تهدید ایران علیه کابل‌های اینترنت خلیج فارس؛ جنگ احتمالی به زیر دریا می‌رسد
ایران ر واکنش به احتمال ازسرگیری حملات نظامی آمریکا و اسرائیل، تهدید کرده است که کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد؛ زیرساخت‌هایی که انتقال داده‌ها، خدمات اینترنتی و بخشی از فعالیت‌های مالی و اقتصادی کشورهای منطقه به آن‌ها وابسته است.
دو مقام ارشد امنیتی ایران روز جمعه ۲۳ اکتبر به خبرگزاری رویترز گفتند که در صورت آغاز دوباره عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل تهران طرح‌های مشخصی برای حمله به این کابل‌ها تهیه کرده است. به گفته یکی از این مقام‌ها، ایران همچنین ممکن است برای جلوگیری از تعمیر کابل‌های آسیب‌دیده تلاش کند تا اختلال در ارتباطات برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد.این دو مقام که به شرط ناشناس ماندن سخن گفته‌اند، جزئیاتی درباره محل یا شیوه اجرای حملات احتمالی ارائه نکردند. وزارت خارجه ایران و وزارت خارجه آمریکا نیز به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران پیش‌تر در روز چهارشنبه هشدار داده بود که در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران، هفت کابل اصلی اینترنت در بستر تنگه هرمز می‌توانند هدف قرار گیرند.این تهدیدها در حالی مطرح شده‌اند که تنش‌های نظامی در خلیج فارس ادامه دارد و تهران می‌کوشد هزینه‌های احتمالی حمله دوباره به ایران را برای آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن افزایش دهد.کابل‌های زیردریایی؛ زیرساخت پنهان اینترنت جهانبرخلاف تصور رایج، بخش عمده ارتباطات اینترنتی بین‌المللی از طریق ماهواره‌ها انجام نمی‌شود، بلکه به شبکه گسترده‌ای از کابل‌های فیبر نوری در بستر دریاها و اقیانوس‌ها وابسته است.بر اساس اطلاعات اتحادیه بین‌المللی مخابرات، حدود ۹۹ درصد ترافیک داده‌های بین‌المللی از طریق این کابل‌ها منتقل می‌شود.این شبکه‌ها انتقال حجم عظیمی از اطلاعات میان کشورها را امکان‌پذیر می‌کنند و برای فعالیت بانک‌ها، بازارهای مالی، شرکت‌های فناوری، مراکز داده و خدمات ابری اهمیت حیاتی دارند.خلیج فارس نیز بخشی از این شبکه جهانی است. کابل‌های زیردریایی کشورهای منطقه را به یکدیگر و به مسیرهای ارتباطی بین‌المللی متصل می‌کنند.با این حال، اهمیت کابل‌های تنگه هرمز برای کشورهای حاشیه خلیج فارس بسیار بیشتر از سهم آن‌ها در کل شبکه جهانی اینترنت است.آلن مولدین، مدیر پژوهش در شرکت تخصصی TeleGeography، به رویترز گفته است که کمتر از یک درصد ظرفیت پهنای باند بین‌المللی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. بنابراین، آسیب به کابل‌های این منطقه لزوما به قطع گسترده اینترنت جهانی منجر نمی‌شود، اما اگر چند کابل به‌طور هم‌زمان آسیب ببینند می‌تواند ارتباطات برخی کشورهای خلیج فارس را مختل کند.قطع کابل‌ها چه پیامدهایی برای اقتصاد منطقه دارد؟آسیب به کابل‌های زیردریایی می‌تواند سرعت اینترنت، تراکنش‌های بانکی، تجارت الکترونیکی و دسترسی به خدمات رایانش ابری را در کشورهای وابسته به این مسیرها تحت تأثیر قرار دهد.البته قطع یک کابل الزاماً به معنای قطع ارتباطات نیست. شرکت‌های مخابراتی معمولاً می‌توانند بخشی از ترافیک داده را از مسیرهای جایگزین دریایی یا زمینی منتقل کنند.مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که چند مسیر ارتباطی هم‌زمان از کار بیفتند یا ظرفیت شبکه‌های جایگزین برای انتقال داده‌ها کافی نباشد.در چنین شرایطی، تعمیر کابل‌های آسیب‌دیده نیز ممکن است هفته‌ها طول بکشد. کشتی‌های تخصصی تعمیر کابل باید محل آسیب را شناسایی کنند و برای فعالیت در آب‌های سرزمینی مجوز بگیرند؛ فرایندی که در زمان جنگ، به دلیل خطرات امنیتی و افزایش هزینه بیمه، پیچیده‌تر می‌شود.این تهدیدها برای کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس اهمیت اقتصادی ویژه‌ای دارد. امارات متحده عربی، عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه مراکز داده، خدمات دیجیتال و هوش مصنوعی انجام داده‌اند.اختلال طولانی‌مدت در ارتباطات بین‌المللی می‌تواند فعالیت این زیرساخت‌ها و برنامه‌های اقتصادی مبتنی بر فناوری را تحت تأثیر قرار دهد.از نفتکش‌ها تا مراکز داده؛ گسترش دامنه تهدیدهای ایرانتهدید علیه کابل‌های زیردریایی بخشی از تغییر گسترده‌تر در دامنه اهدافی است که مقام‌های جمهوری اسلامی در صورت آغاز دوباره جنگ مطرح کرده‌اند.در گذشته، بخش مهمی از تهدیدهای ایران در خلیج فارس بر اختلال در کشتیرانی، حمله به نفتکش‌ها و تأسیسات انرژی متمرکز بود. اکنون زیرساخت‌های دیجیتال نیز به این فهرست اضافه شده‌اند.محسن رضایی، از مقام‌های ارشد امنیتی جمهوری اسلامی، اوایل اکتبر هشدار داده بود که زیرساخت‌های دیجیتال مرتبط با آمریکا در کشورهای خلیج فارس، از جمله مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی، ممکن است در صورت ازسرگیری جنگ هدف قرار گیرند.این تهدیدها بدون سابقه عملی نیز نیستند.بر اساس گزارش رویترز، حملات ایران در ماه مارس ۲۰۲۶ مستقیماً به دو مرکز خدمات ابری آمازون در امارات متحده عربی اصابت کرد و به زیرساخت‌های نزدیک یکی دیگر از تأسیسات این شرکت در بحرین آسیب رساند.سپاه پاسداران نیز در جریان جنگ ماه مارس نام شرکت‌های فناوری آمریکایی، از جمله مایکروسافت، گوگل، اپل و انویدیا را در فهرست اهداف احتمالی خود مطرح کرده بود.این تحولات نشان می‌دهد که زیرساخت‌های دیجیتال، در کنار تأسیسات انرژی و مسیرهای حمل‌ونقل، به یکی از موضوعات امنیتی در مناقشه ایران و آمریکا تبدیل شده‌اند.تهران از تهدید کابل‌های اینترنت چه هدفی دنبال می‌کند؟یکی از پرسش‌های اصلی این است که چرا جمهوری اسلامی زیرساخت‌هایی را تهدید می‌کند که آسیب به آن‌ها ممکن است بیش از آمریکا، اقتصاد کشورهای همسایه ایران را تحت تأثیر قرار دهد.الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، معتقد است این تهدیدها با هدف بازداشتن آمریکا از حملات تازه و افزایش فشار غیرمستقیم بر دولت دونالد ترامپ مطرح شده‌اند.به گفته او، تهران می‌خواهد دولت‌های خلیج فارس و مدیران شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی، با توجه به خطراتی که سرمایه‌گذاری‌هایشان را تهدید می‌کند، واشنگتن را برای جلوگیری از جنگ دوباره تحت فشار قرار دهند.یکی از دو مقام امنیتی ایرانی نیز به رویترز گفته است کشورهای عربی خلیج فارس باید آمریکا را مسئول خسارت‌های احتمالی به کابل‌های زیردریایی بدانند.با این حال، این موضع به معنای پذیرش مسئولیت حقوقی آمریکا در قبال حملات احتمالی ایران نیست.از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه، کابل‌های ارتباطی غیرنظامی اصولاً از حمایت برخوردارند. استفاده احتمالی از بخشی از یک شبکه ارتباطی برای مقاصد نظامی نیز به‌خودی‌خود مجوز حمله به تمام شبکه نیست. در هر عملیات نظامی، قواعد تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب و اقدامات احتیاطی باید رعایت شوند.در نتیجه، قانونی بودن هر حمله احتمالی به کابل‌های زیردریایی به ماهیت هدف، کاربرد آن و پیامدهای قابل پیش‌بینی حمله بستگی دارد.دریای سرخ؛ نقطه آسیب‌پذیرتر ارتباطات جهانیکارشناسان معتقدند تهدید علیه کابل‌های زیردریایی تنها به تنگه هرمز محدود نمی‌شود و اختلال در مسیرهای ارتباطی دریای سرخ می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری داشته باشد.دریای سرخ یکی از گذرگاه‌های ارتباطی میان اروپا، شرق آفریقا و آسیاست و شماری از مهم‌ترین کابل‌های بین‌قاره‌ای از بستر آن عبور می‌کنند.به گفته آلن مولدین از شرکت TeleGeography، حدود سه درصد تقاضای جهانی پهنای باند بین‌المللی و نزدیک به ۱۰ درصد ترافیک میان مناطق مختلف جهان از مسیر دریای سرخ عبور می‌کند.این ارقام نشان می‌دهد آسیب گسترده به کابل‌های این منطقه می‌تواند پیامدهایی فراتر از کشورهای خاورمیانه داشته باشد.رویترز نوشته است که در صورت همراهی حوثی‌های یمن با ایران، خطر آسیب به کابل‌های دریای سرخ نیز می‌تواند افزایش یابد. با این حال، تهران تاکنون به‌طور علنی اعلام نکرده است که قصد حمله به این کابل‌ها را دارد.آیا اینترنت جهانی به میدان تازه جنگ تبدیل می‌شود؟تهدید کابل‌های زیردریایی نشان‌دهنده اهمیت فزاینده زیرساخت‌های دیجیتال در مناقشات نظامی است؛ زیرساخت‌هایی که اقتصاد، ارتباطات و خدمات عمومی کشورها به عملکرد مستمر آن‌ها وابسته‌اند.با این حال، میان تهدید نظامی، توانایی اجرای آن و پیامدهای واقعی یک حمله تفاوت وجود دارد.کارشناسان تأکید می‌کنند که شبکه جهانی اینترنت از مسیرهای ارتباطی متعددی تشکیل شده و آسیب به یک مسیر لزوماً به قطع گسترده ارتباطات منجر نمی‌شود.با وجود این، حملات هم‌زمان به چند کابل، به‌ویژه در شرایطی که امکان تعمیر سریع آن‌ها وجود نداشته باشد، می‌تواند خسارت‌های اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته باشد.کشورهای خلیج فارس و شرکت‌های بزرگ فناوری نیز برای کاهش این آسیب‌پذیری در حال توسعه مسیرهای ارتباطی جایگزین هستند. برای نمونه، مایکروسافت قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۴۰۰ میلیون دلار در زیرساخت‌های ارتباطی زمینی و زیردریایی خاورمیانه سرمایه‌گذاری کند.تهدیدهای تازه ایران هنوز به معنای وقوع حمله به کابل‌های ارتباطی نیست. اما این تهدیدها نشان می‌دهد که در صورت آغاز دوباره جنگ، دامنه درگیری ممکن است از نفتکش‌ها و تأسیسات انرژی به زیرساخت‌هایی گسترش یابد که اقتصاد دیجیتال کشورهای منطقه بر آن‌ها استوار است.