تنش باب المندب کانال سوئز مصر را آزمایش کرد

نزدیک به سه سال پس از آنکه تنش‌ها در باب المندب باعث اختلال در حمل و نقل دریایی از طریق دریای سرخ و وارد شدن میلیاردها دلار خسارت به کانال سوئز مصر شد، تنش‌های منطقه‌ای مجدد بار دیگر این آبراه استراتژیک را در معرض آزمایش قرار می‌دهد.

حوثی‌ها حدود دو ماه پیش هدف قرار دادن کشتی‌ها در دریای سرخ را از سر گرفتند و این امر باعث هشدار مصر در مورد پیامدهای هرگونه اختلال در مسیرهای دریایی بین‌المللی، از جمله کانالی که آسیا و اروپا را به هم متصل می‌کند، شد.

کنترل ارضی در یمن نیز اخیرا تغییر کرده است و حوثی‌ها در امتداد ساحل غربی پیشروی کرده‌اند و کنترل مناطق استراتژیک از جمله جزایر دریای سرخ مانند جزیره مایون در تنگه باب المندب را به دست گرفته‌اند.

تنش‌ها در دریای سرخ و خلیج عدن از 20 ژوئیه، زمانی که حوثی‌ها در واکنش به محاصره عربستان در مناطق تحت کنترل خود در یمن، "محاصره دریایی" کشتی‌های مرتبط با عربستان سعودی را اعلام کردند، تشدید شده است.

حوثی‌ها نفتکش‌ها و کشتی‌های سعودی را در امتداد مسیرهای کشتیرانی منطقه هدف قرار داده‌اند و به سایت‌های داخل پادشاهی از جمله فرودگاه‌های غیرنظامی و تأسیسات تولید انرژی حمله کرده‌اند که باعث تلفات غیرنظامی و خسارات مادی شده است.

عربستان سعودی از سال 2015 ائتلافی را رهبری می کند که از دولت شناخته شده بین المللی یمن حمایت می کند، در حالی که ایران متهم به حمایت از حوثی ها است که از سال 2014 کنترل استان ها و شهرهایی از جمله صنعا پایتخت را در دست دارند.

هفته گذشته، مصر و عربستان سعودی بر اهمیت تضمین آزادی دریانوردی از طریق تنگه هرمز، باب المندب و دریای سرخ پس از مذاکرات بین عبدالفتاح السیسی، رئیس جمهور مصر و محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی در قاهره تاکید کردند.

چند روز قبل، سیسی در جریان اجلاس بریکس در هند خواستار حفاظت از آزادی دریانوردی از طریق آبراه های بین المللی در بحبوحه تحولات کنونی شد، به ویژه اینکه سهم قابل توجهی از تجارت جهانی از دریای سرخ و کانال سوئز می گذرد.

تنش دریای سرخ در بحبوحه تشدید تنش منطقه ای پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه رخ می دهد که با حملات موشکی و پهپادی در سراسر منطقه پاسخ داد. تهران همچنین تنگه هرمز را که یک مسیر استراتژیک برای تامین انرژی بود، بست.

ناصرالدین بوقاشش، کارشناس تدارکات، به آنادولی گفت که درخواست های مصر برای آرامش و ثبات در باب المندب ناشی از موقعیت این گذرگاه به عنوان یک "نقطه گلنگ راهبردی" و ملاحظات اقتصادی و استراتژیک است که مستقیما بر امنیت ملی کشور تاثیر می گذارد.

بوقاشش گفت: «هر گونه اختلال در باب المندب بلافاصله و به طور خودکار کانال سوئز، شریان حیاتی مصر را تحت تأثیر قرار می دهد، زیرا کشتی ها از کانال منحرف می شوند.

وی افزود: این به معنای ضربه مستقیم به درآمدهای کانال است که منبع اساسی ارز خارجی کشور را تشکیل می دهد.

بوقاشش هشدار داد: «وضعیت در باب المندب برای سناریوهای دشوار باز است و فشار فزاینده بر این گذرگاه اکنون کارایی زنجیره‌های تأمین جهانی را تهدید می‌کند و مستقیما بر منابع اقتصادی کشورهای منطقه از جمله مصر تأثیر می‌گذارد».

در بحبوحه نگرانی فزاینده جهانی نسبت به تشدید تنش ها در باب المندب، قاهره برای اطمینان دادن به مردم در مورد کانال سوئز حرکت کرد.

اسامه ربیعی، رئیس اداره کانال سوئز در جریان مراسم روز جهانی دریانوردی در سال 2026، همانطور که در بیانیه مقامات در 20 سپتامبر ذکر شد، گفت: "کانال ایمن است، ناوبری منظم است، خدمات آن به طور کارآمد عمل می کند، و خلبانان آن در بالاترین سطوح عملکرد و آمادگی هستند."

ربیعی گفت: «چالش‌های قبلی مستقیما بر زنجیره‌های تأمین جهانی تأثیر گذاشت و پیامدهای آن به ناوبری از طریق کانال سوئز نیز کشیده شد». وی افزود: «اما این چالش‌ها اهمیت کانال را در تأمین امنیت زنجیره‌های تأمین جهانی نشان داد، موقعیت پیشرو جهانی آن را تقویت کرد و ثابت کرد که هیچ مسیر جایگزین پایداری برای کانال وجود ندارد».

ربیعی گفت: «این کانال منابع درآمد خود را در طول بحران با بومی سازی تولید شناورهای دریایی، ایجاد مشارکت با بخش خصوصی و ارائه خدمات جدید دریایی متنوع کرد.

این تضمین ها در حالی ارائه شد که شرکت کشتیرانی دانمارکی مرسک و هاپاگ-لوید آلمان در بیانیه های جداگانه ای در 14 سپتامبر اعلام کردند که چهار سرویس کانتینری مشترک به جای استفاده از مسیر دماغه امید خوب در اطراف آفریقای جنوبی، عبور از کانال سوئز را از سر خواهند گرفت.

خالد الشافعی، رئیس مرکز مطالعات اقتصادی پایتخت، به آنادولی گفت که تنش های امنیتی در اطراف باب المندب که در سال 2023 به دنبال داشت، فشار مالی بر کانال سوئز وارد کرد، اما ساختار عملیاتی آن را تضعیف نکرد.

الشافعی گفت: «این کانال در برابر بحران مقاومت کرد زیرا دارای انعطاف‌پذیری جغرافیایی و اقتصادی است که تداوم آن را تضمین می‌کند و خسارات را به اثرات مالی موقت محدود می‌کند تا شرایط امنیتی تثبیت شود.»

وی افزود: «این کانال همچنین مشوق‌ها و تخفیف‌هایی را در هزینه‌های ترانزیت و خدمات دریایی متنوع به عنوان بخشی از تلاش‌های خود برای مقابله با بحران در آن زمان ارائه کرد.»

الشافعی گفت: «تصمیم مرسک و هاپاگ لوید برای بازگشت به کانال سوئز اهمیت تکیه بر آبراه را منعکس کرد.

او انتظار دارد که این کانال به دلیل مزیت های جغرافیایی و اقتصادی، «دوباره مقاومت کند»، به خصوص که به طور معمول حدود 12 درصد تجارت جهانی و حدود 30 درصد از ترافیک جهانی کانتینر را اداره می کند.

الشافعی میانجیگری مصر برای پایان دادن به تنش های دریایی را رد نکرد و آن را گزینه ای احتمالی برای جلوگیری از پیامدهای اقتصادی بر مصر، عربستان سعودی و دیگر کشورهای دریای سرخ توصیف کرد.

احمد الشامی، اقتصاددان حمل و نقل دریایی و لجستیک گفت که خطرات همچنان باب المندب را تهدید می کند.

او به آنادولو گفت: «با این حال، تأثیر مستقیم آنها بر کانال سوئز تا آنجا که ناوبری از طریق کانال همچنان در حال رشد است، محدود است.

الشامی گفت: «تهدیدهای فعلی با تنش‌های قبلی متفاوت است، به ویژه به این دلیل که حوثی‌ها کشتی‌های سعودی را این بار هدف خود معرفی کرده‌اند.

وی افزود: «با این حال، تهدید همچنان وجود دارد و تحولات آینده میزان تأثیر آن را بر کشتیرانی تعیین خواهد کرد».

الشامی هشدار داد: «تداوم حملات به کشتی‌ها، شرکت‌های کشتیرانی را مجبور می‌کند مسیرهای خود را تنظیم کنند».

او گفت: «بازگشت مرسک به کانال سوئز منعکس کننده یک ارزیابی اقتصادی است مبنی بر اینکه عبور از این آبراه نسبت به قایقرانی در اطراف دماغه امید خوب است.

الشامی هشدار داد: «گسترش حملات حوثی ها به کشتی ها می تواند منجر به تشدید نظامی تمام عیار شود که بر تجارت جهانی، نه فقط کانال سوئز، تا 25 تا 30 درصد تأثیر می گذارد».

وی افزود: کانال سوئز در حال حاضر رشد تدریجی ترافیک دریایی را نسبت به دو سال گذشته ثبت می کند.