حلقه گاز ۵ میلیارد دلاری: راهی برای تقویت امنیت انرژی آسیای مرکزی
طرح شبکه گاز ۵ میلیارد دلاری (۴٫۴۵ میلیارد یورو) می‌تواند به پنج کشور آسیای مرکزی کمک کند گاز را به اشتراک بگذارند و نیاز زمستان را تامین کنند، اما تامین مالی و توافق دولت‌ها درباره حلقه گاز هنوز نهایی نشده است.
طرح «حلقه گازی آسیای مرکزی» قرار است قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان را از طریق بیش از ۳ هزار کیلومتر خطوط لوله جدید و نوسازی‌شده به یکدیگر متصل کند.این پیشنهاد در دومین مجمع نفت و گاز آسیای مرکزی در تاشکند بررسی شد.اسکار اسماعیل‌اف، کارشناس انرژی قزاق، نخستین بار در نخستین دوره این مجمع در سال ۲۰۲۵ این ایده را مطرح کرد.او برآورد می‌کند زیرساخت اصلی حدود ۵ میلیارد دلار (۴.۴۶ میلیارد یورو) هزینه داشته باشد که ۲ میلیارد دلار (۱.۷۸ میلیارد یورو) آن برای ساخت‌وساز جدید و ۳ میلیارد دلار (۲.۶۸ میلیارد یورو) برای نوسازی و دیجیتالی‌کردن است. به گفته او شبکه پیشنهادی می‌تواند سالانه حدود ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز منتقل کند.مزایای یک شبکه گازی مشترک برای پنج کشوراین طرح بازتاب‌دهنده تفاوت‌ها در منابع گاز، زیرساخت و سطح تقاضا در سراسر آسیای مرکزی است. ترکمنستان با برخورداری از ذخایر قابل‌توجه می‌تواند مشتریان تازه‌ای در منطقه به دست آورد و دیگر کشورها نیز به گزینه‌های بیشتر برای تأمین گاز دسترسی پیدا می‌کنند.اسماعیل‌اف اکنون به «مرکز جهانی گاز» مستقر در ژنو مشاوره می‌دهد؛ نهادی غیرانتفاعی که مدیران و کارشناسان صنعت گاز را گرد هم می‌آورد و به طور فعال در پیشبرد این طرح مشارکت دارد.والری دوکرو، مدیر اجرایی این مرکز، به یورونیوز گفت: «پروژه حلقه گازی طرح بسیار جالبی است زیرا امنیت عرضه را برای همه این کشورها تقویت خواهد کرد.»ازبکستان هم تولیدکننده مهم و هم مصرف‌کننده بزرگ گاز است و تقاضا در زمستان افزایش می‌یابد. قزاقستان نیز گاز تولید می‌کند اما بخش زیادی از منابع آن در غرب این کشور و دور از مراکز عمده جمعیتی قرار دارد.قرقیزستان برای تأمین گاز به واردات متکی است در حالی که تاجیکستان بخش عمده برق خود را از نیروگاه‌های آبی تولید می‌کند اما گاز نیز وارد می‌کند. بنا بر اعلام وزارت انرژی تاجیکستان، این کشور در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱۲۶.۴ میلیون مترمکعب گاز از ازبکستان وارد کرده است.این کشورها هم‌اکنون نیز گاز را از مرزها عبور داده و با یکدیگر تجارت می‌کنند. حلقه پیشنهادی قرار است بر پایه همین ارتباط‌ها شکل گیرد، بخش‌های جدیدی به خطوط موجود اضافه کند و با نوسازی آن‌ها امکان جریان‌های انعطاف‌پذیرتر را فراهم کند.اسیلبک جاکی‌اف، رئیس انجمن نفت و گاز «پتروکانسیل قزاقستان»، گفت: «وقتی ازبکستان یا برخی دیگر از کشورهای آسیای مرکزی مانند قرقیزستان یا تاجیکستان در زمستان گاز بیشتری می‌خواهند، می‌توانیم جریان را معکوس کنیم.»او در واقع از امکان فنی معکوس‌شدن جریان گاز سخن می‌گفت، نه از یک شیوه مشخص بهره‌برداری که میان کشورها توافق شده باشد.از طرح اولیه تا جذب سرمایهاسماعیل‌اف گفت شرکت ملی نفت و گاز ازبکستان، «ازبکنفت‌گاز»، پس از مذاکرات مقدماتی علاقه خود را به این پروژه ابراز کرده است.او همچنین گفت مرکز جهانی گاز در ماه مه یادداشت تفاهمی با مقامات قره‌قالپاقستان، جمهوری خودمختار داخل ازبکستان، امضا کرده است.به گفته او، گفت‌وگوهایی نیز با سرمایه‌گذاران بالقوه از چین و خاورمیانه در جریان است.علاوه بر تأمین مالی، اجرای این پروژه مستلزم توافق بر سر حجم‌های عرضه، قواعد ترانزیت و نحوه بهره‌برداری از خطوط لوله به‌هم‌پیوسته است؛ از جمله این‌که کدام بخش‌ها بتوانند گاز را در هر دو جهت منتقل کنند.هنوز هیچ ساختار نهایی برای تأمین مالی، توافق رسمی میان هر پنج دولت ملی یا جدول زمانی ساخت این شبکه به طور عمومی اعلام نشده است و برآورد هزینه و ظرفیت همچنان در حد تخمین‌های حامیان طرح باقی مانده است.گسترش اکتشاف در ازبکستان همزمان با کاهش تولید گازازبکستان همزمان با تقویت ارتباط‌های منطقه‌ای، در پی افزایش تولید داخلی نیز هست. بنا بر آمار ملی، واحدهای بزرگ صنعتی این کشور در دوره ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۲۴.۲ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی تولید کرده‌اند؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۱۶.۳ درصد کاهش نشان می‌دهد.مقام‌های ازبکستان در ارزیابی ماه اکتبر اعلام کردند که امسال پنج میدان جدید گاز و میعانات گازی کشف شده و بین ژانویه تا سپتامبر ۸۰ حلقه چاه حفاری شده است و ۴۰ چاه دیگر نیز برای سه‌ماهه پایانی سال برنامه‌ریزی شده است.دنیس بوردنک از شرکت «یو‌ان‌جی اوورسیز»، زیرمجموعه کاملا وابسته به ازبکنفت‌گاز و از برگزارکنندگان مجمع تاشکند، گفت: «گاز طبیعی همچنان سنگ‌بنای نظام انرژی ازبکستان است.»دولت همچنین به دنبال اکتشافات عمیق‌تر در منطقه اوستیورت و اجرای اقدام‌هایی برای افزایش برداشت از میدان‌های موجود است.حفاری داخلی و اتصال‌های فرامرزی دو وجه متفاوت امنیت انرژی را هدف می‌گیرند: افزایش تولید و تسهیل رساندن منابع به نقاط مصرف.ارتباط‌های گسترده‌تر انرژی با جمهوری آذربایجان و اروپادر مجمع تاشکند همچنین فرصت‌های تقویت پیوندهای انرژی میان آسیای مرکزی، جمهوری آذربایجان و بازارهای اروپایی بررسی شد.اسیلبک جاکی‌اف از پتروکانسیل قزاقستان گفت همکاری نزدیک‌تر با جمهوری آذربایجان و اتحادیه اروپا می‌تواند به تولیدکنندگان آسیای مرکزی کمک کند صادرات هیدروکربن خود را گسترش دهند.برخی همکاری‌ها از هم‌اکنون در حال شکل‌گیری است. شرکت دولتی «سوکار» جمهوری آذربایجان، شرکت بریتانیایی «بی‌پی» و ازبکنفت‌گاز در یک پروژه اکتشاف نفت و گاز در منطقه اوستیورت ازبکستان شریک هستند.جمهوری آذربایجان همچنین از طریق «دالان گازی جنوبی» به کشورهای عضو اتحادیه اروپا گاز طبیعی می‌فرستد. بنا بر اعلام کمیسیون اروپا، حجم ارسال‌ها در سال ۲۰۲۵ به ۱۲.۵ میلیارد مترمکعب رسید. اتحادیه اروپا و جمهوری آذربایجان در مارس ۲۰۲۶ بار دیگر بر شراکت گسترده انرژی خود تاکید کردند.