برنامه هسته ای ایران همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد زیرا رژیم در مورد منع اشاعه بحث می کند.

برنامه هسته ای ایران وارد یکی از حساس ترین دوره های تاریخ خود شده است.

پرسش‌ها درباره ذخایر اورانیوم غنی‌شده تا 60 درصد تهران و کاهش نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) بر تأسیسات هسته‌ای ایران، تنها ابهام را عمیق‌تر کرده است. با این حال نشانه هایی از دیپلماسی باقی مانده است.

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران هفته گذشته در مصاحبه ای به شبکه آمریکایی فاکس نیوز گفت که تهران آماده است تا ذخایر اورانیوم غنی شده خود را رقیق کند و برنامه هسته ای خود را برای بازرسی بین المللی ارائه دهد، مشروط بر اینکه توافق جامعی در چارچوب قوانین بین المللی و معاهده تاریخی منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) حاصل شود.

با این حال، برخلاف سخنان دیپلماتیک پزشکیان، اظهارات شخصیت های نظامی و سیاسی در تهران به جهت دیگری اشاره دارد.

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با بیان اینکه اقدامات آمریکا و اسرائیل زمینه‌هایی را برای خروج ایران از NPT ایجاد کرده است، گفت: به گفته پرس تی‌وی، اصلی‌ترین شبکه تلویزیونی ماهواره‌ای انگلیسی زبان دولت ایران، هنوز تصمیمی اتخاذ نشده است.

در 19 سپتامبر، روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف با استناد به تصاویر ماهواره ای گزارش داد که ایران فعالانه در حال ساخت تاسیسات جدید و بازسازی تاسیسات آسیب دیده است.

این سایت‌ها شامل «طالقان 2» در مجتمع پارچین در جنوب شرقی تهران و مجموعه‌ای است که در زیر کوه معروف به کلنگ در نزدیکی تأسیسات هسته‌ای ایران در نطنز حفر شده است.

هر دو سایت قبلا در طول جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران هدف حملات هوایی قرار گرفتند که پنتاگون آن را عملیات خشم حماسی و اسرائیل آن را عملیات شیر ​​خروشان نامیدند.

بازسازی گزارش شده آنها به این گمانه زنی دامن زد که تجهیزات و اورانیوم غنی شده ممکن است به اعماق زمین منتقل شده باشند.

واشنگتن مواضع قاطع خود را حفظ کرده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۲ سپتامبر گفت: من هرگز اجازه نمی‌دهم ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد.

دسترسی به سایت‌های نظامی و دامنه بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مدت‌هاست که از بحث برانگیزترین موضوعات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران بوده است.

توافق هسته‌ای 2015 موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) محدودیت‌های قابل توجهی را در ازای لغو تحریم‌ها علیه ایران اعمال کرد تا از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای جلوگیری کند.

با این حال، مفاد بازرسی از سایت‌های نظامی با انتقاد مداوم مخالفان در واشنگتن مواجه شد، انتقادهایی که به خروج ایالات متحده از برجام در دوران دونالد ترامپ در سال 2018 کمک کرد.

جان بولتون، مشاور سابق امنیت ملی آمریکا و سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل، به دویچه وله گفت که تلاش‌های دیپلماتیک و توافق‌های گذشته درباره برنامه هسته‌ای ایران صرفا «پوششی برای استراتژی تغییرناپذیری است که تهران دنبال می‌کند».

بولتون با این استدلال که برنامه تسلیحاتی ایران «هرگز» واقعا متوقف نشد، به آنچه که به عنوان محدودیت‌های نهادهای بین‌المللی توصیف کرد، اشاره کرد و افزود: «آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هرگز به پایگاه‌های نظامی ایران، جایی که مؤلفه‌های مهم مرتبط با تسلیحات در آن رخ می‌دهد، دسترسی نداشت».

وقتی از بولتون در مورد پیامدهای حقوقی خروج احتمالی ایران از معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای پرسیده شد، استدلال کرد که ایران بیش از سه دهه است که NPT را نقض کرده است، به این معنی که خروج رسمی تفاوت عملی کمی ایجاد می کند.

بولتون تاکید کرد: تنها راه بلندمدت دستیابی به صلح و امنیت در خاورمیانه، سرنگونی رژیم تهران است.

در بحبوحه جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و تغییرات متعاقب آن در ساختار فرماندهی تهران پس از درگذشت رهبر سابق علی خامنه‌ای، تحولات تازه‌ای پدیدار شده است.

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در 9 سپتامبر ایران را به دلیل نقض تعهدات منع اشاعه به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داد.

در همین حال، مهلت 60 روزه مذاکرات فنی با ایالات متحده در چارچوب موسوم به یادداشت تفاهم اسلام آباد که آتش بس میان دو طرف را تمدید می کرد، در اواسط مرداد ماه به پایان رسید.

دیمون گلریز، تحلیلگر سیاسی و مدرس دانشگاه علوم کاربردی لاهه، استدلال می‌کند که برخلاف دیدگاه دونالد ترامپ درباره میراث خود در از بین بردن توانایی‌های هسته‌ای ایران، ایران مجهز به سلاح هسته‌ای در نهایت "بزرگترین میراث سیاست خارجی ریاست جمهوری دونالد ترامپ" خواهد بود.

گلریز با تأمل به تحولات نظامی سال 2026 و کشته شدن خامنه ای در حمله هوایی اسرائیل گفت: تهران در فوریه 2026 با جنگ وجودی مواجه شد.

گلریز افزود: «این کمپین تأسیسات هسته‌ای آن را به خاک سپرد و دانشمندان کلیدی تسلیحات آن را به همراه حداقل پنج طبقه از نهادهای عالی نظامی و امنیتی ایران از بین برد.»

وی ادامه داد: «قتل مقام معظم رهبری توسط اسرائیل یک سؤال اساسی امنیتی را حل کرد: آیا آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان محدودیت اصلی بمب هسته‌ای ایران منسوخ شده است؟»

گلریز نشان می دهد که به ویژه جسارت نشان داده شده در هدف قرار دادن رهبری ایران بود که تفکر امنیت ملی این کشور را تغییر داد و در نتیجه "تقویت درخواست ها برای ارزیابی مجدد دکترین هسته ای آن را تقویت کرد."

فرمان رسمی مذهبی یا فتوای منع تولید و ذخیره تسلیحات هسته ای از دیرباز سنگ بنای لفاظی دیپلماتیک تهران در ادعای صلح آمیز بودن برنامه هسته ای اش بوده است.

این فتوا برای اولین بار توسط مقامات ایرانی در اواسط دهه 2000 مورد استناد قرار گرفت، این فتوا در سال 2019 توسط خامنه ای مجددا تأیید شد، زیرا او گفت که تولید و ذخیره سلاح های هسته ای ممنوع است.

با این حال، در بحبوحه تحولات سیاسی تهران و سکوت مجتبی خامنه‌ای در مورد تأیید مجدد این فتوا از زمان تصدی مقام معظم رهبری، این سؤال مطرح شده است که آیا این خط قرمز مذهبی پابرجاست یا جای خود را به ملاحظات امنیتی جدید داده است؟

تیم بوش، مدیر عامل گروه Birdwatcher و یک افسر ارشد سابق اطلاعاتی در سرویس اطلاعات و امنیت عمومی هلند (AIVD)، به اهمیت این سکوت در کنار سخنان شخصیت‌های نظامی در تهران اشاره کرد.

بوش به دویچه وله گفت که هیچ مدرک قطعی دال بر تغییر رسمی در دکترین هسته ای تهران وجود ندارد.

او گفت: «با این حال، مخالفان دستیابی به سلاح هسته‌ای در تهران اکنون بسیار ضعیف‌تر هستند و با توجه به سکوت مجتبی خامنه‌ای در تکرار فتوای پدرش، این مشاهدات وزن قابل توجهی دارد.»

در دسامبر 2024، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ارزیابی کرد که ایران تنها کشور بدون بمب هسته‌ای است که اورانیوم غنی‌شده تا 60 درصد را در اختیار دارد و در عین حال هشدار داد که تهران غنی‌سازی را «به شدت تسریع می‌کند». خلوص 90 درصد برای تولید سلاح های هسته ای مورد نیاز است.

با این حال، با ممنوعیت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از بازرسی، هر کسی حدس می‌زند که ایران در حال حاضر چقدر فاصله دارد.

بوش گفت: «اگر ناظر هسته‌ای جهان نتواند اورانیوم غنی‌شده را مشاهده کند، هیچ سازمان اطلاعاتی نمی‌تواند صادقانه ادعا کند که می‌داند آیا ایران تصمیم نهایی برای ساخت بمب را گرفته است یا خیر».

وی افزود: «کسانی که با اطمینان مطلق ادعا می‌کنند که «تصمیم خود را گرفته‌اند» یا بلوف می‌زنند یا عمدتا برنامه‌های سیاسی خود را پیش می‌برند: تندروها در ایران از یک طرف و تندروها در اسرائیل و آمریکا از سوی دیگر.