توضیح دهنده - دانشجویان صربستان برنده انتخابات شدند، اما چه کسی حکومت خواهد کرد؟

جنبشی تحت رهبری دانشجویی که پس از فروپاشی ایستگاه راه آهن مرگبار پدیدار شد، در انتخابات پارلمانی زودهنگام صربستان پیروز شد و اردوگاه سیاسی به رهبری الکساندر ووچیچ، رئیس جمهور این کشور را که بیش از یک دهه در قدرت بوده است، به چالش کشید.

ووچیچ شکست خود را پس از انتخابات زودهنگام روز یکشنبه پذیرفت و فهرست دانشجویی، فهرستی از نامزدهای انتخاب شده توسط مجامع دانشجویی را در مسیر تشکیل دولت بعدی قرار داد.

این جنبش دانشگاهیان، پزشکان، هنرمندان، کشاورزان و فعالان را تحت کمپینی گرد هم آورده است که وعده مبارزه با فساد و بازگرداندن اعتماد عمومی به نهادهای دولتی را می دهد.

اما در حالی که دانشجویان کمپین را سازماندهی کردند و کاندیداهای آن را انتخاب کردند، هیچ کدام خودشان برای مجلس شرکت نکردند.

و با وجود پیروزی در انتخابات، جنبش هنوز اعلام نکرده است که چه کسی دولت بعدی را رهبری خواهد کرد.

اعتراضات پس از ریزش یک سایبان بتنی در ایستگاه راه آهن نووی ساد در اول نوامبر 2024 آغاز شد و در نهایت 16 نفر کشته شدند.

این فاجعه در ایستگاهی که اخیرا بازسازی شده بود، اتهامات فساد، نظارت ضعیف و شکست در تدارکات عمومی را برانگیخت.

تنش ها پس از آن تشدید شد که دانشجویان و اساتیدی که هفته ها بعد در بلگراد مشغول برگزاری مراسم بیداری بودند، مورد حمله قرار گرفتند.

چهار روز بعد، دانشجویان دانشکده هنرهای دراماتیک محاصره را آغاز کردند و خواستار پاسخگویی در مورد این حملات شدند. به زودی سایر دانشگاه ها نیز به آن پیوستند.

دانشجویان از طریق پلنوم ها، مجالسی که در آن شرکت کنندگان در مورد تصمیمات بحث می کردند و رأی می دادند، به جای تعیین یک رهبر، سازماندهی شدند.

مطالبات اولیه آنها شامل انتشار اسناد مربوط به بازسازی ایستگاه، پیگرد قانونی حمله کنندگان به معترضان، رد اتهامات علیه دانشجویان بازداشتی و افزایش بودجه دانشگاه بود.

این جنبش به زودی فراتر از دانشگاه ها گسترش یافت و حمایت معلمان، کشاورزان، متخصصان و سایر شهروندان را جلب کرد.

ماه ها تظاهرات به استعفای نخست وزیر میلوش ووچویچ در ژانویه 2025 کمک کرد، اگرچه اعتراضات پس از تشکیل دولت جدید جورو ماکوت در آوریل ادامه یافت.

یکی از بزرگترین تظاهرات در بلگراد در 15 مارس 2025 برگزار شد که بر اساس آمار آرشیو مستقل گردهمایی های عمومی، بین 275000 تا 325000 نفر و بر اساس تخمین های رسمی بین 88000 تا 107000 نفر حضور داشتند.

این جنبش همچنین حمایتی فراتر از شرکت کنندگان در راهپیمایی ها داشت. یک نظرسنجی CRTA که در ژانویه 2025 منتشر شد، نشان داد که 61 درصد از پاسخ دهندگان از اعتراضات و محاصره ها، از جمله برخی افراد نزدیک به احزاب حاکم، حمایت کردند.

تا ماه می 2025، دانشجویان خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی بودند.

این جنبش به جای ایجاد یک حزب سیاسی متعارف، یک گروه شهروندان را تشکیل داد و نامزدها را از طریق بیش از یک سال گردهمایی، بحث و گفتگو و کار جمعی انتخاب کرد.

فهرست انتخاباتی آن، که به نام "فهرست دانشجویی - دانشجویان پیروز می شوند"، شامل 250 نامزد از مشاغل و مناطق مختلف بود.

خود دانشجویان و همچنین اعضای سابق احزاب ائتلاف دولتی و مقامات سابق احزاب مخالف پارلمانی از لیست حذف شدند. نامزدها شامل پزشکان، کارکنان دانشگاه، هنرمندان، کارآفرینان و فعالان از مناطق مختلف صربستان است.

کمپین به شدت متکی به داوطلبانی بود که در سراسر صربستان سفر می کردند، با رای دهندگان ملاقات می کردند و انتخابات را به عنوان فرصتی برای به چالش کشیدن قدرت سیاسی ریشه دار معرفی می کردند.

بر اساس ارقام اولیه کمیسیون انتخابات، با تقریبا 99 درصد شمارش آرا، فهرست دانشجویان 52.7 درصد آرا را به دست آورده است، در حالی که ائتلاف تحت رهبری حزب مترقی صرب به رهبری ووچیچ 39.2 درصد آرا را به دست آورده است. به این ترتیب لیست دانشجویان 139 کرسی در مجلس 250 نفره را به دست می آورد.

لیست دانشجویان به طور علنی نامی از نامزد نخست وزیری معرفی نکرده است.

با این حال، دو شخصیت برجسته بیشترین توجه را به خود جلب کرده‌اند: ایلیا سردانوویچ، متخصص قلب، که رئیس فهرست پارلمان است، و دژان سوسکیچ، رئیس سابق بانک مرکزی.

سردانوویچ استاد دانشکده پزشکی دانشگاه نووی ساد است و از سال 1997 در موسسه بیماری های قلبی عروقی وویودینا کار کرده است.

او که یکی از حامیان برجسته اعتراضات است، از بهبود سیستم مراقبت های بهداشتی صربستان، به ویژه مراقبت های اولیه و ثانویه حمایت کرده است.

او در طول مبارزات انتخاباتی بر تعامل مستقیم با رای دهندگان تاکید کرد. وی همچنین پس از انتخابات خواستار بهبود روابط با کشورهای همسایه و جامعه جهانی شد.

سوسکیچ، استاد اقتصاد در دانشگاه بلگراد، از سال 2010 تا 2012 به عنوان رئیس بانک ملی صربستان خدمت کرد.

او پس از پیشنهاد تغییرات قانونی که به گفته او استقلال بانک مرکزی را تهدید می کند، استعفا داد.

سوابق اقتصادی او او را به چهره ای برجسته در بحث در مورد جهت گیری دولت آینده تبدیل کرده است.

ووچیچ در طول مبارزات انتخاباتی مدعی شد که سوسکیچ نامزد مورد نظر دانشجویان برای نخست وزیری بوده است، اما جنبش این موضوع را تایید نکرده است.

رادومیر سائیچیچ، یکی دیگر از نامزدها، گفته است که قانونگذاران در مورد نخست وزیری با مشورت جنبش دانشجویی تصمیم خواهند گرفت.

فهرست دانشجویی چهره هایی از دانشگاه، ورزش، فرهنگ و فعالیت های مردمی را گرد هم می آورد.

دژان بودیروگا، ستاره سابق بسکتبال و رئیس کنونی بسکتبال یورولیگ، از شناخته شده ترین نام های آن است.

بودیروگا که سه بار قهرمان یورولیگ شده و برای باشگاه هایی از جمله رئال مادرید، بارسلونا و پاناتینایکوس بازی کرده است، بیست و چهارمین لیست است.

Saicic با رتبه 91، استاد شیمی آلی در دانشگاه بلگراد و عضو آکادمی علوم و هنر صربستان است.

او که از حامیان صریح اعتراضات است، همچنین از عملکرد مقامات در مورد کوزوو انتقاد کرده است.

جوو باکیچ، جامعه شناس، هفتاد و ششمین فهرست، به دلیل انتقاد از دولت ووچیچ شناخته شده است.

باکیچ که استاد دانشگاه بلگراد است، درباره ناسیونالیسم، جامعه شناسی سیاسی و راست افراطی اروپا تحقیق کرده است.

پس از اینکه ووچیچ تسلیم شد، باکیچ به N1 گفت که انتظار پیروزی قاطع دانشجویی را داشت اما انتظار نداشت ووچیچ شکست را اعتراف کند. او خواستار اقدام علیه جرایم سازمان یافته شد.

کشاورز زلاتکو کوکانوویچ، هفدهمین لیست، از مخالفان اصلی پروژه پیشنهادی ریوتینتو برای استخراج لیتیوم و بور جادار است.

او متعهد شده است که به دنبال ممنوعیت دائمی اکتشاف و استخراج لیتیوم و بور باشد و نگرانی های زیست محیطی را در دستور کار سیاسی جنبش قرار دهد.

زلیکو هوباک، نمایشنامه‌نویس، سومین فهرست، و تیهومیر استانیک، بازیگر هشتم، نیز از چهره‌های برجسته حوزه فرهنگی هستند.

هوباک به ایجاد گروه شهروندانی کمک کرد که از طریق آن جنبش در انتخابات شرکت کرد، در حالی که استانیک علنا از کمپین آن حمایت کرد.

کاندیداهای دیگر عبارتند از میرجانا نیکولیک، رئیس دانشگاه هنر در بلگراد، سانجا فریک، آکادمیک مهندسی عمران، زوران جاجیچ مهندس زمین شناسی و سارا ال ساراگ وکیل.

سوابق متنوع آنها منعکس کننده تلاش جنبش برای ایجاد یک آلترناتیو سیاسی بسیار فراتر از احزاب مستقر صربستان است.

برنامه 11 ماده ای فهرست دانشجویی بر مبارزه با فساد، تقویت نهادها و بهبود استانداردهای زندگی متمرکز است.

پیشنهادات آن شامل حفاظت از دادگاه ها و دادستان ها در برابر مداخلات سیاسی، تحقیق در مورد دارایی های مقامات و مصادره اموال به دست آمده غیرقانونی است.

همچنین شفافیت بیشتر در تدارکات عمومی، ممیزی پروژه های زیربنایی و اصلاحات را به پخش کنندگان عمومی و تنظیم کننده های رسانه ای نوید می دهد.

این طرح اضافه می‌کند که انتصاب‌ها در شرکت‌های دولتی بر اساس صلاحیت‌های حرفه‌ای خواهد بود تا ارتباطات سیاسی.

این برنامه همچنین شامل کتاب های درسی رایگان مدارس، مسکن ارزان قیمت، حمایت بیشتر از کشاورزان و مشاغل داخلی و بهبود دسترسی به دارو و مراقبت های بهداشتی در مناطق روستایی است.

در مورد اشتغال، پیشنهاد می کند حداکثر مدت قراردادهای مدت معین از 24 ماه به 12 ماه کاهش یابد.

بسیاری از این تعهدات به نارضایتی هایی می پردازد که به اعتراضات دامن زده است، به ویژه فساد، نهادهای ضعیف و کاهش اعتماد به خدمات عمومی.

پیروزی در انتخابات به طور خودکار به فهرست دانشجویان کنترل دولت را نمی دهد.

بر اساس قانون اساسی صربستان، رئیس جمهور پس از مشورت با نمایندگان احزاب و لیست های منتخب به پارلمان، نخست وزیر را معرفی می کند.

سپس نامزد پیشنهادی کابینه و برنامه دولت را به شورای ملی 250 عضوی ارائه می کند. حداقل 126 قانونگذار باید برای روی کار آمدن دولت رای مثبت دهند.

پیش‌بینی‌های شب انتخابات حاکی از آن بود که فهرست دانشجویی کرسی‌های کافی برای رسیدن به این آستانه را به خود اختصاص داده است، اگرچه تخصیص نهایی به نتایج تایید شده بستگی دارد.

مجلس جدید باید ظرف 30 روز پس از اعلام رسمی نتایج تشکیل جلسه دهد. اگر نمایندگان مجلس ظرف 90 روز پس از تشکیل مجلس، دولت را انتخاب نکنند، مجلس منحل می شود.

این روند با استعفای ووچیچ به عنوان رئیس جمهور در 27 سپتامبر برای پیگیری نخست وزیری پیچیده شده است.

آنا برنابیچ، رئیس پارلمان، یکی از متحدان نزدیک ووچیچ، به عنوان رئیس جمهور موقت در انتظار برگزاری انتخابات ریاست جمهوری جداگانه ای است که قرار است قبل از پایان سال برگزار شود.

پیروزی پارلمانی لیست دانشجویان اکنون این جنبش را در موقعیتی قوی قرار می دهد تا اردوگاه ووچیچ را برای ریاست جمهوری نیز به چالش بکشد.