تشدید اختلاف زلنسکی و ترامپ؛ نگرانی و تدبیرهای اروپا
اختلاف زلنسکی و ترامپ بر سر حملات به پالایشگاه‌های روسیه تشدید شده است. هم‌زمان، اروپا بر حمایت از کی‌یف تأکید می‌کند و مسکو از توافق‌های اقتصادی تازه با واشنگتن، فراتر از معامله گازوئیل، خبر می‌دهد.
اختلاف میان دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، و ولودیمیر زلنسکی ، رئیس جمهور اوکراین، بر سر حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه به یکی از شدیدترین بحران‌های روابط واشنگتن و کی‌یف تبدیل شده است. زلنسکی که پیش‌تر می‌کوشید روابط خود با ترامپ را حفظ کند، اکنون آشکارا با درخواست‌های او مخالفت می‌کند و می‌گوید محدودیت داوطلبانه اوکراین در حمله به تأسیسات انرژی روسیه پایان یافته است. هم‌زمان، گزارش‌ها از تلاش برای دستیابی به توافقی بر سر شبکه ماهواره‌ای استارلینک و نیز برنامه‌ریزی روسیه و آمریکا برای ابتکارهای مشترک اقتصادی جدید حکایت دارند.
یکی از عوامل اصلی تشدید اختلاف‌ها، توافق دونالد ترامپ با ولادیمیر پوتین ، رئیس جمهور روسیه، برای عرضه گازوئیل روسیه به بازار جهانی است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این توافق به روسیه اجازه می‌دهد با وجود تحریم‌ها تا ۴.۸ میلیون تن گازوئیل عرضه کند. ترامپ هم‌زمان از اوکراین خواسته است حملات خود به پالایشگاه‌های نفت روسیه را متوقف کند؛ حملاتی که به درآمدهای روسیه آسیب می‌زنند.
زلنسکی این توافق را پیش‌تر "ضعیف" خوانده بودو گفته بود که احساس می‌کند که ترامپ به اوکراین خیانت کرده است؛ اظهارنظری که ترامپ را مجدداَ به درخواست برای کناره‌گیری او واداشت. رئیس جمهور آمریکا همچنین خواستار برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری جدید در اوکراین شده است. این تحولات روابط دو کشور را به یکی از پرتنش‌ترین مراحل خود از زمان مشاجره علنی دو رئیس‌جمهور در دفتر بیضی کاخ سفید در فوریه سال گذشته رسانده است.
ترامپ برای توقف حملات اوکراین از برقراری "آتش‌بس در حوزه انرژی" سخن گفت. زلنسکی می‌گوید اوکراین به مدت سه روز حملات خود را متوقف کرد، اما روسیه از همان روز نخست به نیروگاه‌های اوکراین حمله کرد و به این آتش‌بس پایبند نماند. اوکراین سپس حملات به پالایشگاه‌های روسیه را از سر گرفت.
زلنسکی روز پنجشنبه در مصاحبه با روزنامه "فایننشال تایمز" در پاسخ به درخواست ترامپ برای توقف حملات گفت: «دیگر تمام شد.» او تأکید کرد که محدودیت داوطلبانه اوکراین پایان یافته است.
رئیس جمهور اوکراین همچنین ترامپ را به تمجید از حاکمان اقتدارگرا و افراد بسیار ثروتمند متهم کرد. به گفته زلنسکی، ترامپ آشکارا از کسانی تمجید می‌کند که می‌توانند ۲۰، ۳۰ یا ۴۰ سال در قدرت بمانند. او معتقد است که بدون اعمال فشار بر پوتین، روسیه انگیزه‌ای برای توقف جنگ نخواهد داشت.
ترامپ در واکنش به این اظهارات به رسانه آمریکایی "نیوزمکس" گفت: «تمام کاری که او [زلنسکی] انجام می‌دهد، بالا بردن قیمت جهانی نفت است.» او این رفتار را "مایه شرمساری" خواند.
درگیری لفظی دو رئیس جمهور با فشارهای عملی آمریکا بر اوکراین همراه شده است. زلنسکی اعلام کرده که کی‌یف اطلاعات مهم اطلاعاتی آمریکا درباره تهدید حملات موشک‌های بالستیک روسیه را دریافت نکرده است. به گفته او، منابع آمریکایی هشدار داده بودند که اگر اوکراین حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف نکند، واشنگتن تبادل اطلاعات نظامی را قطع خواهد کرد
دولت ترامپ عمدی بودن توقف تبادل اطلاعات را انکار کرد و مقام‌های آمریکایی، بنا بر گزارش نشریه پولیتیکو، شرایط نامساعد جوی را دلیل آن دانستند. زلنسکی این توضیح را رد کرد و گفت: «هیچ مشکل فنی‌ای وجود نداشت؛ این کار عمدی بود.»
اهرم فشار دیگر آمریکا، کاهش موقت برد شبکه ماهواره‌ای استارلینک بود؛ شبکه‌ای که نیروهای اوکراینی برای ارتباطات نظامی در میدان نبرد به آن وابسته‌اند. فرماندهان اوکراینی از کاهش سرعت اتصال آنتن‌های نصب‌شده روی پهپادها خبر دادند. ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌ایکس، در شبکه ایکس نوشت که سامانه نظامی ماهواره‌ای "استارشیلد" متعلق به دولت آمریکاست و محدودیت‌های سرعت را ارتش آمریکا و در نهایت رئیس‌جمهور تعیین می‌کنند.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که کاخ سفید دستور کاهش سرعت را صادر کرده بود؛ با این حال، این محدودیت همان روز برداشته شد. افزون بر این، به گزارش فایننشال تایم»، مقام‌های آمریکایی تهدید کرده بودند برنامه "فهرست اولویت‌بندی‌شده نیازهای اوکراین" (PURL) را متوقف کنند. این برنامه ناتو به کشورهای اروپایی امکان می‌دهد تسلیحات آمریکایی مورد نیاز اوکراین را خریداری کنند.
با وجود تشدید اختلاف‌ها، زلنسکی و شماری از سناتورهای آمریکایی در پی یافتن راهی برای توافق هستند. بنا بر گزارش روزنامه "وال‌استریت ژورنال"، سناتورهای جمهوری‌خواه، راجر ویکر و کوین کرامر، در دیداری با رئیس جمهور اوکراین پیشنهاد کرده‌اند که کی‌یف برای مدتی محدود حملات به پالایشگاه‌ها و دیگر تأسیسات انرژی روسیه را متوقف کند و در مقابل، ترامپ با افزایش برد شبکه استارلینک برای نیروهای اوکراینی تا عمق ۳۰۰ کیلومتری خاک روسیه موافقت کند.
هدف از افزایش برد این شبکه، فراهم کردن امکان حمله به سکوهای پرتاب موشک‌های روسیه عنوان شده است. بر اساس گزارش‌ها، زلنسکی با پیشنهاد توقف ۱۰۰روزه حملات به تأسیسات انرژی روسیه در چارچوب چنین توافقی موافقت کرده است. هنوز روشن نیست که آیا این پیشنهاد به توافقی رسمی منجر خواهد شد یا نه.
در مقابل تنش با واشنگتن، رهبران کشورهای عضو اتحادیه اروپا بر حمایت کامل خود از اوکراین تأکید کرده‌اند. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در کنفرانس خبری مشترک با زلنسکی در بروکسل، گفت روسیه تمام تلاش خود را برای نابودی زیرساخت‌های انرژی و آب اوکراین به کار می‌گیرد، اما اروپا در کنار اوکراین ایستاده است. او همچنین اعلام کرد که فشار بر روسیه ادامه خواهد یافت و بسته جدیدی از تحریم‌ها در دست تهیه است.
زلنسکی در این دیدار هشدار داد که اگر اوکراین در جنگ با روسیه شکست بخورد، ممکن است تا ۲۰ میلیون نفر از شهروندان این کشور به سوی غرب فرار کنند. او گفت پوتین به منطقه دونباس بسنده نخواهد کرد، بلکه مدعی تمام اوکراین خواهد شد و پس از آن ممکن است به کشورهای دیگری نیز حمله کند.
این هشدار در حالی مطرح می‌شود که کی‌یف نگران است توافق‌های دوجانبه واشینگتن و مسکو، بدون مشارکت مؤثر اوکراین، موقعیت روسیه را تقویت کند. روزنامه واشنگتن پست پیش‌تر گزارش داده بود که دولت ترامپ در حال پیشبرد طرحی برای صلح است که می‌تواند مناطق اشغال‌شده اوکراین را به روسیه واگذار کند و در کنار آن، توافق‌های اقتصادی به سود مسکو در نظر بگیرد.
از نگاه کی‌یف، آتش‌بس انرژی‌ای که صرفاً حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند، به زیان اوکراین خواهد بود؛ زیرا روسیه پیش‌تر تنها پالایشگاه نفت این کشور را نابود کرده است. زلنسکی همچنین احتمال داده است که توافق بعدی آمریکا و روسیه به حوزه گاز مربوط باشد.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان نیز روز جمعه بعدازظهر در یک نشست خبری در بروکسل گفت: «کمیسیون اروپا نیازهای مالی را بررسی می‌کند. اینکه چگونه میزان نیاز مالی را تعیین کنیم، در ادامه مشخص خواهد شد.»
مرتس افزود: «ما از وضعیت اوکراین بسیار نگرانیم.» به گفته او، توافق گسترده‌ای وجود دارد که آلمان و متحدانش می‌خواهند و باید در طول زمستان و حتی در آستانه سال نو و سال آینده نیز به اوکراین کمک کنند.
در همین حال، کرملین اعلام کرده است که روسیه و آمریکا به‌زودی ابتکارهای مشترک تازه‌ای را اعلام خواهند کرد که فراتر از توافق اخیر بر سر گازوئیل خواهد بود.
کریل دمیتریف، نماینده ویژه ولادیمیر پوتین در امور سرمایه‌گذاری، روز جمعه گفت دو کشور درباره پروژه‌های مشترک مراکز داده نیز گفت‌وگو می‌کنند؛ از جمله تأسیساتی که ممکن است برق مورد نیاز خود را از نیروگاه‌های هسته‌ای روسیه تأمین کنند.
به گفته دمیتریف، قرار است این پروژه‌ها پیش از پایان جنگ اوکراین، که مسکو آن را "عملیات ویژه" می‌نامد، وارد مرحله اجرا شوند. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که زلنسکی نگران است توافق‌های اقتصادی واشینگتن و مسکو بدون مشارکت کی‌یف، به بهبود موقعیت اقتصادی روسیه و افزایش نفوذ آن منجر شود.
اعلام برنامه‌های مشترک تازه از سوی مسکو، در کنار اختلاف‌های فزاینده بر سر حملات به پالایشگاه‌ها و وابستگی نظامی اوکراین به آمریکا، بر نگرانی کی‌یف درباره احتمال توافق‌های بیشتر میان ترامپ و پوتین می‌افزاید.
رهبران اتحادیه اروپا در نشست سران در بروکسل، با نگرانی از پیامدهای اختلاف میان ترامپ و زلنسکی واکنش نشان دادند. به گزارش فایننشال تایمز، یک منبع اروپایی گفته است که حتی اگر انتقادهای زلنسکی درست باشد، لازم نیست همیشه با صدای بلند بیان شوند و او باید لحن خود را در برابر ترامپ ملایم‌تر کند.
ایان برمر، کارشناس آمریکایی سیاست و امنیت بین‌المللی، نیز انتقاد علنی زلنسکی از ترامپ را "یک اشتباه" توصیف کرد. به گفته او، واکنش زلنسکی با توجه به فشارهای واردشده بر او و تمایل ترامپ به گسترش روابط با پوتین قابل درک است؛ اما اکنون کشورهای اروپایی باید برای کاهش تنش میان دو طرف تلاش کنند.
در مجموع، حملات به پالایشگاه‌های روسیه برای اوکراین هم ابزار فشار اقتصادی بر مسکو است و هم اهرمی در برابر واشنگتن. اما استفاده از این اهرم خطر تشدید اختلاف با مهم‌ترین تأمین‌کننده اطلاعات نظامی و تسلیحات اوکراین را افزایش می‌دهد. تلاش برای توافق بر سر استارلینک می‌تواند راهی برای مهار این تنش باشد، در حالی که اعلام ابتکارهای اقتصادی تازه میان آمریکا و روسیه بر نگرانی کی‌یف از کنار گذاشته شدن اوکراین از تصمیم‌گیری‌های مربوط به آینده جنگ می‌افزاید.