جدول زمانی - 26 سال از انتفاضه الاقصی: رویدادهای کلیدی در 5 سال خونریزی

انتفاضه الاقصی، بیست و شش سال پس از فوران آن، یکی از خونین‌ترین فصل‌های درگیری فلسطین و اسرائیل است که با حملات مرگبار اسرائیل به شهرهای فلسطین، ترورها و حملات مشخص شده است.

این قیام، دومین قیام پس از انتفاضه اول، که به «انتفاضه سنگی» نیز معروف است، در 28 سپتامبر 2000 پس از یورش آریل شارون، رهبر مخالفان وقت اسرائیل به مسجد الاقصی در قدس شرقی اشغالی آغاز شد.

دوشنبه بیست و ششمین سالگرد قیام است که به تدریج پیش از نشست شرم الشیخ در مصر در فوریه 2005 فروکش کرد.

بر اساس آمار رسمی، در جریان این قیام 4412 فلسطینی کشته و 48322 نفر دیگر زخمی شدند.

انتفاضه اول فلسطین در 9 دسامبر 1987 پس از کشته شدن چهار کارگر فلسطینی بر اثر زیر گرفتن یک کامیون اسرائیلی آغاز شد. از اردوگاه آوارگان جبالیا آغاز شد و در سراسر نوار غزه و کرانه باختری اشغالی گسترش یافت و حدود شش سال به طول انجامید.

انتفاضه الاقصی در حالی آغاز شد که روند صلح فلسطین و اسرائیل پس از شکست اجلاس کمپ دیوید تحت حمایت آمریکا در ژوئیه 2000 برای دستیابی به توافق بر سر مسائل مربوط به وضعیت نهایی، از جمله اورشلیم، مرزها، آوارگان و شهرک سازی های غیرقانونی به بن بست رسیده بود.

در 28 سپتامبر همان سال، شارون به همراه تعداد زیادی از پلیس و نیروهای امنیتی اسرائیل به مسجد الاقصی در قدس شرقی اشغالی یورش برد.

این تهاجم باعث تظاهرات فلسطینیان و درگیری‌هایی در اطراف مسجد شد که به سرعت به بیت‌المقدس شرقی، کرانه باختری و نوار غزه گسترش یافت و ظرف چند روز به درگیری‌های گسترده تبدیل شد.

سازمان ملل دیدار شارون را به عنوان محرک فوری قیام شناسایی کرده است، در حالی که روند صلح متوقف شده و چشم انداز کاهش یافته برای یک راه حل سیاسی از جمله عواملی بودند که به تشدید تنش کمک کردند.

روز بعد، نیروهای اسرائیلی به محوطه مسجد الاقصی یورش بردند و از آتش واقعی و ابزارهای دیگر علیه نمازگزاران و معترضان استفاده کردند و قبل از گسترش درگیری‌ها به مناطق دیگر، فلسطینی‌ها کشته و زخمی شدند.

با تشدید خشونت ها، تصاویر فلسطینی های کشته شده توسط نیروهای اسرائیلی خشم عمومی را برانگیخت و اعتراضات را گسترش داد.

از جمله مهمترین آنها، کشته شدن محمد الدره 11 ساله در غزه با شلیک گلوله های اسرائیلی در حالی که در کنار پدرش پناه گرفته بود، بود، تصویری که بعدها به یکی از نمادهای قیام تبدیل شد.

با تشدید حملات اسرائیل، قیام به تدریج از اعتراضات مردمی و درگیری های خیابانی به رویارویی مسلحانه بین فلسطینی ها و ارتش اسرائیل تبدیل شد.

اسرائیل عملیات نظامی را در کرانه باختری اشغالی و نوار غزه تشدید کرد و در کنار دستگیری‌های دسته جمعی، گلوله باران و تهاجم به شهرها و اردوگاه‌های آوارگان، اقدام به ترور شخصیت‌های سیاسی و نظامی فلسطینی کرد.

در 3 دسامبر 2001، دولت اسرائیل محاصره رئیس جمهور سابق فلسطین را در مقر ریاست جمهوری او در رام الله تحمیل کرد که تا زمان مرگ او ادامه یافت.

در جریان محاصره، نیروهای اسرائیلی بخش‌های زیادی از محوطه ریاست‌جمهوری را ویران کردند و بارها با استفاده از تانک و هواپیما، ساختمانی را که عرفات با دستیاران و همکارانش در آن اقامت داشت، گلوله باران کردند.

به گزارش خبرگزاری رسمی وفا، نیروهای اسرائیلی همچنین به تاسیسات ریاست جمهوری در غزه و کرانه باختری اشغالی حمله کردند و فرودگاه بین المللی غزه و بالگردهای ریاست جمهوری فلسطین را منهدم کردند و از سفر عرفات جلوگیری کردند.

عرفات در 11 نوامبر 2004 پس از وخامت وضعیت سلامتی اش در پاریس در بحبوحه ظن فلسطینی ها مبنی بر مسموم شدن وی درگذشت، موضوعی که همچنان موضوع بحث و جدل و تحقیقات بعدی بدون نتیجه گیری قطعی قضایی باقی ماند.

در مارس 2004، اسرائیل احمد یاسین بنیانگذار حماس و عبدالعزیز الرنتیسی را که پس از او به عنوان رهبر جنبش جانشین وی شد، ترور کرد. همچنین صلاح شحاده و اسماعیل ابوشنب از اعضای ارشد حماس را کشت.

در آگوست 2001، اسرائیل ابوعلی مصطفی، دبیرکل جبهه مردمی برای آزادی فلسطین (PFLP) را در حمله هوایی به دفتر وی در شهر البیره کرانه باختری کشت.

این قیام در سال 2002 وارد یکی از خونین‌ترین دوره‌های خود شد، زمانی که اسرائیل یک حمله بزرگ با نام رمز «عملیات سپر دفاعی» را آغاز کرد که شامل تهاجمات گسترده به شهرها، شهرک‌ها و اردوگاه‌های آوارگان در سراسر کرانه باختری اشغالی بود.

در جریان این عملیات، ارتش اسرائیل پس از عقب نشینی نسبی بر اساس توافقات اسلو در سال 1993 بین اسرائیل و سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) در داخل مراکز شهرهای فلسطین مستقر شد.

چندین شهر و اردوگاه آوارگان فلسطینی شاهد عملیات نظامی بزرگی از جمله اردوگاه آوارگان جنین در شمال کرانه باختری بودند. مناطق فلسطینی همچنین شاهد تخریب گسترده خانه ها، تخریب زمین های کشاورزی و خسارات گسترده به زیرساخت ها بود.

سازمان ملل بازگشت نیروهای اسرائیلی را در جریان قیام به بخش‌هایی از سرزمین‌های فلسطینی که سال‌ها در آنجا مستقر نشده بودند، از جمله مناطق پرجمعیت طبقه‌بندی شده به عنوان منطقه A، مستند کرد.

بر اساس توافقنامه اسلو دوم در سال 1995، که به عنوان یک ترتیب موقت در نظر گرفته شده بود، کرانه باختری به مناطق A، B و C تقسیم شد.

منطقه A تحت کنترل کامل فلسطین، منطقه B تحت کنترل غیرنظامیان فلسطینی و کنترل امنیتی اسرائیل قرار گرفت، در حالی که منطقه C تحت کنترل کامل اسرائیل باقی ماند و حدود 60 درصد از کرانه باختری را تشکیل می دهد.

در طول سال‌های قیام، گروه‌های فلسطینی حملاتی را در داخل اسرائیل انجام دادند که منجر به کشته و زخمی شدن اسرائیلی‌ها شد.

در اکتبر 2001، اعضای PFLP، وزیر گردشگری اسرائیل، رهاوام زئیوی را در هتلی در اورشلیم ترور کردند.

این قیام همچنین در مقایسه با انتفاضه اول که عمدتا با تظاهرات، اعتصابات و پرتاب سنگ و کوکتل مولوتف همراه بود، شاهد پیشرفت در قابلیت‌های نظامی جناح‌های فلسطینی بود.

جناح‌های فلسطینی، به‌ویژه شاخه مسلح حماس، گردان‌های قسام، شروع به شلیک راکت‌های ساخت محلی به سمت شهرهای اسرائیلی کردند که نشان‌دهنده یک تحول نظامی بود که بعدها به یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده رویارویی بین دو طرف تبدیل شد.

بر اساس آمار اسرائیل، در جریان این قیام حدود 1069 اسرائیلی در حملات فلسطینیان کشته و 4500 نفر دیگر زخمی شدند.

در 8 فوریه 2005، محمود عباس، رئیس‌جمهور فلسطین، آریل شارون، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، حسنی مبارک، رئیس‌جمهور سابق مصر و ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، در شهر تفریحی شرم‌الشیخ مصر ملاقات کردند تا درباره راه‌های پایان دادن به بحرانی که با انتفاضه الاقصی آغاز شد، گفتگو کنند.

طبق بیانیه‌های منتشر شده در آن زمان، عباس و شارون توافق کردند که «اقدامات خشونت‌آمیز» را متوقف کنند.

این نشست به طور گسترده به عنوان نقطه ای تلقی می شود که انتفاضه الاقصی تقریبا پنج سال پس از آغاز آن عملا در آن پایان یافت.

ماه‌ها بعد، اسرائیل در سپتامبر 2005، طرح «خلاصی» یک‌جانبه خود را اجرا کرد و شهرک‌های غیرقانونی را تخلیه کرد و نیروها را از نوار غزه خارج کرد. با این حال، این عقب نشینی به کنترل اسرائیل بر این منطقه پایان نداد، زیرا اسرائیل به کنترل مرزها، حریم هوایی و آب های سرزمینی خود ادامه داد.

اسرائیل از اواسط سال 2006 غزه را محاصره کرد و متعاقبا چندین جنگ را در این منطقه به راه انداخت که آخرین جنگ نسل کشی آن است که در اکتبر 2023 آغاز شد و بیش از 74000 فلسطینی را کشته و بیش از 175000 نفر دیگر را زخمی کرده است.

این دوره همچنین با تشدید عملیات نظامی اسرائیل در کرانه باختری اشغالی، از جمله کشتار، تخریب خانه‌ها، آوارگی فلسطینی‌ها و توسعه شهرک‌سازی همراه بوده است.