تحلیل - تشدید تنش حوثی‌ها، تنگه باب المندب را در چهارراه حساس قرار می‌دهد.

تنگه باب المندب، یکی از دروازه‌های کلیدی جهان برای انرژی و تجارت در کنار تنگه هرمز و کانال سوئز، از زمان آغاز جنگ آمریکا و ایران در اواخر فوریه به مرکز یک معادله پیچیده‌تر تبدیل شده است.

با به دست گرفتن کنترل مواضع استراتژیک نزدیک تنگه توسط حوثی‌ها و گسترش زیرساخت‌های کشتیرانی و انرژی، باب المندب که حدود 12 درصد تجارت جهانی سالانه از آن عبور می‌کند، به نگرانی فزاینده‌ای برای کشتیرانی و بازارهای انرژی جهانی تبدیل شده است.

این تنگه دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می کند و به عنوان دروازه ای به کانال سوئز از شمال و از آنجا به دریای مدیترانه عمل می کند و اهمیت استراتژیک عمده ای را برای تجارت بین آسیا و اروپا به آن می بخشد.

نگرانی ها در هفته های اخیر با پیشروی حوثی ها به سمت مناطق استراتژیک نزدیک تنگه تشدید شده است. تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهد که تصرف موخا و جزایر مجاور حوثی‌ها به‌طور قابل‌توجهی توانایی این گروه را برای تأثیرگذاری بر ترافیک دریایی از طریق باب المندب افزایش می‌دهد.

در سال 2023، پس از آغاز جنگ اسرائیل در نوار غزه در ماه اکتبر، حوثی‌ها شروع به حمله به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ و باب المندب کردند که به گفته آنها با اسرائیل مرتبط بودند، که باعث شد شرکت‌های بزرگ کشتیرانی مسیر کشتی‌ها را در اطراف دماغه امید خوب تغییر دهند.

روز سه‌شنبه، شورای امنیت سازمان ملل درباره تحولات مؤثر بر کشتیرانی در دریای سرخ و باب المندب بحث کرد. عربستان سعودی در این نشست نسبت به تهدیدات حوثی ها هشدار داد و تاکید کرد که حفاظت از مسیرهای دریایی و آزادی دریانوردی یک مسئولیت مشترک بین المللی است.

در این زمینه، آنادولو با کارشناسانی در امور نظامی، انرژی و زنجیره تامین از مصر، بریتانیا، عراق و الجزایر صحبت کرد که سه راه احتمالی را برای بحران ترسیم کردند: ادامه تشدید، گسترش به یک رویارویی منطقه‌ای گسترده‌تر یا حل و فصلی که ثبات را به آبراه بازگرداند.

سرتیپ کارشناس نظامی و استراتژیک مصری ژنرال سمیر راغب به آنادولی گفت که "حوثی ها توانایی اعمال کنترل آتش بر تنگه باب المندب را دارند."

وی گفت که حوثی‌ها در مواضع استراتژیک اطراف تنگه، که از جزیره مایون شروع می‌شود، از موخا، حیس و جنوب الحدیده می‌گذرد و تا سواحل شرقی استان ضمار امتداد می‌یابد، حضور نظامی دارند.

راغب، رئیس مرکز عربی برای مطالعات استراتژیک، گفت که یک راه حل نظامی وجود داشته است که به موجب آن «نیروهای ملی می توانند کنترل ساحل را تحمیل کنند و در نتیجه حوثی ها را از آن مناطق دور کنند و به تهدید برای تنگه پایان دهند».

وی گفت: هنوز این اتفاق نیفتاده است، اما اگر نیروهای ملی توانمندی های خود را بازیابند، به کنترل باز می گردند و تهدید پایان می یابد.

وی در مورد ماهیت کنترل فعلی گفت: اگر صحبت از کنترل مستقیم دریایی می‌شود، کشتی‌های جنگی متعلق به ائتلاف‌های بین‌المللی توانمندترین هستند، اما وضعیت جنگ بین دو ناوگان دریایی نیست، بلکه حوثی‌ها شناورهای غیرنظامی و تجاری را هدف قرار می‌دهند و باعث ایجاد رعب و وحشت در میان آنها می‌شوند و قیمت بیمه و هزینه‌ها را سه برابر می‌کنند، در حالی که کشتی‌های گود هوپ را به عقب می‌اندازند.

راغب در مورد دورنمای تشدید تنش و تنش زدایی گفت، در صورتی که «یکی از جناح‌های فعال صحنه وارد تقابل نظامی شود»، علاوه بر احتمال اجتناب آمریکا از دخالت مستقیم نظامی، تشدید تنش بیشتر خواهد شد.

پیامدهای بحران فراتر از کشتیرانی است، زیرا تشدید تنش در باب المندب با اختلال در تنگه هرمز و از دست دادن مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت همزمان شده است و بازارهای انرژی را تحت فشار همزمان قرار داده است.

ممدوح سلامه، کارشناس بین‌المللی در امور نفت و انرژی مستقر در بریتانیا، به آنادولی گفت که تلاش‌های حوثی‌ها برای کنترل باب المندب، همراه با بستن تنگه هرمز توسط ایران، نشان‌دهنده تلاش ایران برای تحمیل شرایط خود بر واشنگتن در زمانی است که ذخایر نفت و گاز جهانی در حال کاهش است و کشورهای عمده از منابع نفتی خود استفاده می‌کنند.

سلامه معتقد نیست که جایگزینی برای هرمز و باب المندب وجود دارد، به ویژه به این دلیل که خود جایگزین ها در معرض تهدید هستند.

وی خاطرنشان کرد که عربستان سعودی پس از بسته شدن هرمز به دنبال استفاده از خط لوله شرق به غرب خود بود که به بندر ینبع دریای سرخ ختم می شود. با این حال، این خط لوله اخیرا مورد حمله حوثی ها قرار گرفت و به طور موقت تعطیل شد و بر صادرات عربستان سعودی تأثیر گذاشت.

عاصم جهاد، کارشناس انرژی به آنادولی گفت که مشکل کنونی این است که تهدید به خود مسیر جایگزین نزدیک شده است، به ویژه پس از تعطیلی خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی که به طور معمول می تواند حدود 5 میلیون بشکه نفت در روز را انتقال دهد.

جهاد، سخنگوی سابق وزارت نفت عراق گفت که این امر بازارهای نفت، به ویژه بازارهای آسیایی را از بخشی از منابعی که به شدت به آن وابسته هستند، محروم می کند.

وی توضیح داد که با کاهش شدید جریان از طریق هرمز، اهمیت مسیرهای جایگزین افزایش یافت و ترانزیت نفت از طریق باب المندب از حدود 5.4 میلیون بشکه در روز در سه ماهه چهارم سال 2025 به حدود 8.1 میلیون بشکه در روز در سه ماهه دوم سال 2026 افزایش یافت.

او گفت که در نتیجه باب المندب و دریای سرخ به بخش مهمی از تلاش ها برای جبران کمبود از طریق هرمز تبدیل شده اند که پیش از جنگ ایران روزانه نزدیک به 20 میلیون بشکه نفت حمل می کرد.

جهاد بر این باور است که گسترش بحران به باب المندب یا ادامه ایجاد اختلال در مسیرهای جایگزین به معنای چیزی فراتر از افزایش قیمت نفت است و می تواند در میان فشارهای عمدی، بحرانی دوگانه در عرضه نفت و گاز ایجاد کند.

وی تاکید کرد: برای بروز این عواقب نیازی به بسته شدن فیزیکی آبراه ها نیست. صرفا افزایش ریسک درک شده منجر به افزایش نرخ تانکر و حق بیمه، تغییر در مسیرهای حمل و نقل و زمان سفر طولانی تر می شود.

در همین حال، ناصرالدین بوگاچیچه، کارشناس تدارکات و زنجیره تامین الجزایری، به آنادولو گفت که «وضعیت در دریای سرخ و باب المندب در یک چهارراه بسیار بحرانی قرار دارد».

وی گفت: «داده‌های میدانی و تحلیل‌های دریایی به وضوح نشان می‌دهد که وضعیت به‌جای کاهش تنش قریب‌الوقوع به سمت سناریوی تشدید تنش و ادامه بی‌ثباتی پیش می‌رود».

بوگاچیچه گفت که تلاش اخیر حوثی ها برای گسترش حضور میدانی خود و تشدید کنترل آتش بر باب المندب با هدف استفاده از این تنگه به ​​عنوان یک ابزار بزرگ چانه زنی در هر گونه مذاکرات احتمالی منطقه ای است.

وی خاطرنشان کرد که حملات پیشگیرانه تاکنون نتوانسته است به طور کامل قابلیت های حوثی ها را خنثی کند و محیط دریایی در منطقه را برای یک دوره بالقوه طولانی بسیار خطرناک کرده است.

از این منظر، Boughachiche چندین سناریو ممکن را ترسیم کرد.

او گفت که اولی "واقع بینانه ترین سناریو در حال حاضر است: ادامه تشدید تنش و تعمیق عدم اطمینان".

این سناریو به معنای ادامه حملات به کشتی‌ها یا گسترش خطرات به مسیرها و پروژه‌های جدید است که باعث می‌شود بیشتر شرکت‌های کشتیرانی جهانی مسیر تجارت مستقیم را کنار بگذارند.

سناریوی دوم، که بوگاچیچ آن را کمتر محتمل اما ممکن توصیف کرد، گسترش رویارویی به یک درگیری منطقه‌ای وسیع‌تر است که منجر به انسداد تقریبا کامل تنگه در دوره‌های متناوب می‌شود.

سوم کاهش تنش و حل و فصل همه جانبه است. بوگاچیچه گفت که در حال حاضر به دلیل پیچیدگی مسائل منطقه ای، به ویژه مواردی که به موازنه های مدیریت شده توسط ایران در منطقه مرتبط است، ضعیف و دور از اجرا به نظر می رسد، اگرچه به گفته او نمی توان آن را رد کرد.