توضیح دهنده - مذاکرات روسیه و اوکراین: قلمرو، ناتو و سایر نقاط اختلاف

روسیه، اوکراین و آمریکا قرار است روز سه‌شنبه در ابوظبی مذاکرات سه‌جانبه را در تلاش دیپلماتیک مجدد برای یافتن راهی برای پایان دادن به درگیری‌های تقریبا پنج ساله از سر بگیرند.

گفت‌وگوهای دو روزه با میانجی‌گری واشنگتن، نمایندگان ارشد سه کشور را برای اولین دور از فوریه، با ترتیبات امنیتی پس از جنگ، آتش‌بس احتمالی و مسائل بشردوستانه در دستور کار گرد هم می‌آورند.

این نشست در بحبوحه ادامه درگیری های میدانی و افزایش فشار بین المللی برای یافتن راه حل دیپلماتیک قبل از شروع زمستان برگزار می شود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تلاش‌ها را برای میانجی‌گری به یک توافق افزایش داده است و به دنبال ایجاد تماس‌های اخیر با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین است.

استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده، دور جدید را در اوایل ماه جاری اعلام کرد و گفت که واشنگتن می خواهد بر پیشرفت های حاصل شده در مذاکرات در کیف، اسلو و سن پترزبورگ تمرکز کند.

به گفته ویتکاف، مذاکرات بر ترتیبات امنیتی پس از جنگ، کاهش تنش، اقدامات بشردوستانه و گام‌های بیشتر در جهت پایان دادن به جنگ متمرکز خواهد بود.

پوتین پس از دیدار با ویتکاف در سن پترزبورگ در اواخر اکتبر با دور جدید موافقت کرد.

انتظار می رود که هیئت آمریکایی توسط ویتکاف و جرد کوشنر که رهبری تلاش های دیپلماتیک دولت ترامپ را بر عهده داشته اند، حضور داشته باشد.

هیئت روسیه به ریاست ولادیمیر مدینسکی دستیار رئیس جمهور و شامل سرگئی ریابکوف و میخائیل گالوزین معاونان وزیر امور خارجه روسیه خواهد بود.

اوکراین توسط تیمی به رهبری رستم اومروف، رئیس سرویس اطلاعات خارجی، با کایرلو بودانوف و سرگی کیسلیسا، دستیاران رئیس جمهور و داوید آراخامیا، رهبر فراکسیون پارلمانی نیز حضور خواهند داشت.

کمیسیون اروپا و شورای اروپا تایید کرده اند که تیم مشترکی از مقامات ارشد را به همراه نمایندگان فرانسه، آلمان و بریتانیا به ابوظبی خواهند فرستاد.

هیئت اتحادیه اروپا توسط بیورن زایبرت، رئیس دفتر اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، و آنا ماریا بورا، مشاور ارشد سیاست خارجی آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپا، رهبری خواهد شد.

با این حال مشارکت اروپا همچنان یک موضوع حساس است. کیف اصرار دارد که کشورهای اروپایی باید در هر توافقی که ساختار امنیتی آینده این قاره را تعیین می کند، نظر داشته باشند.

مسکو مدعی است که نشست ابوظبی یک قالب سه جانبه با حضور روسیه، اوکراین و ایالات متحده است، اگرچه کرملین اذعان کرده است که در نهایت رایزنی با کشورهای اروپایی ضروری خواهد بود.

اینکه آیا نمایندگان اروپایی مذاکرات مستقیمی با هیأت روسی در ابوظبی خواهند داشت یا خیر هنوز مشخص نیست.

در قلب مذاکرات یک مسئله ارضی نهفته است.

مسکو اصرار دارد که اوکراین نیروهای خود را از بخش‌هایی از مناطق دونتسک، لوهانسک، زاپوریژژیا و خرسون که هنوز تحت کنترل کیف هستند، خارج کند و معتقد است که این مناطق پس از همه‌پرسی برگزار شده در سال 2022 بخشی از روسیه شدند.

در همین حال، کیف هرگونه به رسمیت شناختن رسمی حاکمیت روسیه بر مناطق را رد می کند.

مقامات اوکراینی اشاره کرده‌اند که یک نقطه شروع احتمالی برای مذاکرات می‌تواند پایان دادن به خصومت‌ها در امتداد خط تماس کنونی باشد، بدون اینکه آن را به‌عنوان به رسمیت شناختن مرزهای جدید یا حل و فصل دائمی ادعاهای ارضی تلقی کنند.

این پرسش که چه زمانی و چگونه آتش بس باید برقرار شود، ارتباط نزدیکی با این اختلاف دارد.

اوکراین می‌گوید که ابتدا باید خصومت‌ها متوقف شود و شرایطی برای مذاکره در مورد مسائل پیچیده‌تر سیاسی فراهم شود.

با این حال، روسیه نسبت به آتش‌بس بی‌قید و شرط ابراز نگرانی کرده و استدلال می‌کند که توقف موقت درگیری‌ها بدون یک راه‌حل سیاسی جامع می‌تواند به اوکراین اجازه دهد تا دوباره سازماندهی شود و توانایی‌های نظامی خود را تقویت کند.

این اختلاف نظر همچنین این سوال را مطرح می‌کند که چگونه پایبندی به هر آتش‌بس نظارت و تضمین می‌شود.

انتظار می رود تضمین های امنیتی برای اوکراین یکی دیگر از موضوعات مهم در ابوظبی باشد.

کیف خواهان تعهدات الزام آور از سوی شرکای غربی است که اگر روسیه پس از دستیابی به توافق صلح، عملیات نظامی دیگری را آغاز کند، پاسخی مؤثر را تضمین کند.

مقامات اوکراینی مکررا خواستار ضمانت هایی شده اند که با بند دفاع دسته جمعی بند 5 ناتو قابل مقایسه باشد، که بر اساس آن حمله مسلحانه به یکی از اعضای ائتلاف به عنوان حمله علیه همه است.

با این حال، برای مسکو، ضمانت‌های امنیتی نمی‌تواند محدود به ترتیبات حفاظت از اوکراین باشد. کرملین استدلال می‌کند که نگرانی‌های امنیتی روسیه نیز باید مورد توجه قرار گیرد و هرگونه حل و فصل پایدار باید ساختار امنیتی گسترده‌تر اروپا را در نظر بگیرد.

این موضوع مذاکرات را به یک نقطه اختلاف اساسی دیگر می رساند: عضویت احتمالی اوکراین در ناتو.

مسکو به طور مداوم با گسترش بیشتر ائتلاف به سمت شرق مخالفت کرده و از کیف می خواهد که جاه طلبی های خود در ناتو را به عنوان بخشی از یک توافق کنار بگذارد.

از سوی دیگر، اوکراین معتقد است که انتخاب سیاست خارجی و امنیتی خود یک حق حاکمیتی است.

برخی از کشورهای اروپایی استقرار پرسنل نظامی را به عنوان بخشی از ترتیبات امنیتی پس از جنگ مورد بحث قرار داده اند که به طور بالقوه به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر خصومت های مجدد و کمک به اطمینان از رعایت توافق نامه صلح عمل می کند.

روسیه قاطعانه با چنین حضوری مخالفت کرده و هشدار داده است که نیروهای نظامی غربی مستقر در اوکراین به عنوان اهداف نظامی قانونی تلقی خواهند شد.

با این حال، برای کیف، حضور نظامی بین‌المللی می‌تواند یک لایه حفاظتی اضافی ایجاد کند، به‌ویژه اگر به اوکراین پیشنهاد عضویت در ناتو داده نشود.

فراتر از این اختلافات اساسی سیاسی و نظامی، مذاکرات ممکن است بر بعد اقتصادی یک راه حل، به ویژه آینده تحریم های غرب علیه روسیه نیز تاثیر بگذارد.

مسکو علاقه زیادی به رفع یا کاهش محدودیت‌های اعمال‌شده توسط ایالات متحده و متحدانش دارد، در حالی که واشنگتن و پایتخت‌های اروپایی تحریم‌ها را ابزار مهمی برای اهرم فشار می‌دانند.

هیچ توافق جامع لغو تحریم ها به عنوان یک نتیجه توافق شده یا یک آیتم خاص در دستور کار ابوظبی به طور علنی تایید نشده است.

در همین حال، انتظار می‌رود که اوکراین برای کاهش تأثیر درگیری، اقدامات فوری و عملی بیشتری را اعمال کند.

زلنسکی حفاظت از زیرساخت های انرژی، احیای کشتیرانی ایمن در دریای سیاه و افزایش تبادل زندانیان را به عنوان اولویت های مذاکرات آتی شناسایی کرده است.

موضوع انرژی با نزدیک شدن به فصل زمستان بسیار ضروری شده است.

کیف به دنبال توافقی است که از حملات به تاسیسات برق و سایر زیرساخت های حیاتی جلوگیری کند.

دریای سیاه منطقه دیگری است که منافع طرفین، علیرغم اختلافات گسترده تر، ممکن است فضایی برای مذاکرات عملی ایجاد کند.

اوکراین خواهان دسترسی ایمن و بدون وقفه به مسیرهای تجاری دریایی و بازیابی حمل و نقل عادی از طریق بنادر خود، به ویژه برای صادرات محصولات کشاورزی است.

این موضوع همچنین پیامدهایی برای کشورهای آفریقایی و آسیایی دارد که به عرضه پایدار غلات اوکراین و روسیه و سایر کالاها وابسته هستند.

همچنین انتظار می‌رود ترتیبات بشردوستانه، از جمله مبادله اسیران جنگی و بازگشت غیرنظامیان نیز در این گفتگوها مورد توجه قرار گیرد.

با این وجود، چشم انداز پیشرفت نامشخص است.

دور قبلی مذاکرات با میانجیگری ایالات متحده در اوایل سال جاری نتوانست پیشرفت قابل ملاحظه ای ایجاد کند، در حالی که روند دیپلماتیک متعاقبا با معطوف شدن توجه واشنگتن به جنگ با ایران متوقف شد.

از آن زمان، نبرد در امتداد خط مقدم تقریبی 1200 کیلومتری (745 مایلی) ادامه یافته است که با تشدید حملات پهپادی و موشکی دوربرد همراه بوده است.

ترامپ اخیرا نسبت به احتمال توافق ابراز خوش بینی کرده و گفته است که روسیه و اوکراین به توافق بسیار نزدیک هستند.

با این حال، مواضع مسکو و کیف در مورد سرزمین، ناتو، وضعیت نظامی آینده اوکراین و تضمین‌های امنیتی بسیار از هم فاصله دارند.

در این زمینه، هدف فوری نشست ابوظبی ممکن است کمتر از دستیابی به یک توافق صلح نهایی جاه طلبانه باشد.

در حالی که از سرگیری تماس های مستقیم به خودی خود یک گام دیپلماتیک است، تبدیل این حرکت به توافقات ملموس مستلزم مصالحه در مورد موضوعاتی است که تاکنون در مرکز مناقشه باقی مانده است.