خویشاوندی جنجالی: از حکومت استعماری تا هولوکاست؟

سلسله مراتب نژادی، غیرانسانی سازی، اردوگاه های کار اجباری، گسترش شهرک نشینان به نام «فضای زندگی»، مجازات دسته جمعی و خشونت توده ای: در نگاه اول، تداوم بین خشونت های استعماری و نازی ها آشکار به نظر می رسد. در سال 1941، خود آدولف هیتلر، دیکتاتور نازی، اروپای شرقی را با الگوی استعماری بریتانیا با «هند آلمان» مقایسه کرد و اعلام کرد: «مانند انگلیسی‌ها، این امپراتوری را با تعداد انگشت شماری مرد اداره خواهیم کرد».

اما میزان شکل‌گیری نازیسم در عصر امپراتوری و اینکه آیا می‌توان دو نظام خشونت را حتی با هم مقایسه کرد، همچنان موضوع بحث‌های شدید است. این امر به ویژه در آلمان صادق است، جایی که اغلب این ترس ابراز می‌شود که هرگونه مقایسه خطر نسبی‌سازی یا به حداقل رساندن جنایات نازی‌ها و به‌ویژه هولوکاست را به همراه دارد. برخی دیگر استدلال کرده‌اند که تمرکز شدید بر دوران نازی‌ها، حداقل تا حدی، به قیمت حسابرسی معنادار با تاریخ استعماری آلمان تمام شده است.

استفان مالینوفسکی، پروفسور تاریخ اروپای مدرن در دانشگاه ادینبورگ می‌گوید: «من فکر می‌کنم این مزخرف است. «اگر این درست بود، پس همه کشورهای استعماری دیگر که درباره هولوکاست بحث نمی‌کنند، مثلا بریتانیای کبیر، یا فرانسه، اسپانیا یا پرتغال، آن‌ها باید بسیار بسیار به جنایات استعماری و تاریخ استعمار توجه می‌کردند، که به نظر من اینطور نیست.»

"خویشاوندی جنجالی: خشونت استعماری و ناسیونال سوسیالیستی"، نمایشگاه جدیدی در موزه تاریخی آلمان در برلین به سرپرستی مالینوفسکی، هدفش حل و فصل بحث نیست، بلکه بیان داستان آن است.

این نمایشگاه با شلاقی از پوست اسب آبی که در مستعمرات آفریقایی استفاده می‌شد، در کنار قوطی زایکلون B، سمی که در اتاق‌های گاز نازی‌ها استفاده می‌شد، به نمایش گذاشته شد. کنار هم قرار دادن تضاد بین خشونت استعماری و کشتار دسته جمعی صنعتی هولوکاست را برجسته می کند. با این حال، به ارتباطات نیز اشاره می‌کند: شلاق در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها استفاده می‌شد، در حالی که ایتالیای فاشیست در طول تهاجم خود به اتیوپی (در آن زمان حبشه) در سال‌های 1935-1936، سلاح‌های شیمیایی را علیه غیرنظامیان و سربازان مستقر کرد.

در دهه 1930، متفکران ضد استعمار از هند تا کارائیب استدلال کردند که استعمار و فاشیسم دو روی یک سکه هستند. جورج پادمور، روزنامه‌نگار و پان آفریقایی‌گرا در سال 1938، گفت: «هیچ چیز جدید یا بدیعی در مورد استثمارهای هیتلر و موسولینی وجود ندارد.» «همه آنها قبلا توسط بریتانیایی‌ها در تلاش‌هایشان برای به دست آوردن تابعیت افراد مسلح کمتر و عقب‌مانده‌تر از نظر صنعتی استفاده شده‌اند.»

حکومت استعماری اروپا با استثمار بی‌رحمانه مردم و منابع مشخص شد که اغلب از طریق خشونت شدید اعمال می‌شد. هانا آرنت، فیلسوف آلمانی-آمریکایی، در «ریشه های توتالیتاریسم» (1951) استدلال کرد که سرزمین های استعماری به عنوان آزمایشگاهی برای ایدئولوژی های نژادی و شیوه های سلطه عمل می کنند که می تواند فراتر از محدودیت های قانونی اروپا اعمال شود. آرنت توضیح داد که چگونه اینها بعدا به اروپا "بومرنگ" بازگشتند و به شکل گیری سیاست توتالیتر به شکلی متمایز و بی سابقه کمک کردند.

ایالت آزاد کنگو، پادشاه لئوپولد دوم، مستعمره خصوصی بلژیک از 1885 تا 1908، به دلیل وحشیگری شدید خود بدنام شد، زیرا مقامات استعماری از اعدام، قطع عضو و خشونت جنسی برای اطمینان از رعایت سهمیه تولید لاستیک استفاده کردند. کار اجباری مرکزی برای حکومت نازی ها بود، با میلیون ها لهستانی، اوکراینی، روس و دیگران از اتحاد جماهیر شوروی و یهودیان، که در معرض استثمار و "Vernichtung durch Arbeit" ("نابودی از طریق کار") قرار گرفتند.

ظرف چند سال، رژیم حدود 13 تا 14 میلیون کارگر اجباری را بسیج کرد، مقیاسی که با تجارت برده در اقیانوس اطلس در بیش از سه قرن قابل مقایسه بود. نازی ها در هر مرحله به دنبال استخراج ارزش از قربانیان خود بودند، اموال آنها را مصادره می کردند، از نیروی کار آنها سوء استفاده می کردند و حتی دندان ها و موهای طلا را از مردگان درو می کردند.

در حالی که نژادپرستی پشتوانه امپراتوری های استعماری و نازیسم بود، مالینوفسکی می گوید که اهداف متفاوت بودند. قدرت‌های استعماری تمایل داشتند که همسان‌سازی را راهی برای پیشرفت معرفی کنند، و مردم مستعمره را مجبور به پذیرش فرهنگ اروپایی، خدمت به منافع امپریالیستی کنند، و پیشنهاد کردند که تعداد کمی از افراد برگزیده و تحصیل‌کرده می‌توانند فرصت‌هایی را در موسسات نخبه مانند آکسفورد یا کمبریج به دست آورند. مالینوفسکی افزود: «این قطعا چیزی نیست که رژیم نازی به لهستانی ها یا روس ها یا چه رسد به یهودیان ارائه می دهد.

ادوارد کیسی، مورخ دانشکده مطالعات بین‌رشته‌ای جهانی در دانشگاه فلوریدا جنوبی، می‌گوید: «از نظر خشونت، خشونت استعماری به همان اندازه خشونت نازی‌ها شدید بود. اما خشونت نازی‌ها در مقایسه با خشونت استعماری در مستعمرات، نابودکننده و نابودکننده بود. او به این مثال اشاره می‌کند که چگونه، برخلاف قدرت‌های استعماری اروپایی در آفریقا، نازی‌ها از طریق عقیم‌سازی اجباری، به دنبال حذف سیاه‌پوستان آلمانی یا مردم آفریقایی‌تبار در آلمان بودند.

حتی در نژادپرستی، نژادپرستی رنگی استعماری و احساسات ضدیهودی استعماری اساسا با آنچه نازی ها دنبال می کردند متفاوت بود.

در 2 اکتبر 1904، ژنرال آلمانی لوتار فون تروتا "Vernichtungsbefehl" ("دستور نابودی") را به دنبال قیام هررو در آلمان جنوب غربی آفریقا (نامیبیا کنونی) صادر کرد. مورخان عموما این دستور را به ترکیبی از ایدئولوژی نژادی، میل به وحشت انداختن مردم برای تسلیم و تلاش برای تضمین کنترل استعماری بر زمین، نیروی کار و منابع نسبت می دهند. بین سال‌های 1904 و 1908، حدود 60000 تا 80000 هررو (حدود 80 درصد جمعیت) و 10،000 (حدود نیمی از جمعیت) ناما جان خود را از دست دادند.

یکی از زمینه‌هایی که نمایشگاه هیچ شباهتی به آن ندارد، کشتار صنعتی است که در اردوگاه‌های مرگ نازی‌ها مانند بلزک، سوبیبور، تربلینکا و آشویتس-بیرکناو انجام شد. مالینوفسکی توضیح می‌دهد: «جایی که این دو چیز واقعا از هم جدا می‌شوند، هولوکاست است و کشتار دسته‌جمعی سیستماتیک یهودیان اروپایی و قتلی برای هدف قتل است».

اخراج حدود 1800 یهودی از جزایر رودس و کوس یونان در ژوئیه 1944 نشان می دهد که چگونه آزار و اذیت نازی ها اغلب منطق نظامی یا اقتصادی را به چالش می کشد: حتی پس از شکست جنگ، جامعه به آشویتس منتقل شد، جایی که اکثر آنها بلافاصله پس از ورود به قتل رسیدند.

موضوع "تکینگی" هولوکاست در دهه 1980 "Historikerstreit" ("مشاهده مورخان") مطرح شد. ارنست نولته مورخ استدلال کرد که نازیسم را باید در زمینه گسترده تر خشونت سیاسی قرن بیستم و به ویژه به عنوان پاسخی به ترور بلشویکی درک کرد. منتقدان او را به کم اهمیت جلوه دادن مسئولیت آلمان در جنایات نازی ها متهم کردند.

از سال 2020، یک بحث جدید با نام "Historikerstreit 2.0" بر این موضوع متمرکز شده است که آیا هولوکاست باید به عنوان یک نقطه مرجع منحصر به فرد در فرهنگ حافظه آلمان در نظر گرفته شود یا در کنار تاریخ های استعمار، نژادپرستی و امپراتوری درک شود. بحث در حال حاضر کمتر بر سر مشروعیت مقایسه است تا پیامدهای آن.

کشتار دسته جمعی ده ها هزار نفر از هررو و ناما در طول چهار سال حکومت استعماری آلمان اکنون به عنوان اولین نسل کشی قرن بیستم در نظر گرفته می شود. در سال 2016، پس از اینکه مذاکره کننده ارشد آلمان گفت آنچه اتفاق افتاد با هولوکاست "غیرقابل مقایسه" بود، نمایندگان نما از مذاکرات کنار رفتند. دولت آلمان از آن زمان «از منظر امروز» این وقایع را به عنوان نسل کشی به رسمیت شناخته است، اما هنوز مسئولیت قانونی را نپذیرفته یا با پرداخت غرامت رسمی موافقت نکرده است.

روشنفکر مارتینیکایی، ایمه سزر، در «گفتمان درباره استعمار» (1950) استدلال کرد که اروپا تحت نازیسم، اشکال خشونتی را که مدت‌ها در مستعمراتش پذیرفته بود، محکوم می‌کند. این نمایشگاه در بحبوحه بحث های تازه در مورد استعمار شهرک نشینان، تعریف نسل کشی و معنای "دیگر هرگز" افتتاح می شود که با شکایت نیکاراگوئه علیه آلمان در دادگاه بین المللی دادگستری به دلیل حمایت آلمان از اسرائیل در طول جنگ غزه تشدید شده است.

این تنش‌ها در نظرات بازدیدکنندگان در پایان نمایشگاه منعکس می‌شود، اگرچه خود نمایشگاه به جز اشاره به محمد امین الحسینی، مفتی اعظم بیت‌المقدس در سال 1921، به اسرائیل یا فلسطین نمی‌پردازد.

آلمان صراحتا مسئولیت هولوکاست را پذیرفته است که پیشرو و مرکز فرهنگ خاطره این کشور است. با این حال، کیسی عدم تمایل ظاهری آلمان به محاسبه تاریخ استعماری خود را به بحث در ایالات متحده در مورد برده داری، در کامبوج بر سر خمرهای سرخ و در ترکیه در مورد نسل کشی ارامنه تشبیه می کند. به گفته او، هویت معاصر آلمان را نمی توان بدون بررسی تاریخ استعماری آن و روش هایی که نازی ها جنبه هایی از آن میراث را تصاحب و تغییر دادند، به طور کامل درک کرد.

کیسی گفت: «من فکر می‌کنم آلمانی‌ها و همه انسان‌هایی که گذشته‌های خشونت‌آمیز و گذشته‌های سخت را تجربه کرده‌اند، باید بسیار مراقب باشند که این حقایق را از زمان حال خود جدا یا جدا نکنند. اینها الگوهای تاریخی هستند. بهتر است با این الگوها و ناراحتی های تاریخی برخورد کنیم تا اینکه فقط با آنها بجنگیم و بعد بگوییم این مطلقا ربطی به هویت ملی آلمان ندارد.»

"خویشاوندی جنجالی: خشونت استعماری و ناسیونال سوسیالیستی" تا 11 آوریل 2027 در موزه تاریخی آلمان به نمایش گذاشته می شود.