چین می گریزند. بیش از 400000 اویغور در آسیای مرکزی زندگی می کنند که اکثریت قریب به اتفاق اویغورهای دیاسپورای خارج از ترکستان شرقی را تشکیل می دهند. سرکوب فراملی چین در اعماق منطقه گسترش می یابد.

دولت های آسیای مرکزی با فشار فزاینده ای از سوی پکن برای ساکت کردن فعالان اویغور، سرکوب جامعه مدنی اویغور و اخراج پناهجویان به چین مواجه هستند. در میان این شرایط، اویغورها در آسیای مرکزی با بلاتکلیفی خفقان مواجه هستند. برخی از افرادی که از سوء استفاده های چین در امان مانده اند مخفی شده اند. بسیاری از اویغورهای متولد آسیای مرکزی از ترس خودسانسوری می کنند. آنها نه تنها از سوی پکن، بلکه از سوی دولت‌های آسیای مرکزی که نگران اقدامات تلافی جویانه چین هستند نیز تحت فشار هستند.

وقتی به طور خصوصی با قزاق‌ها، قرقیزها، ازبک‌ها و دیگران صحبت می‌کنیم، همدردی و حمایت از جوامع اویغور را می‌شنویم، اما از عواقب آن در صورت مطرح کردن عمومی مسائل حقوق بشر اویغورها نیز بیم داریم. آنها نه تنها از تحریک چین، بلکه از خشم دولت های خود می ترسند. در نتیجه، اویغورها در این کشورها اغلب کسی را ندارند که به جای آنها صحبت کند. در آسیای مرکزی، تقریبا هر گروه اقلیت قومی قابل توجهی دارای یک کشور همسایه است که ممکن است در صورت نقض حقوق آنها مداخله کند - به جز اویغورها. اویغورها هیچ دولتی ندارند که از حقوق آنها دفاع کند، هیچ دولتی که از امنیت آنها دفاع کند.

زمانی که پناهندگان اویغور در گذشته به قزاقستان گریختند، اویغورهای محلی که بی سر و صدا غذا یا سرپناه می دادند، خود بازداشت یا تهدید شدند. این همان چیزی است که در منطقه‌ای اتفاق می‌افتد که در آن سایه چین بزرگ است و سکوت به یک استراتژی بقا تبدیل شده است. روبیو از دیرباز یکی از برجسته ترین صداهای آمریکایی در دفاع از مردم اویغور بوده است. او به عنوان یک سناتور، قانون پیشگیری از کار اجباری اویغورها را نوشت، قانونی پیشگامانه که کالاهای ساخته شده با کار اجباری را از ورود به بازار ایالات متحده منع می کرد.

او در جریان استماع تاییدیه وزیر امور خارجه خود، متعهد شد که به تایلند فشار بیاورد تا پناهندگان اویغور در معرض خطر را اخراج نکند. با این حال، ایالات متحده نتوانست تایلند را از اخراج 40 اویغور به چین در فوریه 2025 باز دارد. این افراد ناپدید شدند و سرنوشت آنها مشخص نیست. این سفر آینده به آسیای مرکزی به روبیو فرصتی می دهد تا نشان دهد که ایالات متحده تکرار آن تراژدی را تحمل نخواهد کرد. با ارسال پیام مناسب، این سفر می تواند همسایگان چین را تقویت کند تا در برابر فشار پکن برای بازگرداندن اویغورها به چین محکم بایستند.

حقوق بین الملل روشن است: هیچ کس نباید به کشوری بازگردانده شود که در آن با شکنجه، بازداشت یا سایر آزارهای جدی مواجه است. اصل عدم بازگشت اختیاری نیست. پناهندگان اویغور که به چین بازگردانده می شوند تقریبا با بازداشت و آزار و اذیت مواجه می شوند. این سفر همچنین باید سیاست ایالات متحده برای همکاری با سایر دولت ها برای مقاومت در برابر دستگاه در حال گسترش نفوذ چین را برجسته کند. همان شرکت هایی که به ایجاد دولت نظارتی در منطقه اویغور کمک کردند، فناوری خود را به آسیای مرکزی صادر کرده اند.

دولت‌های قرقیزستان، ازبکستان و قزاقستان شبکه‌های نظارتی «شهر هوشمند» را با دوربین‌های تشخیص چهره و ابزارهای نظارت بر داده‌ها که امکان ردیابی اویغورها را ممکن می‌سازد، اتخاذ کرده‌اند. هکرهای مورد حمایت پکن از شبکه های مخابراتی برای جاسوسی از اویغورها در قزاقستان استفاده کرده اند. تحت فشار ح‌ک‌چ، دولت قزاقستان ۱۹ فعال قزاق را به دلیل اعتراض مسالمت‌آمیز به سیاست‌های دولت چین در ترکستان شرقی به زندان محکوم کرد.

با تهاجم زندگی اویغورها در میهن ما، به ویژه پس از اجرای قانون "وحدت قومی" چین، جوامع دیاسپورا در ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان به نگهبانان حیاتی تاریخ مردم ما تبدیل شده اند. آنها سزاوار آزادی برای ترویج فرهنگ، زبان و سنت های خود بدون ترس هستند. مردم اویغور حمایت گذشته روبیو را فراموش نکرده اند.

روبیو با فشار بر دولت‌های آسیای مرکزی برای محافظت از اویغورها در برابر اخراج، مقاومت در برابر اجبار پکن و حفاظت از حقوق فرهنگی و انسانی جوامع اویغور، می‌تواند نشان دهد که رهبری اخلاقی آمریکا هنوز اهمیت دارد. هدف اصلی این دیدار باید نشان دادن این باشد که تعهد پابرجاست – و اینکه ایالات متحده برای مقابله با نفوذ بدخیم چین در منطقه اقدامی ملموس انجام خواهد داد.