جنگ سوم با ایران چه زمانی آغاز می‌شود؟ دو تحلیل متفاوت از نقشه ترامپ و نتانیاهو
در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، بار دیگر از پایان قریب‌الوقوع جنگ با ایران سخن گفته، گزارش‌های تازه رسانه‌های آمریکایی حاکی از آن است که واشنگتن در حال آماده‌سازی طرح‌هایی برای ازسرگیری حملات نظامی به ایران، حتی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر (۱۲ آبان)، است.
مجله آتلانتیک روز چهارشنبه هفتم اکتبر (۱۵ مهر) به نقل از دو مقام دولت آمریکا گزارش داد که کاخ سفید از پنتاگون خواسته است گزینه‌هایی برای حمله به اهدافی در ایران تدوین کند که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای قابل اجرا باشند.به گفته منابع آمریکایی و اسرائیلی، این حملات ممکن است حتی پیش از انتخابات اسرائیل در ۲۷ اکتبر (۵ آبان) آغاز شوند. دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز روز چهارشنبه برای دومین بار طی دو روز با یکدیگر گفت‌وگو کردند.این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) روز دوشنبه (۵ اکتبر/ ۱۳ مهر) از اجرای سخت‌گیرانه محاصره دریایی ایران خبر داد و مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران نیز در همان روز مذاکره با واشنگتن را بی‌معنا خواند و گفت هدف آمریکا نه گفت‌وگو که «ساقط کردن نظام جمهوری اسلامی ایران است.»پزشکیان مذاکره را در حالی بی‌معنا خوانده که مذاکره با آمریکا یکی از شعارهای اصلی او در انتخابات ریاست جمهوری ایران بود. همچنین عباس موسوی، معاون تشریفات دفتر رئیس‌جمهور ایران، روز دوشنبه درباره تقابل ایران و آمریکا گفت: «ارزیابی شخصی من این است که اوضاع به سمت افزایش تنش پیش می‌رود.»دونالد ترامپ روز یکشنبه ۲۷ سپتامبر احتمال حمله به ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره را رد نکرد و گفت: «نمی‌خواهم درباره این موضوع حرف بزنم. ممکن است. اما نمی‌خواهم درباره این موضوع حرف بزنم.» او همچنین در مصاحبه با مجله تایم که روز پنجشنبه یکم اکتبر (نهم مهر ۱۴۰۵) منتشر شد، احتمال حمله به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای را «ممکن» دانست.این اظهارات با واکنش علی عبداللهی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران مواجه شد. آقای عبداللهی روز دوشنبه ۱۳ مهر با انتشار پیامی، ضمن هشدار به «کشورهای میزبان آمریکا در منطقه» اعلام کرد که «قبل و بعد از انتخابات آمریکا علیه ایران اقدام شود با شدت پاسخ می‌دهیم.»بسیاری از کارشناسان سیاسی بر این نظرند که احتمال تکرار جنگ پس از انتخابات آمریکا بالاست، ولی در هفته‌های اخیر با تشدید لحن جنگ‌طلبانه ترامپ و نیز تاکیدهای بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل بر نابودی جمهوری اسلامی، برخی از ناظران سیاسی احتمال وقوع جنگ پیش از برگزاری انتخابات در اسرائیل ( ۲۷ اکتبر/ ۵ آبان) و آمریکا ( ۳ نوامبر/ ۱۲آبان) را نیز قابل توجه می‌دانند.نخست‌وزیر اسرائیل در سوم سپتامبر (۱۲ شهریور) در حضور فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل، درباره جمهوری اسلامی گفت: «این حکومت در حال حاضر در وضعیت بسیار متزلزلی قرار دارد. من متقاعد شده‌ام که می‌توانیم این تهدید را یکبار برای همیشه از میان برداریم؛ یعنی این حکومت را سرنگون کنیم؛ این وظیفه اصلی است که هنوز پیش روی ما قرار دارد، اما نزدیک است. غیرممکن نیست و در دسترس ما قرار دارد.»اینکه ترامپ، نتانیاهو و جمهوری اسلامی در وقوع مجدد جنگ بین آمریکا و اسرائیل با ایران چه نقشی دارند و آیا در شرایط فعلی احتمال جنگ بیشتر است یا احتمال عدم وقوع جنگ، و نیز جنگ محتمل آتی بعد از انتخابات آمریکا خواهد بود یا قبل از آن، سوال‌هایی است که یورونیوز در گفت‌وگو با رضا علیجانی فعال سیاسی ملی‌مذهبی و صادق شجاعی، عضو هیأت سیاسی-اجرایی «همبستگی جمهوری‌خواهان ایرانی» مطرح کرده است. جنگ شاید به نفع نتانیاهو نباشدرضا علیجانی درباره نقش نتانیاهو در وقوع مجدد جنگ با جمهوری اسلامی ایران به یورونیوز گفت: «آقای نتانیاهو حرف‌های متضادی می‌زند. او از یک طرف ممکن است به یک جنجال نیاز داشته باشد تا بتواند افکار عمومی داخل اسرائیل را مقداری جذب کند تا حزبش شکست نخورد، ولی از طرف دیگر هزینه این کار نباید آن قدر بالا برود که به نقض غرض منجر شود. مثلا او چند روز قبل گفت ایران ممکن است در آستانه انتخابات به اسرائیل شلیک کند. در نتیجه اگر خودش جنگ را آغاز کند، جمهوری اسلامی هم عکس‌العمل نشان می‌دهد و این شاید به نفع نتانیاهو نباشد. نتانیاهو سعی می‌کند دیگران را هل بدهد به سمت جنگ و خودش عقب بایستد و از جنگ حمایت کند. اما در عین حال بازی سیاست در اسرائیل نیز پیچیده است. افکار عمومی اسرائیل خیلی ضد جمهوری اسلامی است و نتانیاهو نیز می‌خواهد به اسرائیلی‌ها بگوید کارهای اساسی‌ای انجام داده‌ام و حماس و حزب‌الله را سرکوب و تضعیف کرده‌ام و حکومت اسد در سوریه سرنگون شده و غیره. همچنین او همیشه می‌خواهد وضعیت مردم و کشور تحت خطر و قربانی را برای اسرائیل و اسرائیلی‌ها حفظ کند. یعنی در اظهاراتش بین وجه سرکوبگر و وجه قربانی‌بودن اسرائیل رفت‌وآمد می‌کند. در نتیجه، مسئلۀ نقش‌‌آفرینی اسرائیل در وقوع جنگ احتمالی بعدی پیچیده است.» نتانیاهو بقای سیاسی‌اش را گره زده به پیروزی در جنگاما صادق شجاعی، عضو هیأت سیاسی-اجرایی «همبستگی جمهوری‌خواهان ایرانی»، درباره تاثیر نتانیاهو بر شعله‌ور شدن مجدد آتش جنگ به یورنیوز گفت: «نتانیاهو بقای سیاسی و آینده حزبی و حتی مصونیت سیاسی‌اش را گره زده به پیروزی در این جنگ. پیروزی هم برای او نابودی حکومت ایران و اهدافی از این دست است. برای اسرائیل نه یک توافق پایدار، بلکه تضعیف ساختاری و فلج‌کردن توان موشکی و هسته‌ای حکومت ایران و در حقیقت تغییر معادلات قدرت در ایران اهمیت دارد تا از این طریق هژمونی اسرائیل در خاورمیانه تثبیت شود. ضمنا نتانیاهو ممکن است پیشدستی بکند چونکه می‌داند تحولات سیاسی محتمل در کنگره آمریکا، ممکن است فضای بازی‌اش را محدودتر سازد. بنابراین کشاندن آمریکا به یک نبرد مستقیم قبل از انتخابات، شاید خیال نتانیاهو را از پشتیبانی نظامی کامل آمریکا راحت‌تر کند.» دولت آمریکا بعید است در ایام انتخابات ریسک کندرضا علیجانی احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران را قبل از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و نیز اقدام پیشدستانه جمهوری اسلامی را بالا نمی‌داند و می‌گوید: «دولت آمریکا بعید است در ایام انتخابات، که خود آقای ترامپ هم باید مدام به این ایالت و آن ایالت برود برای سخنرانی، کار پرریسکی بکند. ضمنا برای حصول دستاورد فوری در ازای یک اقدام پرریسک، دیر شده است. هر چند که ترامپ مرتب وعده و وعید می‌دهد. البته در روزهای اخیر مشاورین مهم آقای ترامپ جلسه مهمی داشتند که ما از خروجی آن، همانند خروجی سفر نتانیاهو به امارات، بی‌اطلاعیم.جمهوری اسلامی هم از جنگ استقبال نمی‌کند چون وضع اقتصادی‌اش خیلی خراب است. هر چند گاهی تهدید به حملات پیشدستانه می‌کند، ولی بعید است چنین کاری بکند. هر دو طرف همچنان شعاردهی و رجزخوانی‌شان را ادامه می‌دهند. ترامپ می‌گوید رهبران ایران را منفجر می‌کنیم، جمهوری اسلامی هم می‌گوید ما قدرت چهارم جهان هستیم ولی به لحاظ معنوی قدرت اول هستیم.» جنگ ممکن است کارت بازیِ ترامپ در انتخابات باشداما صادق شجاعی برای آغاز جنگ از سوی آمریکا در ایام پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، احتمال بیشتری قائل است و می‌گوید: «ترامپ زیاده‌خواه است و تهدیدها و نمادپردازی‌اش بر پایه تئوری «مرد دیوانه» است. او نمایشی از ارتقای تهدید به مراحل شدیدتر را دائما ارائه می‌کند و دنبال امتیازگیری حداکثری است و هدف نهایی‌اش این است که تصویر یک «رهبر کاملا برنده» را از خودش ترسیم کند. احتمال آغاز جنگ قبل از انتخابات آمریکا وجود دارد چون ممکن است کارتی باشد که ترامپ بخواهد آن را در انتخابات آمریکا بازی کند چراکه حزب جمهوری‌خواه در نظرسنجی‌ها عقب است.»او همچنین درباره نگاه جمهوری اسلامی به جنگ محتمل آتی گفت: «وضعیت برای ایران خیلی مشخص‌تر است. جمهوری اسلامی ایران بقای کشور و نظام سیاسی را در دفاع می‌بیند و به نظر می‌آید در مراحل مختلف سعی کرد برای فرار از جنگ امتیازات زیادی بدهد؛ امتیازاتی نظیر امکان سرمایه‌گذاری آمریکا در ایران، رقیق‌سازی اورانیوم غنی‌شده و محدود کردن غنی‌سازی. حکومت ایران همه این‌ها را پیشنهاد داد ولی پیشنهادهایش پذیرفته نشد. در شرایط فعلی حدس من این است که حکومت ایران فکر می‌کند با امتیازات ساختاری دادن به سمت نابودی می‌برد و به همین دلیل سعی می‌کند از وضعیت فعلی‌اش دفاع کند؛ حتی اگر جنگ، به قول وزیر خارجه ایران، جنگ آخرالزمانی باشد.» ترافیک سیاست در ایران قفل شده استرضا علیجانی حمله به زیرساخت‌های ایران را بازی پرریسکی از سوی ترامپ دانست و گفت: «تا انتخابات اسرائیل و آمریکا به گمانم همین محاصره دریایی و فشار اقتصادی ادامه پیدا می‌کند. حتی بسیاری از کارشناسان هم معتقدند که بعد از انتخابات هم بعید است ترامپ بخواهد جنگ گسترده راه بیندازد و ممکن است همین جنگ‌های موضعی تکرار شوند. ولی اگر ایران و آمریکا در کشاکش‌های دیپلماتیک به نتیجه نرسند، ممکن است ترامپ به سیم آخر بزند و زیرساخت‌های ایران را بزند و برود و بعد هم به چینی‌ها بگوید شما بیشتر از همه به نفت خلیج فارس نیاز دارید؛ پس خودتان بیایید منطقه را باز کنید. البته این راه هم هزینۀ زیادی بر دوش کشورهای متحد آمریکا در منطقه می‌گذارد. ضمنا خود ترامپ و خانواده‌اش هم در کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری شخصی زیادی کرده‌اند. بنابراین زدن زیرساخت‌های ایران و سپردن بازگشایی تنگه هرمز به چین و کشورهای منطقه، بازی پرریسکی به نظر می‌رسد.»او نهایتا با ابراز امیدواری نسبت به تقویت نیروهای پراگماتیست در ایران و منطقه گفت: «ما در یک فضای مه‌آلود سیاسی و در یک حالت قفل‌شدگی ترافیک سیاست در ایران به سر می‌بریم. این قفل‌شدگی هم در درون جناح‌های نظام با یکدیگر است، هم بین نظام جمهوری اسلامی و اکثریت ملت است، هم بین جهوری اسلامی و منطقه و جهان است. به نظر من کشور ما در حال طی کردن هفته‌ها و ماه‌هایی حیاتی و پرخطری است. امیدواریم در ایران و در منطقه، نیروهای پراگماتیست دست بالا را پیدا کنند و کشور و مردم ما بیش از این به خاطر ماجراجویی‌های سیاسی جمهوری اسلامی و جنگ‌های تجاوزگرانه آسیب نبینند.» این جنگ احتمالا بخشی از یک پروژه کلان ژئوپلتیکی استصادق شجاعی نهایتا احتمال وقوع جنگ را بیشتر از احتمال عدم وقوع جنگ دانست و گفت: «بر مبنای واقعیت‌هایی که در میدان و عرصه ژئوپلتیک دیده می‌شود، می‌توان گفت احتمال وقوع جنگ بسیار بالاتر از عدم وقوع جنگ است. دلیل اصلی این وضع، رویکردی است که می‌توان آن را "جنگ موجودیتی" نامید. این رویکرد باعث شده امکان توافق پایدار بین طرفین در این مرحله شکل نگیرد. مجموع عوامل نشان می‌دهد که آتش‌بس‌ها و توافق‌های مقطعی، مثل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، صرفا به دلیل رسیدن متجاوزان آمریکا و اسرائیل به یک بن‌بست عملیاتی است وگرنه سطح اصلی تنش همچنان به قوت خودش باقی مانده است.»این فعال سیاسی جمهوری‌خواه، ناکامی آمریکا و اسرائیل در دو جنگ قبلی را عاملی برای تشدید جنگ بعدی دانست و گفت: «حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌ها و اهداف نظامی و البته ترور رهبران سیاسی و نظامی ایران، آن‌ها را به اهدافشان نرساند. بنابراین شاید جنگ بعدی به یک بحران حادتر و شدیدتر بیانجامد و محاسبات دو طرف را هم بر هم بزند. در مجموع مواجهه فعلی آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران، یک بن‌بست استراتژیک و یک نبرد موجودیتی است. این جنگ احتمالا بخشی از یک پروژه کلان ژئوپلتیکی است.»