جوامع هیمالیا در مواجهه با تغییرات اقلیمی به راه‌حل‌های آبی چند صد ساله متکی هستند

سازه ای ساخته دست بشر به نام استوپای یخی در منطقه لاداخ هند در برابر آسمان زمستانی برمی خیزد. -آجیت کومار-گتی ایماژ

کلمه لایا ریتم طبیعی را توصیف می کند که قرن ها مردم هیمالیا را در میان باران های موسمی و خشکسالی حمل کرده است. در سراسر قله‌ها و یخچال‌های طبیعی، میان تپه‌های پرجمعیت و کوهپایه‌ها، جوامع تقویم خود را با تپش آب هماهنگ کرده‌اند.

در جایی که باران سالانه فقط در چهار ماه می‌بارد، این مهندسان استاد، آب باران روی پشت‌بام را از طریق لوله‌های بامبوی دست ساز به چاه‌های شن قیف می‌کنند تا چاه‌های زیرزمینی را شارژ کنند و در جشنواره‌های سالانه از آن‌ها نگهداری کنند. آن‌ها با کشف شبکه‌های دهانه سنگی قرون وسطایی باستانی برای نوشیدن، شستشو و حمام کردن، خود را با آب و هوا سازگار می‌کنند.

اما کلمه سانسکریت دیگری به نام پرالایا در هندی استفاده می شود که از طریق سنت شفاهی مانند اسطوره هیمالیا منتقل شده است. این به معنای ذوب شدن مکان هایی است که دیگر وجود ندارند.

نگامیندرا داهال، متخصص آب و هوا و دانشمند محیط زیست، رئیس بنیاد حفاظت از آب نپال (NWCF) و عضو هیئت اجرایی انجمن هواشناسی جنوب آسیا، می گوید: سیل اخیر در نپال یک پرالایا بود. ما هرگز شاهد چنین چیزی نبودیم.»

هیمالیاها بدون تقصیر خودشان با طبیعت همگام شده اند. از آنجایی که بزرگ‌ترین بخش یخ زمین در خارج از قطب‌ها در اثر گرم شدن سریع بی‌سابقه جهانی ذوب می‌شود، روستاهای مرتفع و میانه‌کوه در هشت کشور هندوکش و مناطق کوهستانی هیمالیا وارد دنیای جدیدی از افراط‌ها شده‌اند: آب بسیار کم و بیش از حد.

هیمالیا 65 درصد سریعتر از یک دهه پیش جرم یخچال را از دست می دهد. تا سال 2050 این تأثیرات توسط 2 میلیارد آسیایی در 12 حوزه رودخانه اصلی پایین دست احساس می شود. و تا سال 2100، پیش بینی می شود که 80 درصد از توده یخچال ها از بین برود. با این حال، واقعیت سیلاب های خطرناک و کمبود آب در حال حاضر احساس می شود.

در 26 اوت، 55 میلیون تنی، 93-m.p.h. سقوط بهمن صخره‌ای یخی بر اثر ریزش یخچال طبیعی در نپال در نزدیکی مرز تبت، جان بیش از 1400 نفر را گرفت و هزاران نفر دیگر همچنان مفقود هستند. در همین حال، دولت نپال چهار دریاچه یخی عظیم را تخلیه خواهد کرد تا خطر سیل فاجعه بار دیگر را کاهش دهد.

این کشور آسیب پذیر و کم آلاینده تاریخی منتظر پاسخ به درخواست خود برای غرامت از سوی کشورهای پرتاب کننده برای خسارت ناشی از این فاجعه آب و هوایی بوده است. و در 22 اکتبر، نپال اولین کشوری بود که برای پرداخت موقت از صندوق خسارات و خسارات سازمان ملل، بیش از 21.6 میلیون دلار برای بازیابی از سیل های فاجعه بار تایید شد.

در همین حال، با عمیق‌تر شدن عدم اطمینان در مورد اساسی‌ترین منبع طبیعی سیاره، مردم هیمالیا با احیای سیستم‌های آبی باستانی، ساخت یخچال‌های طبیعی، و کشف خطرات سیل پنهان، راه‌حل‌های خود را برای نجات خانه‌های خود ترسیم می‌کنند.

داهال می‌گوید: "هیمالیا اغلب به عنوان برج آبی آسیا توصیف می‌شود، اما این استعاره به‌طور خطرناکی منفعل است اگر کوه‌ها را مانند یک مخزن پایدار به نظر برسانند. آنچه مفهوم لایا به پرالایا روشن می‌کند این است که هیمالیا یک سیستم زنده و پویا است و تغییرات آب و هوایی زمان زمین‌شناسی را فشرده می‌کند." "آنچه زمانی در بین نسل‌ها اتفاق می‌افتاد، اکنون ممکن است در یک نسل اتفاق بیفتد."

احیای خطوط زندگی

برای قرن‌ها، چشمه‌های دائمی یا آب‌ماهی، نحوه زندگی جوامع هیمالیا را دیکته کرده‌اند. اما این رابطه قابل اعتماد در حال از بین رفتن است. با این حال، جوامع انعطاف‌پذیر نپالی با بازیابی زیرساخت‌های تاریخی خود را با محیط متغیر ذوب برف و یخ و باران‌های موسمی غیرقابل پیش‌بینی سازگار می‌کنند.

برای مقابله با کمبود آب که اغلب ناشی از تغییرات نامنظم بارندگی است که به دلیل تغییرات آب و هوایی مختل شده است، شبکه باستانی از کانال‌های سفالی زیرزمینی را احیا می‌کنند که آب را به فواره‌های سنگی غرق‌شده هدایت می‌کنند، برخی از آنها در اوایل قرن ششم تراشیده شده‌اند. این سیستم‌های آبی که با نام هیتی یا دهرا شناخته می‌شوند، به حوضچه‌هایی متصل می‌شوند که باران‌های موسمی را جذب می‌کنند و سطح آب زیرزمینی را مجددا شارژ می‌کنند تا در طول فصل خشک، فواره‌ها جریان داشته باشند.

در مکان‌هایی مانند دره کاتماندو، دولت‌های محلی فعالانه در حال بازسازی و تغییر مسیر این شبکه عظیم چشمه‌های باستانی هستند که در ابتدا توسط سلسله‌های لیچاوی و مالا طراحی شده بود و اکنون توسط تغییرات آب و هوایی و شهرنشینی سریع تهدید می‌شود.

از طریق NWCF و یک سازمان بین‌دولتی که از محیط‌ها و فرهنگ‌های کوهستانی به نام مرکز بین‌المللی توسعه یکپارچه کوهستانی محافظت می‌کند، داهال در حال تکمیل منابع آب با فهرستی از چشمه‌های خشک‌کننده جدیدتر برای سنجش خط پایه جدید در دسترس بودن آب است.

دهال می‌گوید: «یک جامعه ممکن است آب کافی در چشم‌انداز خود داشته باشد، اما فاقد سرمایه‌گذاری برای رساندن آن به خانواده‌ها باشد. "برعکس، یک جامعه ممکن است در همه جا شیرآلات داشته باشد اما منبعی غیرقابل اعتماد."

او به جوامع محلی آموزش می‌دهد که چگونه منابع حیاتی در حال خشک شدن خود را بر اساس تغییر حرکت آب در زیر زمین، با ردیابی نرخ جریان فصلی، کیفیت آب و ارتفاعات جغرافیایی احیا کنند و مسیرشان را تغییر دهند. پس از ترسیم الگوهای جدید آب، داهال به جوامع کمک می‌کند تا توافق‌نامه‌های اشتراک‌گذاری محلی و ذخیره‌سازی آب را طراحی کنند، و سیستم‌های جمع‌آوری آب باران خانگی را تطبیق دهند - در یک مدل مدیریت آب مردمی که با طرح سازگاری دولت نپال همسو است. داهال می گوید: «وقتی یک لوله می شکند، لوله را تعمیر می کنید، وقتی مخزن فرو می ریزد، مخزن را دوباره می سازید.

اما وقتی خود چشمه از جریان می افتد، تعمیر زیرساخت چیزی را حل نمی کند.

ریسک پنهان

در دره لیمی نپال، خانواده‌ها با نوع دیگری از عدم اطمینان روبرو هستند. تاشی لازوم به یاد می آورد که 13 سال داشت و در یک مدرسه شبانه روزی کاتماندو درس می خواند، زمانی که از دهکده دورافتاده کوهستانی خود تماس تلفنی دریافت کرد. از طرف دیگر، مادرش به سادگی گفت: "بهتر است سخت درس بخوانی، زیرا دیگر اینجا چیزی برای خوردن نداری."

بهمنی به دره اجدادی 1000 ساله او برخورد کرده بود - فقط دو سال پس از طغیان سیل عظیم دریاچه یخبندان (GLOF)، رها شدن ناگهانی آب از یک دریاچه یخبندان در حال ذوب شدن - و صدها یخ را که زندگی نسلی خانواده گله نشین عشایری او بودند، گرفت. این برخلاف هر چیزی بود که روستاییان بومی دره لیمی در مورد اعتماد به خدایان کوه می دانستند.

لازوم که اکنون 26 سال دارد، توضیح می دهد: "مردم من معتقد بودند که خدایان به خاطر حریص بودن از دست آنها عصبانی هستند. این منطق فرهنگی آنها بود."

لازوم، یکی از اولین کسانی که از دره لیمی مدرک دانشگاهی گرفت و اکنون یک فعال در میان موجی از ژنرال Zs که با تخریب آب و هوا در نپال می‌جنگند، می‌گوید: «نمی‌توانم اجازه بدهم جامعه خودش را به خاطر چیزی که مسئول آن نیست سرزنش کند، وقتی می‌دانستم که آنهایی هستند که گازهای گلخانه‌ای منتشر می‌کنند که تا حدی مقصر هستند.

او دانشمندان و سیاستمداران آب و هوا را ردیابی کرد و از آنها خواست که علت سیل را بررسی کنند تا اینکه سرانجام یک تیم میدانی با آمدن موافقت کردند. پس از اینکه لازوم آنها را در اطراف جاده های بسته شده سیل زده به سمت منابع آب محلی هدایت کرد، آنها به سمت بالادست حرکت کردند و به زمین های یخچالی در ارتفاع 17000 فوتی رسیدند تا حقیقت را بیاموزند: این بار GLOF نبود.

در عوض، ذوب شدن یخ‌های دائمی - یخی که به عنوان چسب برای اتصال سنگ‌های کوه عمل می‌کند - بدون اخطار بود، دریاچه‌های کوچک «ترموکارست» به دام افتاده را تخلیه کرد و حجم عظیمی از آب زیرزمینی را در شیب آزاد کرد. در نتیجه تحقیقات آنها، سیل 2025 دره لیمی به عنوان اولین سیل ثبت شده دریاچه ترموکارست نپال طبقه بندی شد.

پس از به اشتراک گذاشتن فیلم، عکس‌ها و تصاویر ماهواره‌ای از پهپاد با دانشمندانی که مکانیسم سیل را ثابت کردند، لازوم یکی از نویسندگان مقاله نظری در سپتامبر 2025 در مجله Communications Earth and Environment شد که جهان را در مورد این خطر نادیده گرفته هشدار می‌داد.

این منجر به تأیید و هشدار در یک مقاله علمی ژوئیه 2026 در مورد افزایش خطر سیل دریاچه های ترموکارست به دلیل تغییرات آب و هوایی - نه فقط در هیمالیا، بلکه در سراسر پرو، چین و سایر محیط های کوهستانی مرتفع شد. و از آن، یک دسته خطر خطرناک جدید تعریف شده، به نام طغیان دریاچه های آلپ کوچک (SALOs)، پدیدار شد.

لازوم که فیلم 2024 او که سیل دره لیمی را مستند می کند، می گوید: "لیمی به اندازه کافی خوش شانس است که می داند در خطر هستند، اما صدها "دره لیمی" در سراسر هیمالیا وجود دارد. هنوز روستاهایی وجود دارند که کوه های آنها مورد مطالعه قرار نگرفته است. آنها نمی دانند که آیا در خطر زندگی می کنند یا نه."

اما مهمتر از همه برای لازوم، او توانست مردم بومی خود در دره لیمی را متقاعد کند که سیل تقصیر آنها نبوده است. از زمانی که در نهایت آنها را روی نقشه قرار داد، لازوم برای کمک به تأمین بودجه دولتی برای اسکان مجدد خانواده های باقیمانده به دور از خطر در زمین اجدادی مجاور تلاش کرده است.

در حالی که سیاستمداران نپال پس از سیل امسال تلاش می کنند تا چارچوب قانونی جابجایی بلایای طبیعی را اصلاح کنند، لازوم در حال سفر به ارتفاعات کوهستانی برای ارائه کمک به قربانیان در میان 33000 نفری است که اکنون پس از ممنوعیت بازسازی خانه های خود در امتداد دامنه کوه پرخطر که به طور دائم بی ثبات شده است، نیاز به اسکان دائم دارند.

Lhazom می‌گوید: "کرانه‌های آب یخ‌زده‌ای که ما می‌دانیم در حال ذوب شدن هستند، و این به معنای سیل است که می‌تواند کل روستا را در کسری از ثانیه از بین ببرد. منابع آب ما نازک‌تر و کمتر می‌شوند و این یک نگرانی جدی است." اما آنچه که برای این مردم کوهستانی بسیار دلخراش است این است که بدانند هرگز نمی توانند به خانه برگردند.

خانواده های نسلی چاره ای جز پذیرش پاک شدن سکونتگاه های بومی باستانی خود ندارند. لازوم می‌گوید: "کوه چیزی بیش از زمین است. هویت ما، تاریخ ماست. ارواح آبی که ما می پرستیم الهام بخش ترانه های محلی و خرد بومی ما هستند و آلودگی به این معنی است که شما به ارواح آب بی احترامی می کنید." متقاعد کردن مردم برای زندگی در مکان‌های امن‌تر یک چالش خواهد بود، اما من نمی‌خواهم آنها در مکانی باشند که بتواند آنها را بکشد.»

رشد یخچال های طبیعی

شمال غربی خانه لازوم، در لاداخ، هند، جایی که بادهای -40 درجه از میان یک بیابان دور افتاده در ارتفاع 11500 فوتی می‌گذرند. قفسه‌ای در سایه بلندترین قله‌های شمالی هیمالیا، مردم به یک منبع آبی تکیه می‌کنند: ذوب یخ‌های یخچالی که اکنون پوشیده از دوده از وسایل نقلیه حامل گردشگران ماجراجوی است که در پایتخت آن، Leh، عادت می‌کنند.

سکونتگاه‌های غیرقابل تحمل زیبا و خشک وابسته به یخبندان منطقه می‌توانند به دهکده‌های ارواح هیمالیا تبدیل شوند - به 2000 روستایی می‌پیوندند که از خشک شدن یخچال‌های طبیعی، کمبود آب، خشکسالی و بادهای موسمی غیرقابل پیش‌بینی در مکان‌هایی مانند اسپیتی و اوتاراکند، هند و نپال ماست بالا رها شده‌اند.

اما اینجا در «قطب سوم»، سونام وانگچوک، فعال آب و هوا و مهندس مکانیک، فناوری مدرن را با دانش سنتی خود ترکیب می کند. در سال 2015، وانگچوک، با الهام از داستان‌های اجدادش که یخچال‌های طبیعی «والد» را به داخل غار می‌بردند تا یخچال‌های طبیعی «کودک» بسازند - بر اساس کار اولیه «مرد یخی هند» - وانگچوک این علم را برای احیای عمل فرهنگی باستانی پیوند یخچال‌ها توسعه داد. او برای معکوس کردن کمبود آب در لاداخ یخ جدیدی پرورش داد.

او یک مایل و یک مایل لوله را از چشمه یخچالی به پایین یک شیب تند دوید. در پایین، در سایه، آب مستقیما به هوا پرتاب شد و در اوج زمستان، یخ زد. بیش از یک ماه، یخ به یک فواره یخچال مصنوعی مخروطی چند طبقه تبدیل شد که او آن را به نام زیارتگاه‌های گنبدی شکل مقدس بودایی، استوپا یخی نامید. اختراع او به جای تلف کردن کوه، منبع آب حیاتی را برای یک ماه اضافی تا ژوئن حفظ می کند، زمانی که کشاورزان برای کاشت به آن نیاز بیشتری دارند.

اخبار مربوط به ذخیره یخ وانگچوک به گوش رسید، و او در بسیاری از روستاهای هیمالیا که با کمبود آب مواجه بودند، استوپاهای یخی ساخت، حتی به جامعه ای از روستای متروکه کولوم لاداخ اجازه بازگشت به خانه را داد.

در زیر این راه حل ظریف، یک نقص مهم نهفته بود. لوله های تغذیه کننده استوپاها یخ زده بودند. اما وانگچوک سال گذشته با همکاری با همکار قدیمی سوریا بالاسوبرامانیان، که دکترای خود را در سوئیس در زمینه رفتار مخزن یخ گرفت، استوپاهای یخی را از طریق اتوماسیون به زندگی بازگرداند. با یکپارچه‌سازی شبکه‌های حسگر با انرژی خورشیدی و کنترل‌شده توسط کامپیوتر و دریچه‌های موتوری، می‌توان جریان آب را از راه دور قطع کرد تا از یخ زدن لوله‌ها جلوگیری شود و اطمینان حاصل شود که ۸۰ درصد از آب چشمه ورودی منجمد و ذخیره می‌شود.

Balasubramania، که در سال 2023 به طور مستقل Acres of Ice را برای بزرگ کردن استوپاهای یخی راه اندازی کرد، می گوید: «ما روشی را ابداع کردیم تا آب را از فواره ها پاشیده یا لوله ها را با استفاده از دریچه های کنترل شده توسط سنسورهای آب و هوا و خط لوله تخلیه کنیم.

امروزه، آنها 160 استوپا یخی را در سراسر لاداخ، نپال، مغولستان، قرقیزستان، شیلی و پاکستان ساخته یا پشتیبانی کرده‌اند که هر کدام تا 12 طبقه و قادر به ذخیره 3.2 میلیون گالن هستند.

اما مبارزه برای وانگچوک ممکن است هرگز تمام نشود، کسی که می‌داند ماهیت موقت استراتژی انطباق او از یخچال‌ها بیشتر نخواهد بود. او اکنون در حال آزمایش یک برنامه جدید است: تامین آب برای استوپای خود از یک دریاچه یخی خطرناک برای کمک به جلوگیری از فروپاشی آن و ارسال موج عظیم GLOF به پایین کوه - و استفاده از یخچال طبیعی برای یخ زدن دوباره دریاچه ها.

با تهدید فزاینده فروپاشی یخچال های طبیعی ناشی از آب و هوا، تشدید بارش های موسمی و دوره های خشک طولانی مدت، منطقه هندوکش-هیمالیا به نقطه اوج نزدیک می شود. با افزایش دمای جهانی، مردمی که قرن‌ها آموخته‌اند خود را با شرایط سخت وفق دهند، کنترل چندانی بر بی‌ثباتی خانه‌های آبا و اجدادی خود ندارند. با این حال، آنها به دنبال راهی به سوی طبیعت از طریق نوآوری ساده هستند تا هر قطره آب را به حساب بیاورند. سوال این است: آیا کافی خواهد بود؟

وانگچوک می‌گوید: «در این مرحله کارهای بسیار کمی برای محافظت در برابر یخچال‌های طبیعی در مکان‌های آسیب‌پذیر هیمالیا می‌توان انجام داد، بنابراین این جوامع رنج می‌برند و بهای کاری را که بقیه دنیا انجام می‌دهند، می‌پردازند. بهمن اخیر در نپال زنگ خطری برای بقیه جهان است تا راه ما را در این سیاره اصلاح کنند.