تلسکوپ فضایی سوئیفت به زمین سقوط کرد؛ ناکامی عملیات نجات ناسا

تلسکوپ فضایی سوئیفت (Swift) ناسا روز چهارشنبه، پس از بیش از 22 سال فعالیت علمی، به‌صورت کنترل‌نشده وارد در جو زمین سقوط کرد. این اتفاق فقط سه ماه پس از آن رخ داد که تلاش یک شرکت خصوصی برای نجات تلسکوپ و انتقال آن به مداری بالاتر با شکست مواجه شد. طبق اعلام ناسا، این رصدخانه ساعت 7:39 صبح به وقت شرق آمریکا، از آسمان شمال جزیره سوماترا وارد جو شد. بیشتر اجزای تلسکوپ سوئیفت هنگام سقوط سوختند و احتمال برخورد بقایای احتمالی با انسان‌ها فقط یک در 2100 بود. چرا عملیات نجات تلسکوپ سوئیفت شکست خورد؟ ناسا در سپتامبر 2025 قراردادی 30 میلیون دلاری با شرکت آمریکایی Katalyst Space امضا کرد تا یک فضاپیمای رباتیک طراحی کند که سوئیفت را به مداری بالاتر برساند و عمر عملیاتی آن را افزایش دهد. سوئیفت از زمان پرتاب، به‌دلیل کشش جو زمین به‌تدریج ارتفاع خود را از دست می‌داد. این تلسکوپ فاقد پیشرانه‌ای بود که بتواند این کاهش ارتفاع را جبران کند و هرچه به زمین نزدیک‌تر می‌شد، روند سقوط سرعت بیشتری می‌گرفت. شرکت کاتالیست اسپیس در سوم ژوئیه فضاپیمای خدماتی خود به نام LINK را پرتاب کرد. این فضاپیما به‌اندازه یک یخچال بود و سه بازوی رباتیک داشت. مشکلات سامانه پیشران و چرخ‌های واکنشی کنترل سمت فضاپیما، مانع از اتصال آن به تلسکوپ شد. ماهواره لینک شرکت کاتالیست اسپیس فضاپیمای لینک در نهایت به زمین سقوط کرد. ناسا این عملیات را با وجود شکست، اقدامی ارزشمند دانست؛ زیرا به توسعه فناوری تعمیر و سرویس فضاپیماها، اجرای مأموریت‌هایی با زمان‌بندی بی‌سابقه و بررسی روش‌های افزایش عمر ماهواره‌ها در مدار پایین زمین کمک کرد. سقوط سوئیفت نیز اتفاقی غیرمعمول نبود. براساس گزارشی در سال 2025، به‌طور متوسط دست‌کم سه جسم بزرگ، شامل ماهواره‌های ازکارافتاده و بقایای موشک‌ها، هر روز به زمین بازمی‌گردند. انتظار می‌رود با افزایش تعداد منظومه‌های عظیم ماهواره‌ای در مدار زمین، این روند در سال‌های آینده شدت بیشتری پیدا کند. مأموریتی دوساله که بیش از دو دهه ادامه یافت تلسکوپ سوئیفت که در نوامبر 2004 به فضا پرتاب شد، در ابتدا یک مأموریت دوساله برای مطالعه فوران‌های پرتو گاما بود. فوران‌های گاما انفجارهایی بسیار قدرتمند هستند که در دوردست‌ترین نقاط جهان رخ داده‌اند. نام سوئیفت به توانایی تلسکوپ در تغییر سریع جهت مشاهده اشاره داشت. این رصدخانه می‌توانست فوران‌های پرتو گاما را شناسایی کند، موقعیت آن‌ها را به دیگر رصدخانه‌ها اطلاع دهد و سپس در مدت حدود یک دقیقه تلسکوپ‌های خود را به سمت محل انفجار بچرخاند تا پیش از محوشدن تابش‌های پس از انفجار، آن‌ها را ثبت کند. سوئیفت در طول فعالیت خود تنها به مطالعه فوران‌های پرتو گاما محدود نبود و پدیده‌های کیهانی دیگری، از جمله انفجار ابرنواخترها، سیاه‌چاله‌های فعال، سیارک‌ها و دنباله‌دارها را نیز بررسی کرد. این تلسکوپ سرانجام در 20 اکتبر، آخرین مشاهده علمی خود را انجام داد. در سال 2018 نیز نام آن به «رصدخانه نیل گرلز سوئیفت» (Neil Gehrels Swift Observatory) تغییر یافت؛ به‌یاد پژوهشگر ارشد این مأموریت که یک سال پیش از آن درگذشته بود. سوئیفت طی عمر علمی خود بیش از 2000 فوران پرتو گاما و 1400 ابرنواختر را مشاهده کرد.