تب‌طلا در باتری‌ها: انرژی چگونه در ایتالیا بازار تازه‌ای می‌سازد

قبض‌های برق خانگی همچنان سنگین است اما در بازار عمده‌فروشی گاهی برخی فعالان حتی برای مصرف کردن انرژی پول دریافت می‌کنند. این یکی از پارادوکس‌هایی است که رشد منابع تجدیدپذیر ایجاد کرده است: خورشید و باد هر وقت بتوانند تولید می‌کنند، نه زمانی که شبکه به آن نیاز دارد و در دوره‌های مازاد تولید، قیمت‌ها حتی می‌تواند منفی شود.به همین دلیل به باتری‌های عظیم، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی با باتری (BESS) نیاز است؛ باتری‌هایی که می‌توانند انرژی اضافه را جذب و بعدتر دوباره به شبکه برگردانند. نقش این سیستم‌ها آنقدر راهبردی شده که یک تب واقعی طلا به راه افتاده و ایتالیا از بازیگران اصلی آن است.باتری‌ها؛ در ایتالیا 300 گیگاوات درخواست اتصالدر پایان سال 2025، درخواست‌های اتصال برای سامانه‌های ذخیره‌سازی در ولتاژ بالا و بسیار بالا که به شرکت ترنا ارائه شده بود به 300 گیگاوات رسیده بود. اما از این رقم تنها 56 گیگاوات مجوز نهایی گرفته بود و فقط 6.8 گیگاوات آماده آغاز کارهای اجرایی بود.سامانه‌های ذخیره‌سازی نصب‌شده در آن زمان 7.4 گیگاوات توان و 17.9 گیگاوات‌ساعت ظرفیت در اختیار داشتند. ترنا برای سال 2030 نیاز بازار را حدود 72 گیگاوات‌ساعت برآورد می‌کند؛ نیازی که در سناریوهای مربوط به افق 2040 باز هم افزایش می‌یابد.بنابراین آن 300 گیگاوات فقط مربوط به نیروگاه‌هایی نیست که قرار است به‌زودی وارد مدار شوند؛ این رقم در عمل یک پیش‌رزرو عظیم روی سیستم برق آینده هم به حساب می‌آید.در سخنرانی وضعیت اتحادیه در 16 سپتامبر گذشته، اورسولا فن در لاین یادآوری کرد که اروپا در سال 2025 بیش از 80 گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر نصب کرده است، در حالی که ظرفیتی شش برابر این رقم هنوز در انتظار اتصال به شبکه است. اورسولا فن در لاین گفت: «باید سریع‌تر سرمایه‌گذاری کنیم، اتصال‌ها به شبکه را تسریع کنیم و ذخیره‌سازی را توسعه دهیم».آلمان؛ موج باتری‌ها حتی بزرگ‌تر استآلمان پویایی بازار را به‌شکل حتی افراطی‌تری نشان می‌دهد. تنها در سال 2025، مدیران شبکه 18 هزار و 158 درخواست برای سامانه‌های بزرگ ذخیره‌سازی، معادل 573.5 گیگاوات دریافت کردند.پیشنهادهای اتصال صادرشده 54.2 گیگاوات را پوشش می‌داد، در حالی که ظرفیت نیروگاه‌هایی که عملاً از سطح ولتاژ متوسط به بالا در مدار بودند به 3.6 گیگاوات می‌رسید.بوندس‌نتزآگنتور همچنین هشدار می‌دهد که بخشی از درخواست‌ها تکراری است؛ یک توسعه‌دهنده می‌تواند همان پروژه را در چند نقطه شبکه ثبت کند و بعدتر تصمیم بگیرد کجا آن را بسازد.در عمل، پیش از آنکه حتی باتری‌ها ساخته شوند، ابتدا گزینه‌ها خرید و فروش می‌شود.ورود بانک‌ها؛ ذخیره‌سازی به یک سرمایه‌گذاری تمام‌عیار تبدیل می‌شودداستان شرکت آلمانی Kyon Energy نشان می‌دهد که مالی‌سازی این بخش تا چه حد سریع تغییر کرده است. در ژانویه 2024، توتال‌انرجیز این شرکت را از سه بنیان‌گذارش خرید و 90 میلیون یورو نقد پرداخت کرد، به‌اضافه پرداخت‌های مبتنی بر عملکرد در آینده. کیون تا آن زمان 770 مگاوات را توسعه داده و یک خط پروژه پیشرفته به ظرفیت 2 گیگاوات دیگر در دست داشت.در آن زمان، فیلیپ مرک، یکی از بنیان‌گذاران، توضیح می‌داد که تامین مالی باتری‌های بزرگ هنوز دشوار است؛ کیون ابتدا با سرمایه خود پروژه‌ها را می‌ساخت و فقط پس از آغاز بهره‌برداری به‌دنبال تامین مالی مجدد از سوی بانک‌ها می‌رفت.دو سال بعد تصویر کاملاً تغییر کرده است. در 2026، توتال‌انرجیز 50 درصد از یازده پروژه کیون را، به ظرفیت 789 مگاوات و 1628 مگاوات‌ساعت، به شرکت Allianz Global Investors واگذار کرد و در ماه ژوئیه یک تامین مالی پروژه‌ای به ارزش حدود 440 میلیون یورو با مشارکت ده نهاد مالی اعلام شد.قراردادهای ساختاری تولینگ، نوعی اجاره ظرفیت باتری، بخشی از درآمدهای قراردادی را تضمین می‌کند و جریان‌های نقدی را قابل پیش‌بینی‌تر می‌سازد.ارزش واقعی می‌تواند پیش از ساخت نیروگاه ایجاد شوداین همان سازوکاری است که استفانو اندریتزی، شریک شرکت MergersCorp که در حوزه معاملات مالی بزرگ در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر هم فعال است، توضیح می‌دهد.اندریتزی می‌گوید: «چند نفر توان مالی ساختن را دارند؟ بسیار اندک، شاید یک نفر از هر پنجاه نفر». در عوض، بسیاری می‌توانند یک قطعه زمین را رزرو کنند و پروژه را «کاملاً روی کاغذ» توسعه دهند. بنابراین ارزش پیش از آغاز ساخت ایجاد می‌شود.شریک مرجرزکورپ می‌گوید: این یک آربیتراژ بزرگ است؛ زمانی خرید می‌کنید که هزینه پایین است و زمانی می‌فروشید که قیمت بالا می‌رود. بدون آنکه حتی یک میخ در زمین بکوبید، پروژه را روی کاغذ پیش می‌برید و ارزش ایجاد می‌کنیدشریک شرکت MergersCorpصندوق‌های بزرگ سرمایه‌گذاری و شرکت‌های انرژی یا شرکت‌های طراحی و ساخت، موسوم به EPC، ترجیح می‌دهند پروژه‌های دارای مجوز را خریداری کنند و مستقیماً وارد مرحله توسعه شوند؛ روشی عملی برای خرید زمان، بدون آنکه در پیچ‌وخم فرایندهای صدور مجوز و بروکراسی گرفتار شوند.در ایتالیا نخستین حراج باتری‌ها با سیل پیشنهادها روبه‌رو شددر ایتالیا رقابت از همین حالا کاملاً آشکار است. در نخستین حراج MACSE در سپتامبر 2025، شرکت ترنا 10 گیگاوات‌ساعت ظرفیت، همگی در قالب باتری‌های لیتیوم‌یون، واگذار کرد.پیشنهادهای ارائه‌شده بیش از چهار برابر ظرفیت عرضه‌شده بود و قیمت متوسط وزنی به 12 هزار و 959 یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت در سال کاهش یافت؛ در حالی که پاداش ذخیره 37 هزار یورو تعیین شده بود، یعنی حدود 65 درصد کمتر.در همین حال سرمایه به این بخش سرازیر می‌شود. شرکت Modo Energy در سال 2025 82 معامله BESS در اروپا ثبت کرد، در حالی که یک سال قبل فقط 25 معامله گزارش شده بود؛ ارزش اعلام‌شده این معاملات به 8.6 میلیارد یورو رسید. بدهی عمومی‌شده از 1.4 به 6.1 میلیارد یورو افزایش یافته و تامین مالی پروژه‌ای نیمی از عملیات را تشکیل می‌دهد.محدودیت‌ها علیه «پروژه‌های شبح»کمیسیون اروپا اکنون به‌طور صریح این مشکل را شناسایی کرده است. در دستورالعمل‌های مربوط به اتصال به شبکه که در دسامبر 2025 منتشر شد، درخواست‌های سفته‌بازانه و پروژه‌هایی را که به بلوغ نمی‌رسند یکی از علل اصلی شکل‌گیری صف‌ها می‌داند.در این سند به انحصارطلبی ظرفیت شبکه، درخواست‌های متعدد برای یک پروژه واحد و حتی مواردی اشاره می‌شود که در آنها اتصال به شبکه تنها برای فروش بعدی حقوق آن مسدود شده است.در میان راهکارها، اعمال معیارهایی بر اساس میزان بلوغ پروژه‌ها، تعیین ضرب‌الاجل، جریمه و سپرده‌های مالی‌ای پیشنهاد می‌شود که در صورت عدم تحقق سرمایه‌گذاری می‌تواند از دست برود.ایتالیا؛ مقررات جدید علیه اشباع شبکه برقایتالیا از هم‌اکنون مسیر را اصلاح کرده است. دستور «قبض‌ها» در فوریه 2026 اصلاحاتی را برای مقابله با «اشباع مجازی» شبکه معرفی کرد: ظرفیت باید به‌طور قطعی به پروژه‌های دارای مجوز اختصاص یابد و برخی اتصالاتی که برای طرح‌های هنوز ناپخته گرفته شده است ممکن است ملغی شود.آیین‌نامه اجرایی وزارت محیط‌زیست و امنیت انرژی (MASE) در 8 سپتامبر امضا شده است اما هنوز آخرین گام تنظیم‌گری از سوی نهاد ARERA برداشته نشده است.پارادوکس ماجرا این است که سخت‌گیری کنونی پس از سال‌هایی رخ می‌دهد که در آنها بروکسل و دولت‌های ملی برای تسریع همان فرایندهایی تلاش می‌کردند که امروز باید گزینشی‌تر هم شوند.دستورالعمل RED III مهلت‌های کوتاه‌تری برای بسیاری از مجوزها تعیین کرده و مسیرهای سریع برای انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی متصل به نیروگاه‌ها پیش‌بینی کرده است؛ در ایتالیا نیز به‌تدریج فرایندهای مربوط به سامانه‌های مستقل BESS ساده‌تر شده است.پروژه‌های انرژی؛ ساده‌سازی به معنای ساده شدن همه چیز نیستاندریتزی می‌گوید: «این کاری عظیم است؛ حتی برای نیروگاه‌هایی با ظرفیت فقط 4 یا 5 مگاوات هم از هزاران سند صحبت می‌کنیم».با این حال، هزینه لازم برای توسعه پروژه تنها کسری از هزینه ساخت نیروگاه است، در حالی که یک پروژه دارای مجوز می‌تواند خود صاحب ارزش شود و به فروش برسد.و همین‌جا است که پارادوکس دوم شکل می‌گیرد. برای پاک‌سازی صف‌ها، نهادهای مسئول می‌توانند وثیقه‌های مالی سنگین‌تر و شواهد بیشتری از بلوغ پروژه‌ها طلب کنند اما در نتیجه، حفظ یک موقعیت برای سال‌های طولانی برای توسعه‌دهندگان کوچک دشوارتر می‌شود، در حالی که شرکت‌های خدمات عمومی، صندوق‌ها و گروه‌های بزرگ سرمایه لازم را در اختیار دارند.بنابراین مبارزه با سفته‌بازی می‌تواند به تقویت تمرکز بازار نیز منجر شود.رقابت بر سر زمین برای تجدیدپذیرها، BESS و مراکز دادهدر نهایت این موج مالی دوباره به زمین می‌رسد. نیروگاه‌های خورشیدی، آگروفوتوولتاییک، بادی و سامانه‌های BESS به‌دنبال زمین و نقطه اتصال می‌گردند و همزمان مراکز داده نیز به‌سرعت در حال افزایش تقاضای بالقوه خود از شبکه هستند.مرکز پژوهش‌های اقتصادی کشاورزی (CREA) ارزش متوسط اراضی کشاورزی ایتالیا در سال 2024 را حدود 22 هزار و 400 یورو برای هر هکتار برآورد می‌کند و از اثر گسترش نیروگاه‌های تجدیدپذیر بر قیمت‌ها خبر می‌دهد؛ در برخی موارد پیشنهادهایی برای نیروگاه‌های خورشیدی ثبت شده که حدود 60 هزار یورو برای هر هکتار ارزش‌گذاری شده‌اند.براساس تجربه اندریتزی، اراضی کشاورزی‌ای که در شمال ایتالیا ممکن است بین 15 تا 25 هزار یورو در هر هکتار ارزش داشته باشند، وقتی برای توسعه انرژی جذاب شوند، به سطح درخواست‌هایی در حدود 90 تا 100 هزار یورو می‌رسند.زیرا در بازار جدید انرژی ارزش یک قطعه زمین دیگر فقط به آنچه می‌تواند روی آن رشد کند وابسته نیست، بلکه به این نیز بستگی دارد که چه مقدار انرژی می‌تواند از کنار آن عبور کند و تا چه حد امکان رزرو امروز یک موقعیت در سیستم برق فردا وجود دارد.واژگان ذخیره‌سازی؛ تعاریفی که باید بدانیدGW (گیگاوات) - واحد توان است، یعنی نشان می‌دهد باتری با چه سرعتی می‌تواند انرژی را جذب یا به شبکه بازگرداند.GWh (گیگاوات‌ساعت) - واحد ظرفیت است، یعنی نشان می‌دهد یک باتری چه مقدار انرژی می‌تواند ذخیره کند. سامانه‌ای با توان 1 گیگاوات که بتواند این توان را به‌مدت چهار ساعت تامین کند، ظرفیتی برابر با 4 گیگاوات‌ساعت دارد.آربیتراژ - سازوکاری است که در آن باتری زمانی شارژ می‌شود که قیمت برق پایین است یا حتی منفی می‌شود و سپس انرژی در زمانی فروخته می‌شود که قیمت بالا رفته است.تجاری (Merchant) - به درآمدهایی اشاره دارد که کاملاً در معرض نوسان‌های بازار برق است و پشتوانه یک پرداخت ثابت مبتنی بر قرارداد را ندارد.تولینگ (Tolling) - در این مدل، یک بهره‌بردار برای استفاده از ظرفیت باتری مطابق قرارداد مبلغی پرداخت می‌کند و مالک در نتیجه، بخشی از درآمد خود را به‌صورت قابل پیش‌بینی به دست می‌آورد.ذخیره‌سازی تلمبه‌ای-آبی - نوعی سامانه ذخیره‌سازی است که از برق مازاد برای پمپاژ آب از مخزن پایینی به مخزن بالایی استفاده می‌کند. سپس آب می‌تواند از ارتفاع سقوط کند، از میان توربین‌ها عبور کند و دوباره برق تولید کند.