جاده ترانزیتی واخان افغانستان راه دوری برای ارتباط با چین است

در 4 اکتبر، مقامات طالبان جاده ترانزیتی واخان را به طول 121 کیلومتر که افغانستان را از طریق کریدور واخان به چین وصل می کند، پس از حدود سه سال کار ساخت و ساز افتتاح کردند. این جاده از منطقه مرزی بروغیل افغانستان، در مرز افغانستان و پاکستان، در امتداد ولسوالی واخان ولایت بدخشان امتداد یافته و در نهایت به مرز با چین می رسد.

به گفته دولت بالفعل افغانستان تحت طالبان، این جاده فراتر از چین، کشور را با اشخاص ثالث مانند کشورهای آسیای مرکزی و بازارهای جهانی مرتبط خواهد کرد. انتظار می رود که این دهلیز نقش مهمی برای تجارت افغانستان و همچنین ترانزیت منطقه ای آن ایفا کند. افتتاح آن نقطه عطف مهمی برای طالبان است زیرا این دهلیز سال ها به دلیل نگرانی های امنیتی نادیده گرفته می شد. کریدور واخان یک منطقه دورافتاده در شمال شرق افغانستان است که 350 کیلومتر طول و 13 تا 65 کیلومتر عرض دارد.

این دهلیز که با پاکستان (از طریق خط دیورند، که طالبان از آن به عنوان یک خط "فرضی" یاد می کند)، تاجیکستان و چین مرز مشترک دارد، به عنوان یک منطقه حائل بین امپراتوری روسیه و بریتانیا در سال های 1895-1896 زمانی که کمیسیون مرزی انگلیس و روسیه این منطقه را به افغانستان اعطا کرد، ایجاد شد. کریدور واخان که زمانی بخشی از مسیر تجاری معروف جاده ابریشم بود، تقریبا یک قرن است که برای حمل و نقل عادی بسته شده است.

عبداللطیف منصور وزیر احیا و انکشاف دهات طالبان که در مراسم افتتاحیه صحبت می کرد، گفت که این جاده برای افغانستان "اهمیت سیاسی، اقتصادی و استراتژیک" دارد. به گزارش طلوع نیوز، منصور گفت: «امارت اسلامی افغانستان چنین پروژه های عمومی را به ویژه در ولایاتی که بیشترین نیاز را دارند، در اولویت قرار داده است.

وی در ادامه بر داخلی بودن این پروژه تاکید کرد و گفت: "هیچ مهندس و مشاور خارجی وجود ندارد، همه مهندسان افغان هستند." رحمت الله نجیب والی بدخشان از افتتاح این سرک به عنوان یک نقطه عطف یاد کرد. طلوع نیوز نجیب می گوید: پس از 45 سال جنگ در کشور، مردم افغانستان شاهد تکمیل چنین پروژه بزرگی در یکی از دورافتاده ترین مناطق افغانستان هستند. گفته می شود که این پروژه 365 میلیون افغانی (5.6 میلیون دلار) هزینه داشته و توسط وزارت احیا و انکشاف دهات طالبان تمویل شده است.

به گفته وب سایت معاون نخست وزیر افغانستان در امور اقتصادی، این مسیر تجاری با دسترسی مستقیم به واردات و صادرات به چین به نفع افغانستان خواهد بود. وزیر امور خارجه کشورمان تاکید کرد که چین بزرگترین شریک تجاری افغانستان است و تجارت سالانه بین دو کشور بیش از یک میلیارد دالر است.

این وب‌سایت مدعی شد که کریدور واخان اکنون «نزدیک‌ترین، امن‌ترین و مطمئن‌ترین مسیر» برای چین برای صادرات کالاهای خود نه تنها به افغانستان، بلکه به کشورهای آسیای مرکزی و فراتر از آن: به جهان عرب، ترکیه، ایران و کشورهای اروپایی است. این فرض مشکوک است. چین با سه کشور آسیای مرکزی - قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان - مرز مستقیم دارد و میلیون‌ها دلار برای ارتقای زیرساخت‌های تجاری و ترانزیتی خود به این منطقه سرمایه‌گذاری کرده است. چین در حال حاضر ارتباطات ریلی خوبی با قزاقستان دارد.

دروازه خرگوس که در سال 2012 در مرز چین و قزاقستان افتتاح شد، بزرگترین بندر خشک جهان است. و ساخت راه آهن چین - قرقیزستان - ازبکستان (CKU) در حال انجام است. مشخص نیست که چرا چین صادرات به آسیای مرکزی را از طریق افغانستان انتخاب می کند. منافع برای افغانستان آشکارتر است. به دلیل درگیری های مداوم بین افغانستان و پاکستان، تجارت از طریق مرز آنها متوقف شده است. این امر مسیر اصلی تجارت و ترانزیتی افغانستان محصور در خشکی را برای رسیدن به کشورهای ثالث قطع می کند.

اگر مسیر دهلیز واخان به طور کامل عملیاتی شود، یک مسیر جایگزین برای افغانستان برای تجارت با کشورهای منطقه به ویژه با چین فراهم می کند. پس از آن افغانستان می تواند مستقیما با ابتکار کمربند و جاده چین (BRI) به جای پیوند دادن خود به دهلیز اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) همانطور که قبلا بحث شد، ارتباط برقرار کند. در سال 2016، افغانستان – در آن زمان تحت حکومت جمهوری – و چین یادداشت تفاهمی برای ادغام افغانستان در BRI امضا کردند.

سال بعد در ماه دسامبر، وزرای خارجه افغانستان، چین و پاکستان توافق کردند که راه های گسترش CPEC به افغانستان را مورد بحث قرار دهند. در سال 2023، افغانستان - که اکنون توسط طالبان اداره می شود - بار دیگر قصد خود را برای پیوستن به CPEC تکرار کرد. این موضوع در جریان گفتگوی سه جانبه وزرای خارجه سال گذشته در کابل نیز مورد بحث قرار گرفت. با این حال، به دلیل ادامه درگیری میان پاکستان و افغانستان، پیشرفت بیشتری در این زمینه حاصل نشده است. دولت طالبان راه جدید از طریق کریدور واخان را فرصتی برای کاهش نفوذ پاکستان می‌داند.

اسلام آباد سابقه بستن گذرگاه های مرزی بین کشورها را دارد که بر تجارت تاثیر گذاشته و خسارات سنگینی بر اقتصاد افغانستان وارد کرده است. بنابراین، رژیم دوفاکتو با افتتاح جاده ترانزیتی واخان خوشحال است. در تارنمای معاون وزیر امور اقتصادی افغانستان آمده است: با افتتاح کریدور واخان، افغانستان برای همیشه از فشار کشورهای همسایه که اغلب از مسیر کراچی، بندر گوادر و چابهار برای اهداف سیاسی بهره برداری می کنند و هر ساله خسارات مالی سنگینی به تجار و هموطنان ما وارد می کنند، رهایی خواهد یافت. حتی تو

انتظار می‌رود افتتاح این مسیر چالش‌های ترانسپورتی را برای ساکنان پامیر و واخان کاهش دهد، نقش آن به‌عنوان یک مسیر فرامنطقه‌ای، یا حتی اتصال افغانستان به چین، رویایی دور به نظر می‌رسد. علیرغم تکمیل این جاده توسط رژیم طالبان، چین هنوز مرز خود را با افغانستان باز نکرده است، مسلما به دلیل نگرانی های امنیتی در برابر این گذرگاه.

علاوه بر این، چین نه نماینده خود را به مراسم افتتاحیه در 4 اکتبر فرستاد و نه از نظر دیپلماتیک تکمیل این جاده را تایید کرد. چین جاده ای را ساخت که جاده ترانزیتی واخان طالبان بیش از یک دهه پیش قصد داشت با آن ارتباط برقرار کند. هدف افزایش تجارت نبود، بلکه امنیت مرزهای نظامی خود با افغانستان از طریق افزایش دسترسی برای گشت‌های مسلح آن بود.

طالبان از مسیر ترانزیتی به عنوان یک پیوند تجاری برای دسترسی به بازارهای چین یاد می کنند. رسانه های چینی از این مرز به طول تقریبی 76 کیلومتر به عنوان "خط مقدم مبارزه با تروریسم" یاد می کنند. این چارچوب رسانه ای با روایت مقامات چینی همخوانی دارد که اویغورهای منطقه مکررا از این راهرو بازدید کرده اند تا «برای جهاد به سین کیانگ بازگردند». نگرانی اصلی امنیتی چین در افغانستان، تهدید بالقوه اعضای جنبش اسلامی ترکستان شرقی (ETIM) است، گروهی که به دنبال تعیین سرنوشت اویغورها و استقلال استان سین کیانگ است.

دولت چین بر اساس برخی برآوردها، بیش از 3000 اویغور در افغانستان زندگی می کنند. چین از طالبان خواسته است تا اطمینان حاصل کند که جدایی طلبان اویغور اجازه استفاده از خاک افغانستان را به عنوان پایگاهی برای فعالیت های خود در سین کیانگ نخواهند داشت. علاوه بر این، چین از طالبان می خواهد که اویغورهای وابسته به ETIM را به چین تحویل دهد. واکنش گرم چین به تکمیل مسیر ترانزیتی واخان توسط طالبان عمدتا ناشی از نگرانی های امنیتی این کشور است.

تا زمانی که طالبان این مسیر را به طور کامل تامین نکنند و پکن را متقاعد نکنند که اعضای ETIM از آن به عنوان مسیری برای نفوذ به سین کیانگ استفاده نمی کنند، استفاده از کریدور واخان به عنوان مسیر تجاری بین دو کشور رویایی دور باقی خواهد ماند.