حذف یک میلیون خانوار از کالابرگ؛ سقف درآمد ۲۷ میلیونی در برابر هزینه ۱۹ میلیونی ۱۷ قلم خوراکی

دولت ایران در تازه‌ترین مرحله بازنگری در نظام حمایت‌های معیشتی، معیارهای جدیدی برای شناسایی دریافت‌کنندگان کالابرگ الکترونیکی تعیین کرده است؛ تصمیمی که به گفته مقام‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، به حذف حدود یک میلیون خانوار، معادل نزدیک به سه میلیون نفر، در مرحله نخست منجر می‌شود.این تصمیم هم‌زمان با افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ برای بخشی از دریافت‌کنندگان اجرا شده و گزارش‌هایی از شارژ نشدن اعتبار برخی خانوارها و درخواست بازبینی وضعیت آن‌ها منتشر شده است.اما مقایسه معیارهای تازه دولت با هزینه واقعی خوراک در ایران این پرسش را مطرح می‌کند که آیا خانوارهایی که بر اساس میزان درآمد یا دارایی از دریافت کالابرگ محروم می‌شوند، الزاما توان تامین هزینه‌های زندگی خود را دارند؟چه کسانی از کالابرگ حذف می‌شوند؟یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، روز جمعه ۱۵ آبان اعلام کرد که بر اساس معیارهای تازه، سقف درآمد خانوارهای یک تا سه‌نفره برای دریافت کالابرگ ۲۰ میلیون تومان و برای خانوار چهارنفره ۲۷ میلیون تومان تعیین شده است. به ازای هر عضو اضافی خانوار نیز هفت میلیون تومان به این سقف افزوده می‌شود.با این حال، میزان درآمد تنها معیار تصمیم‌گیری نیست. دولت برای تشخیص استطاعت مالی خانوارها، اطلاعات مربوط به تراکنش‌های بانکی، میزان خرید، مالکیت خودرو و املاک را نیز بررسی می‌کند.اندایش برای توضیح این سیاست گفته است خانوار سه‌نفره‌ای که مالک سه خودرو یا سه ملک باشد، از شرایط دریافت کالابرگ برخوردار نخواهد بود.به گفته او، هدف از تغییر معیارها، هدایت منابع مالی به خانوارهای نیازمندتر است. بااین‌حال، هنوز جزئیات کامل نحوه وزن‌دهی به شاخص‌هایی مانند مالکیت مسکن، ارزش خودرو و میزان تراکنش‌های بانکی روشن نشده است.این موضوع به‌ویژه برای خانوارهایی اهمیت دارد که ممکن است مالک یک واحد مسکونی باشند، اما درآمد جاری آن‌ها کفاف هزینه‌های زندگی را ندهد.هزینه مواد غذایی چقدر است؟برای سنجش هزینه‌ها، سبدی شامل برنج خارجی، ماکارونی، گوشت گوساله، مرغ، تخم‌مرغ، شیر، ماست، پنیر، روغن، عدس، شکر، سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی، سیب، هویج و پرتقال، با مقادیر فرضی مصرف ماهانه یک خانواده چهارنفره انتخاب کردیم.برآورد مستقل یورونیوز بر پایه قیمت‌های اعلام شده توسط مرکز آمار ایران نشان می‌دهد هزینه خرید یک سبد انتخابی شامل ۱۷ قلم مواد غذایی ضروری برای خانوار چهارنفره، تا مهر ۱۴۰۵ به طور متوسط به حدود ۱۹ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی معادل ۷۱ درصد سقف درآمدی ۲۷ میلیون تومانی اعلام‌شده برای دریافت کالابرگ.این سبد، تنها شامل تعدادی از اقلام اساسی و ضروری خوراکی است و تمام نیازهای غذایی یک خانوار از جمله نان و بسیاری از خوراکی‌های دیگر را پوشش نمی‌دهد. بنابراین هزینه واقعی تامین خوراک خانوارهای مختلف می‌تواند از این رقم بیشتر باشد.کالابرگ چقدر از هزینه‌ها را جبران می‌کند؟اعتبار کالابرگ بخشی از مشمولان از یک میلیون به ۱.۵ میلیون تومان برای هر نفر افزایش یافته است. اعتبار چهار یا شش میلیون تومانی خانوار چهارنفره معادل حدود ۲۱ تا ۳۱ درصد هزینه سبد تخمینی است.این مقایسه نشان می‌دهد افزایش ۵۰ درصدی مبلغ کالابرگ، هرچند بخشی از فشار هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، اما همچنان بخش عمده مخارج خرید مواد غذایی بر عهده خانواده‌ها باقی می‌ماند.چراکه طبق اعلام مرکز آمار ایران، قیمت مواد غذایی، نوشیدنی‌ها و دخانیات در مهرماه امسال به‌طور متوسط بیش از دو برابرِ مهرماه سال گذشته شده و ۱۱۳.۴ درصد افزایش یافته است.در چنین شرایطی، به گفته وزارت رفاه، از ۴۴ میلیون نفر در نظر گرفته‌شده برای افزایش اعتبار، بیش از ۳۵ میلیون نفر آن را دریافت کرده‌اند و حدود ۹ میلیون نفر هنوز از افزایش بهره‌مند نشده‌اند؛ البته این گروه لزوما از اصل کالابرگ حذف نشده‌اند.خانوارهای حذف‌شده اعتراض کنندوزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است خانوارهایی که رقم پایانی کد ملی سرپرست آن‌ها صفر، یک یا دو است و اعتبارشان در ۱۵ آبان شارژ نشده، می‌توانند وضعیت خود را بررسی کنند.بر اساس جدول اعلام‌شده، زمان بررسی وضعیت خانوارهایی که رقم پایانی کد ملی سرپرست آن‌ها سه تا شش است، از ۲۵ آبان و برای ارقام هفت تا ۹ از پنجم آذر آغاز می‌شود.معاون وزارت رفاه گفته است بررسی درخواست‌ها ممکن است دست‌کم یک ماه زمان ببرد و تلاش می‌شود رسیدگی به پرونده‌ها تا ۱۵ دی‌ماه تکمیل شود.دولت می‌گوید با بازنگری در فهرست دریافت‌کنندگان، قصد دارد منابع محدود حمایت معیشتی را به خانوارهای نیازمندتر اختصاص دهد.بااین‌حال، مقایسه سقف‌های درآمدی تازه با هزینه تامین مواد غذایی نشان می‌دهد که تعیین برخورداری اقتصادی صرفا بر اساس میزان درآمد، دارایی و تراکنش‌های بانکی می‌تواند با پرسش‌هایی درباره قدرت خرید واقعی خانوارها همراه باشد.هنوز مشخص نیست دولت در تعیین این سقف‌ها تا چه اندازه تفاوت هزینه‌های زندگی میان شهرها، وضعیت مسکن و ترکیب هزینه‌های ضروری خانوارها را لحاظ کرده است.در شرایطی که قیمت مواد غذایی طی یک سال بیش از دو برابر شده، پرسش اصلی این است که آیا نظام جدید تشخیص مشمولان کالابرگ می‌تواند میان خانوارهای برخوردار و خانواده‌هایی که با وجود داشتن درآمد یا دارایی، زیر فشار هزینه‌های زندگی قرار دارند، تمایز دقیقی برقرار کند؟