تنش بین هند و بنگلادش پس از حذف داکا از نشست بریکس در دهلی در کانون توجه قرار گرفته است.

هنگامی که هند میزبان نشست سران بریکس در دهلی نو در اوایل این ماه بود، طارق رحمان، نخست وزیر بنگلادش، یکی از غایبان برجسته بود.

دولت هند می گوید که رحمان دو دعوت نامه دریافت کرده است: یکی برای شرکت در یک جلسه اطلاع رسانی BRICS به عنوان رئیس یک گروه منطقه ای از کشورهای اطراف خلیج بنگال، معروف به BIMSTEC، و دیگری برای یک دیدار دوجانبه از هند.

اما در داکا، به این دعوت‌ها به‌عنوان یک بی‌اعتنایی تلقی می‌شد، زیرا رحمان به‌عنوان نخست‌وزیر رسما به اجلاس دعوت نشد، بلکه تنها به‌عنوان رئیس BIMSTEC دعوت شد.

این نشان دهنده انحراف از نخست وزیر قبلی بنگلادش، شیخ حسینه است که به عنوان نخست وزیر به رویدادهای قبلی اجلاس بریکس دعوت شده بود، حتی اگر بنگلادش عضو آن نباشد.

این مورد آخرین نمونه از روابط سرد بین دو همسایه جنوب آسیا است که از زمان سرنگونی حسینه در سال 2024 و در پی اعتراضات گسترده و سرکوب مرگبار ایجاد شده است.

حسینا به هند گریخت و سال گذشته پس از محکومیت غیابی به جنایت علیه بشریت به دلیل واکنش به اعتراضات، به اعدام محکوم شد.

بنگلادش از هند خواسته است تا حسینه را استرداد کند تا بتواند با عدالت روبرو شود.

حسینه این حکم را رد کرده و آن را با انگیزه سیاسی خوانده است.

پس از برکناری او در سال 2024، روابط دوجانبه وارد بدترین دوره خود در سال‌های اخیر شد - خدمات ویزا به دلیل اختلافات بر سر حضور او در هند و همچنین مدیریت مرزها و بازگشت اجباری ادعایی بدون پروسه قانونی مهاجران غیرقانونی، عمدتا مسلمان و بنگالی‌زبان - که به عنوان "فشار" شناخته می‌شوند، کاهش یافت.

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

از زمانی که حزب ناسیونالیست بنگلادش (BNP) رحمان در انتخابات فوریه پیروز شد، این انحراف تا حدی معکوس شد. هند ویزای توریستی را در ژوئن از سر گرفت و دینش تریودی را به عنوان کمیسر عالی جدید خود منصوب کرد.

اما در حالی که یک نشست دوجانبه در ماه نوامبر مورد بحث قرار می گیرد، تبعید حسینه در هند همچنان یک مانع بزرگ برای عادی سازی روابط است.

آجی بیساریا، دیپلمات سابق هندی، به دویچه وله گفت که بنگلادش با دور ماندن، «یک ترفند را از دست داده است».

او گفت: «این فرصتی برای تعامل نه تنها با هند بلکه با دیگر رهبران جهانی بود. اما زمین از دست رفته به راحتی بازیابی می شود.

او افزود که هر دو طرف باید "محرک" حضور حسینه در هند را مدیریت کنند. او افزود که یک نشست مثبت دوجانبه در اواخر سال جاری می تواند روابط را مجددا تنظیم کند.

همایون کبیر، یک دیپلمات سابق بنگلادشی، گفت که این رابطه همان چیزی نیست که قبل از فرار حسینه به هند بود.

کبیر به دویچه وله گفت: «پیوندها قبل از قیام یک طرفه بودند و داکا اکنون به دنبال چیزی متفاوت است. باید کرامت و برابری وجود داشته باشد.»

کبیر گفت که داکا مایل به تعامل است، اما دهلی نو باید فضای مناسبی را برای دیدار رحمان ایجاد کند، از جمله با جلوگیری از اظهارات "تحریک آمیز" حسینا و تایید حکم دادگاه علیه او.

ظفر سبحان، یک تحلیلگر سیاسی بنگلادشی به دویچه وله گفت که بنگلادش اکنون تنها با شرایط مساوی تعامل خواهد داشت.

او گفت: «امید می رفت که با خروج دولت موقت یونس (محمد) دهلی نو بتواند روابط خود را با دولت منتخب BNP اصلاح کند. با این حال، هر دو طرف در گروگان تندروها هستند و به آنها فضای محدودی برای مانور می دهد.»

سبحان گفت که بهترین راه برای هند برای بازسازی اعتماد با مقامات بنگلادش این است که "به حسینا اجازه ندهد بنگلادش را با اظهارات تحریک آمیز بی ثبات کند."

سبحان توضیح داد: «ناتوانی در مهار او به عنوان یک عمل غیر دوستانه تلقی می شود.

دیگران شرکت نکردن رحمان در اجلاس بریکس را تندتر خواندند.

شانتی ماریت دسوزا، بنیانگذار مؤسسه مانترایا، آن را "به وضوح یک انحراف" خواند، حتی اگر داکا به مشکلات رویه ای در مورد دعوت اشاره کرد.

او گفت که این قسمت را باید در کنار مسئله حل نشده هاسینا، مذاکرات متوقف شده در مورد معاهده اشتراک آب گانگا - که قرار است در دسامبر منقضی شود - و روابط عمیق بنگلادش با چین و پاکستان مشاهده کرد.

دسوزا به دویچه وله گفت: «BNP آشکارا در راه تنوع بخشیدن به روابط خود در بحبوحه پیشروی های رو به رشد چین و موضع گیری های سخت هند است.

سررادا داتا، کارشناس بنگلادشی در مدرسه روابط بین‌الملل جیندال در هند، نظر محتاطانه‌تری ارائه می‌دهد.

داتا به دویچه وله گفت: «هند همیشه یک همسایه مهم برای بنگلادش باقی خواهد ماند، اما هند برتری کمی نسبت به داکا دارد و هر دو طرف این را می‌دانند».

او گفت: «خیلی زود است که بگوییم دو همسایه از هم جدا شده اند. به نظر می رسد دهلی و داکا در اورتورهای خود نسبت به یکدیگر سنجیده هستند.

این احتیاط مهم است زیرا روابط چین جدید نیست. از زمان پیوستن داکا به طرح کمربند و جاده در سال 2016، پکن یک دهه را صرف ساختن حضور اقتصادی و استراتژیک خود در بنگلادش کرده است که زیرساخت ها، انرژی، تجارت و دفاع را در بر می گیرد.

چین اکنون بزرگترین شریک تجاری بنگلادش و تامین کننده اصلی دفاعی است.

پکن همچنین متعهد شد از طرح Teesta بنگلادش که مدت ها به تعویق افتاده بود، یک پروژه بزرگ مدیریت رودخانه و زیرساخت برای کنترل سیل و بهبود تامین آب در رودخانه Teesta، که بین هند و بنگلادش جریان دارد، حمایت کند.

علیرغم سالها گفتگو، بنگلادش و هند نتوانستند معاهده تقسیم آب Teesta را امضا کنند.

رحمان در سفر ژوئن خود به پکن، اولین سفر برون مرزی خود در مقام ریاست جمهوری، به این رابطه متمایل شد و توافقاتی را در زمینه تجارت، سرمایه گذاری، زیرساخت ها و دفاع تضمین کرد.

دسوزا گفت: «طبیعی است که یک کشور متوسط ​​مانند بنگلادش به دنبال روابط با پکن و سایر کشورها باشد.

دسوزا به دهلی نو توصیه می‌کند که دستور کار دوجانبه را از مسئله Hasina جدا کند، به رحمان یک بسته مشخص در مورد آب، تجارت و اتصال ارائه دهد و خطوط قرمز محکمی را برای حضور نظامی چین در نزدیکی کریدور سیلیگوری و خلیج بنگال رعایت کند.

شهاب انام خان، محقق بنگلادشی روابط بین‌الملل، این ایده را که بهبود روابط فقط به نفع داکا است، عقب نشینی کرد.

خان با اشاره به مازاد تجاری هند و وابستگی آن به حسن نیت بنگلادش برای امنیت خود، به دویچه وله گفت: «اگر کسی باید نگران این رابطه باشد، آن دهلی نو است.

او گفت که هند قیام 2024 را "به‌عنوان از دست دادن یک مشتری به جای انتقال سیاسی همسایه" تلقی کرد و به تعلیق ویزا، بسته شدن بنادر زمینی و سرپناه برای حسینه اشاره کرد.

خان گفت: «بنگلادشی ها این را به عنوان پیامی در نظر گرفتند که حسن نیت دهلی به این بستگی دارد که چه کسی قدرت را در داکا در دست دارد.

او گفت که بازسازی اعتماد به معنای پایان دادن به فعالیت حزب حسینه در دهلی، حل و فصل اختلافات دوجانبه و رفع محدودیت های تجاری پس از سال 2024 است.

جغرافیا هنوز هر گونه تمیز کردن را پیچیده می کند. بنگلادش و هند 4096 کیلومتر (2400 مایل) مرز مشترک دارند که طولانی ترین مرز هر دو کشور است. بنگلادش هنوز از نظر مسیرهای تجاری، ترانزیت، برق، سوخت، سفرهای پزشکی و ارتباط منطقه ای به هند وابسته است. دو کشور همچنین 54 رودخانه مشترک دارند.

اما این وابستگی ها نیز نقاط اصطکاک هستند.

معاهده اشتراک آب گانگا در سال 1996 در دسامبر منقضی می‌شود، مناقشه Teesta حل‌نشده باقی می‌ماند، و فشارهای هندی مهاجران غیرقانونی در سراسر مرز همچنان یک نقطه دردناک است.

بیساریا ایجاد تعادل در روابط خود بین هند و چین را «طبیعی» می‌بیند.

او گفت: «هند می‌تواند مانند دیگر همسایگانش با آن زندگی کند.

بنابراین، ممکن است سوال واقعی این نباشد که آیا هند در حال از دست دادن کامل بنگلادش است یا خیر، بلکه این است که آیا این کشور توانایی قدیمی خود را برای شکل دادن به روابط خود با یک داکای قاطعانه فزاینده از دست می دهد یا خیر.