برنده نوبل فیزیک: ۳۵ سال قبل ایده استفاده از هوش مصنوعی در تحقیقات را مطرح کردم

«فرانسیس هالزن»، برنده جایزه نوبل فیزیک 2026، در یک مصاحبه از نقش زودهنگام خود در استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش‌های نوترینو گفت. او از پیشگام‌بودن خود در این حوزه احساس غرور و افتخار می‌کند. هالزن 82 ساله و استاد دانشگاه ویسکانسین-مدیسن است. او یک روز پس از اعلام نوبل در شهر تورین ایتالیا با خبرنگاران صحبت کرد. هالزن فیزیکدانی آمریکایی-بلژیکی و طراح رصدخانه نوترینویی IceCube است. این رصدخانه 5484 ماژول نوری دارد. این حسگرها در اعماق یخ‌های قطب جنوب قرار گرفته‌اند. هالزن گفت نخستین شبکه‌های عصبی در اواخر دهه 1980 ظاهر شدند و او در سال 1991 مقاله‌ای درباره استفاده از هوش مصنوعی نوشت. هدف او تحلیل داده‌های بخشی از یک آزمایش فیزیک کلاسیک بود. به گفته هالزن، استفاده از شبکه‌های عصبی ابتدا گاه‌به‌گاه انجام می‌شد. در رصدخانه نوترینویی IceCube ذرات پرانرژی کهکشان راه شیری آشکار شدند. فرانسیس هالزن چه کمکی از هوش مصنوعی گرفت؟ هالزن گفت IceCube مسئله جالبی برای هوش مصنوعی ایجاد کرده بود. نوترینوها ذرات زیراتمی نادری هستند که از نقاط دوردست کیهان می‌آیند. به گفته او، مشاهده آسمان با نوترینو با مشاهده معمولی آن تفاوت دارد. در حالت عادی، کهکشان راه شیری بخش مهمی از آسمان قابل مشاهده است. اما در آسمان نوترینویی، کهکشان‌های دیگری دیده می‌شوند. آن‌ها ابتدا نمی‌توانستند راه شیری را در داده‌های خود مشاهده کنند. پس از استفاده از شبکه‌های عصبی و روش‌های یادگیری ماشین، این تصویر تغییر کرد. پژوهشگران اکنون توانسته‌اند راه شیری را در داده‌های خود با اطمینان استخراج کنند. هالزن همچنین درباره دشوارتر شدن پژوهش علمی به‌دلیل مشکلات مالی صحبت کرد. با این حال، او گفت دانشگاه‌ها همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند. رصدخانه او تاکنون حدود 250 میلیون دلار از بنیاد ملی علوم آمریکا دریافت کرده است. هالزن گفت در حال نوشتن یک پیشنهاد پژوهشی جدید است. او با شوخی گفت امیدوار است اعلام نوبل به تأمین بودجه این پیشنهاد کمک کند. هالزن در پاسخ به پرسشی درباره رؤیای نوبل، گفت در کودکی بیشتر به دوچرخه‌سواری فکر می‌کرد. رویای کودکی او این بود که در تور دو فرانس شرکت کند.