خوابی که خواب نیست؛ چرا حیوانات در خواب زمستانی رویا نمی‌بینند؟
خارپشت‌ها، خرس‌ها و سنجاب‌ها ماه‌ها در لانه‌هایشان آرام می‌گیرند و گویی در خوابی عمیق و بی‌پایان فرو می‌روند. اما آیا در این مدت رویا هم می‌بینند؟ پاسخ دانشمندان با تصور رایج فاصله دارد، چرا که شاید آنچه خواب زمستانی می‌نامیم، اصلا خواب نباشد.
خواب حالتی فعال از نظر فیزیولوژیک است، اما در خواب زمستانی بدن حیوان برای صرفه‌جویی در انرژی تقریبا همه‌چیز را خاموش می‌کند.تنفس کند می‌شود، دمای بدن پایین می‌آید و سوخت‌وساز به حدود ۵ درصد سطح معمول می‌رسد. در چنین شرایطی، فعالیت مغز برای رویا دیدن کافی نیست.خواب حالتی «فعال» از نظر فیزیولوژیک است، اما خواب زمستانی از حیوان می‌خواهد فعالیت‌های بدن را برای حفظ انرژی به‌شدت کاهش دهد.جانورانی مانند خارپشت تنفس خود را کند می‌کنند، دمای بدنشان پایین می‌آید و سوخت‌وساز به حدود ۵ درصد سطح معمول می‌رسد. در چنین شرایطی فعالیت مغز برای رویا دیدن کافی نیست.پژوهش‌های علمی دیگر نیز این تصویر را تایید می‌کنند و می‌گویند تصور رایج درباره خواب بودن حیوانات در دوران خواب زمستانی نادرست است.در یک مطالعه که پیش‌تر در نشریه علمی انجمن سلطنتی بریتانیا منتشر شد، محققان فعالیت مغزی لمورهای کوتوله را بررسی کردند. در دوره‌های عمیق رخوت، خواب دیده نشد و خواب تنها در بیداری‌های کوتاه و خودبه‌خودیِ میان این دوره‌ها رخ می‌داد.یافته مشابهی درباره سنجاب‌های زمینی قطب شمال وجود دارد. این جانوران در بیداری‌های دوره‌ای از خواب زمستانی به‌طور منظم می‌خوابند و پژوهشگران فرض کرده‌اند نیاز به خواب در طول رخوت انباشته می‌شود.به گفته این مطالعه، خواب برای حیوان در خواب زمستانی از نظر انرژی پرهزینه است.کسری خواب پس از بیدار شدننشانه‌های کم‌خوابی در این جانوران دیده می‌شود. پس از بیدار شدن از خواب زمستانی در همسترهای جنگاریان، موج‌های کند مغزی ناگهان افزایش می‌یابد؛ یعنی حیوان نشانه‌های کم‌خوابی را نشان می‌دهد، نه عکس آن.پژوهشی درباره خفاش‌ها هم نشان می‌دهد این جانوران پس از بیرون آمدن از رخوت بسیار می‌خوابند و الگوی فعالیت مغزی‌شان نشانه‌های کم‌خوابی دارد.نقش دمای بدنپژوهشگران دمای بدن را عامل اصلی می‌دانند. در آزمایش‌هایی روی موش‌ها، خواب عمیق، مرحله‌ای که بیشتر رویاها در آن دیده می‌شود، در هنگام افت شدید دمای بدن تقریبا از میان رفت.در مطالعه‌ای دیگر روی لمور موشی خاکستری، الگوی خواب و بیداری تا رسیدن دمای بدن به ۲۱ درجه سانتی‌گراد حفظ شد و پایین‌تر از آن خواب کم شد یا ناپدید شد.در این میان لمور کوتوله دم‌چاق ماداگاسکار، تنها نخستی‌سان زمستان‌خواب شناخته‌شده، استثنایی جالب است. پژوهشگران دانشگاه دوک گزارش دادند در این جانوران نشانه‌هایی از خواب عمیق دیده شده، اما فقط وقتی دمای هوای زمستانی از ۲۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر می‌رفت.در مطالعه بعدی، این آستانه حدود ۳۰ درجه ذکر شد، به‌ویژه برای جانورانی که در شکاف‌های درختی با عایق ضعیف زمستان‌خواب می‌شوند.این یافته‌ها درباره فعالیت مغزی است و به معنای اثبات رویا دیدن نیست؛ چرا که دانشمندان می‌گویند ررویا در حیوانات را نمی‌توان مستقیم اندازه گرفت.به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندیددانشمندان امیدوارند شناخت خواب در زمستان‌خواب‌ها به فهم علت خوابیدن انسان کمک کند.به گفته پژوهشگران، اگر روزی بتوان حالتی شبیه خواب زمستانی را در انسان ایجاد کرد، می‌توان برای بیماران دچار ضربه مغزی یا حمله قلبی وقت خرید، عمر اعضای پیوندی را افزایش داد و حتی سفرهای طولانی فضایی را ممکن کرد.