ترامپ USAID را سرکوب کرد. کنگو هزینه اپیدمی ابولا را می پردازد

مردی در 10 اکتبر 2026 در مونگبوالو در جمهوری دموکراتیک کنگو با فرزند خوانده‌اش که خانواده‌اش تحت تأثیر شیوع ابولا قرار گرفته‌اند، قدم می‌زند. —Marie Ruwet-AFP-Getty Images

جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) از شیوع ابولا که تخمین زده می‌شود نزدیک به 5400 نفر را کشته است، در حال فروپاشی است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) آن را "بزرگترین شیوع ابولا" در کشور توصیف کرده است.

شیوع این بیماری برای اولین بار در Mongbwalu، یک شهر معدنی طلا با حدود 130000 نفر در استان ایتوری در شمال شرقی کنگو، پس از هشدار سازمان بهداشت جهانی در مورد یک خوشه غیرمعمول از بیماری و مرگ و میر در 5 ماه مه شناسایی شد. اولین مورد مشکوک شناخته شده یک کارمند مراقبت های بهداشتی بود که در 24 آوریل دچار علائم شد و بعدا در یک مرکز پزشکی در بونیا، مرکز استان جان باخت.

در 15 مه، آزمایشات آزمایشگاهی تایید کرد که شیوع این بیماری توسط ویروس Bundibugyo ایجاد شده است. از آن زمان، این بیماری همه گیر به هشت استان سرایت کرده است و حدود 65 درصد موارد جدید در جامعه رخ می دهد که نشان دهنده شیوع گسترده ناشناخته است. ویروس عمدتا از طریق تماس مستقیم با خون یا سایر مایعات بدن فرد آلوده یا از طریق تماس با مواد و سطوح آلوده پخش می شود. ابولا به عنوان یک بیماری مشترک بین انسان و دام می تواند از حیات وحش آلوده به انسان نیز منتقل شود.

اپیدمی اکنون به سرعت و فراتر از مرزهای کنگو در حال گسترش است و به اوگاندا، کنیا و نیجریه می رسد. WHO، مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آفریقا (CDC آفریقا)، و سایر کارشناسان بهداشت عمومی چندین مانع را برای مهار شیوع شناسایی کرده‌اند: فقدان واکسن مؤثر علیه ویروس بوندی‌بوگیو، درگیری‌های مسلحانه در شرق کنگو، زیرساخت‌های بهداشتی ناکافی، و کاهش کمک‌های بهداشتی بین‌المللی.

آنچه در این فهرست نادیده گرفته می‌شود، یک مشکل عمیق‌تر است: بحران چندین دهه حکومت. کنترل ابولا به ویژه در کنگو دشوار است، زیرا طبقه حاکم آن برای مراقبت از سلامت و رفاه بیشتر مردم کنگو کاری انجام نداده است.

دولت ترامپ با تضعیف نهادهای آمریکایی و بین المللی مشکل را تشدید کرده است. برچیدن آژانس ایالات متحده برای کمک های بین المللی (USAID)، پایان دادن به برنامه های کمک های خارجی، کاهش کارکنان در مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری های ایالات متحده (CDC)، و خروج از WHO نظارت بر بیماری، آمادگی شیوع بیماری و واکنش اضطراری را تضعیف کرده است.

کاهش بودجه همچنین حمایت از تشخیص بیماری، نظارت اجتماعی، تجهیزات پزشکی و سیستم های بهداشتی خط مقدم در کنگو را تضعیف کرده است.

نفرین جنگجوی سرد

ریشه‌های فساد بومی و حکومت‌داری ضعیف در کنگو به دهه‌ها قبل برمی‌گردد. در سال 1965، پنج سال پس از استقلال کشور از بلژیک، موبوتو سسه سکو، فرمانده ارتش، با یک کودتا قدرت را به دست گرفت. او در طول جنگ سرد خود را با ایالات متحده متحد کرد و با قدرت مطلق حکومت کرد و از ماشین آلات حکومت برای ثروتمند کردن خود و مقامات ارشدش استفاده کرد و در عین حال از وظایف اساسی دولت غافل شد.

در دهه‌های پایانی حکومت موبوتو، کارمندان دولت در سراسر کشور - سربازان، افسران پلیس، پزشکان و معلمان - دستمزد ناچیزی دریافت می‌کردند. حتی دستمزدهای ناچیز آنها نیز مرتبا توسط مقامات یکی دو پله بالاتر از آنها دزدیده می شد. این سیستمی بود که موبوتو به جانشینان خود به ارث گذاشت. امروز دوام می آورد.

پیامدهای این شکست حاکمیتی شدید است. ابولا نه تنها در جوامع دورافتاده و روستایی، بلکه در شهرهایی مانند کیسانگانی که بیش از 1.5 میلیون نفر در آن زندگی می کنند و دور از درگیری در شرق کنگو است، مردم را می کشد. بخش قابل توجهی از مرگ و میر ناشی از ابولا در خارج از مراکز درمانی رخ داده است.

در طول یک دوره گزارش دو هفته اخیر، WHO دریافت که تقریبا 65٪ از مرگ و میرها در جوامع به جای مراکز درمانی رخ داده است. این مرگ‌ها نقص در تشخیص زودهنگام، ارجاع به موقع و دسترسی به مراقبت‌های پزشکی مناسب را آشکار می‌کند. مرگ و میر در کیسانگانی حاکی از فروپاشی تقریبا کلی سیستم بهداشت عمومی در کنگو فراتر از منطقه درگیری است.

سیستم مراقبت های بهداشتی کنگو از دهه 1990، زمانی که فروپاشی اقتصادی، بی ثباتی سیاسی و موسسات دولتی در حال فروپاشی توانایی دولت برای تامین مالی و ارائه خدمات عمومی اولیه را از بین برد، رو به وخامت گذاشته است. دو جنگ پی در پی کنگو که در سال‌های 1996 و 1998 آغاز شد، امکانات بهداشتی را ویران کرد، جوامع را آواره کرد و خدمات ضروری را مختل کرد. وابستگی به کمک های خارجی افزایش یافت. سرمایه‌گذاری ناچیز دولت، مسئولیت‌پذیری ضعیف، حمایت اهداکنندگان پراکنده، و هزینه‌های بالای درمان همچنان دسترسی به خدمات ضروری را از دسترس اکثر کنگوها خارج می‌کند.

امروزه سیستم مراقبت های بهداشتی کنگو در حال فروپاشی است. دولت های متوالی برای ترمیم آن کم کاری کرده اند. در شهرهایی مانند کیسانگانی، مراقبت های بهداشتی اولیه به سختی در دسترس است. شرایط در مناطق روستایی بسیار بدتر است. کارکنان مراقبت های بهداشتی بدون دستمزد می مانند و روحیه پایین است.

در ماه اوت، راجر کامبا، وزیر بهداشت، اذعان کرد که 15 تا 20 درصد از اسامی اضافه شده به لیست حقوق و دستمزدها برای پاسخ به ابولا متعلق به «کارگران ارواح» است، کارمندان ساختگی که توسط مقامات با حقوق ضعیف اختراع شده‌اند تا سرمایه‌ها را حذف کنند. بسیاری از کارکنان بهداشتی خط مقدم که با ابولا مبارزه می کنند، در بیشتر سال جاری دستمزد دریافت نکرده اند. در ماه اوت، بسیاری از این کارگران در حالی که همه گیر افزایش یافته بود، دست به اعتصاب زدند.

درس های آفریقایی

لازم نیست اینطور باشد. در اوایل سال جاری، ابولا به سرعت از کنگو به کشور همسایه اوگاندا سرایت کرد. در حالی که اپیدمی در کنگو ادامه داشت، اوگاندا آن را مهار کرد. به گفته The Lancet، وزارت بهداشت اوگاندا «پایان شیوع این بیماری را در 28 ژوئیه، پس از 42 روز بدون یک مورد تایید شده محلی جدید اعلام کرد.»

بر اساس گزارش سازمان شفافیت بین‌الملل و خانه آزادی، کنگو یکی از فاسدترین و ضعیف‌ترین کشورهای جهان است. مانند کنگو، اوگاندا نیز فقیر است و با چالش‌های فساد، حکمرانی ضعیف و کمبود منابع مواجه است. اما اوگاندا موسسات بهداشت عمومی ساخته است که می توانند به سرعت به همه گیری ها واکنش نشان دهند. سال‌ها مقابله با ابولا و سایر تب‌های خونریزی‌دهنده ویروسی، به مقامات بهداشتی آن تجربه نهادی قابل‌توجهی داده است، که با عبور ویروس از مرز، از آن استفاده کردند.

وزارت بهداشت اوگاندا به سرعت موارد را شناسایی کرد، بیماران را ایزوله کرد، شروع به درمان کرد و تماس های آنها را ردیابی و نظارت کرد. مقامات بیش از 800 مخاطب را در طول شیوع شناسایی کردند و انتقال محلی را متوقف کردند. آنها همچنین نظارت در مراکز بهداشتی و جوامع را افزایش دادند، اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت را تقویت کردند و واکنش در گذرگاه های مرزی را هماهنگ کردند.

این سیستم‌ها به اوگاندا اجازه می‌دادند عفونت‌های وارداتی را قبل از اینکه بتوانند جرقه‌ای برای انتقال پایدار جامعه ایجاد کنند، شناسایی کند. کنترل موثر همه گیر نه تنها به ابزارهای پزشکی بلکه به مؤسسات عمومی فعال نیز بستگی دارد که می توانند به سرعت عمل کنند، در بخش ها هماهنگ شوند، اعتماد عمومی را حفظ کنند و قبل از شیوع گسترده به جوامع دسترسی پیدا کنند.

شرکای بین المللی از جمله WHO، CDC آفریقا، اتحادیه اروپا، بانک جهانی و صندوق کودکان سازمان ملل متحد به هر دو کشور کمک کرده اند تا به ابولا واکنش نشان دهند. اما ارائه کمک به کنگو یک مشکل است. درگیری‌های مسلحانه، زیرساخت‌های آسیب‌دیده و دسترسی محدود به جوامع آسیب‌دیده، استقرار تیم‌های واکنش، تحویل تجهیزات پزشکی، و نظارت و ردیابی تماس را دشوار می‌سازد. سیستم مراقبت های بهداشتی ضعیف، کمبود کارگران خط مقدم، کمبود بودجه، و هماهنگی ضعیف چالش ها را تشدید می کند.

برای دهه ها، کنگو در طول بحران های بشردوستانه متوالی به شدت به USAID متکی بود. برچیده شدن آژانس، خروج آمریکا از WHO و کاهش CDC واکنش بین المللی به همه گیری ها را تضعیف کرده است. با حمایت بین المللی، کشورهای دارای سیستم بهداشتی نسبتا قوی، مانند اوگاندا، می توانند ابولا را مهار کنند. اما کمک به کشورهایی مانند کنگو که فساد در آنها سیستم مراقبت های بهداشتی را خالی کرده است، زمانی که خود نهادهای بین المللی ضعیف شده اند، دشوارتر است.

عواقب آن بسیار فراتر از کنگو است. این کشور بیش از 100 میلیون نفر جمعیت دارد، بزرگترین کشور در جنوب صحرای آفریقا است و با 9 کشور دیگر هم مرز است. پیامدهای ناکارآمدی آن مشکلاتی را ایجاد می کند که از مرزهای آن سرایت می کند. شناسایی موارد ابولا در کنیا و نیجریه، که هیچ کدام از این دو هم مرز با کنگو نیستند، نشان می‌دهد که تأثیرات کنترل ناموفق بیماری تا کجا می‌تواند ادامه یابد.

سایر کشورها و موسسات سعی کرده اند به پر کردن این شکاف کمک کنند. اتحادیه اروپا، بانک جهانی، آلمان، بریتانیا، دولت های آفریقایی و چین به کمک مالی و منابع دیگر کمک کرده اند. چین که منافع قابل توجهی در بخش کبالت و مس کنگو دارد، متعهد شد 18 میلیون دلار کمک کند و متخصصان پزشکی را برای کمک به مقابله با شیوع این بیماری مستقر کند.

این کمک ها مهم است. اما مهار شیوع این بیماری بستگی به بودجه پایدار برای کارکنان بهداشتی خط مقدم، نظارت اجتماعی، ردیابی تماس، آزمایش‌های آزمایشگاهی و درمان دارد.

نارسایی های حاکمیتی و بهداشت عمومی کنگو را نمی توان به سرعت ترمیم کرد. کمک های بین المللی باید به جوامع آسیب دیده برسد و به کارکنان بهداشتی محلی ابزاری برای اقدام ارائه دهد. دولت ترامپ با تضعیف نهادهایی که به جلوگیری از شیوع بیماری کمک می کنند، به خطر بیشتر مردم در کنگو و بسیار فراتر از آن کمک کرده است.