دبیر شورای عالی فضای مجازی: برخی در نماز دعا میکنند سکوی آمریکایی در ایران فراگیر شود؛ این پایان حکمرانی فضای مجازی است
آقامیری میگوید در فضای دیجیتال، قدرت تنظیمگری در اختیار پلتفرمها قرار گرفته و حاکمیت بدون برخورداری از سکو، ابزار موثری برای اعمال قواعد خود ندارد.
آقامیری میگوید در فضای دیجیتال، قدرت تنظیمگری در اختیار پلتفرمها قرار گرفته و حاکمیت بدون برخورداری از سکو، ابزار موثری برای اعمال قواعد خود ندارد.
محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، معتقد است با انتقال قدرت تنظیمگری از نهادهای سنتی به پلتفرمها، انتخاب میان توسعه سکوهای ایرانی و فراگیرشدن پلتفرمهای آمریکایی دیگر صرفا یک مساله اقتصادی نیست، بلکه مستقیما با تداوم حکمرانی کشور ارتباط دارد.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی مرکز ملی فضای مجازی، آقامیری امروز چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ در همایش ملی حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی، به تشریح چالشهای حکمرانی دیجیتال، نقش الگوریتمها و سکوها در تنظیم رفتار کاربران و ضرورت تفکیک امور حاکمیتی از حوزههای رقابتی پرداخت.
او در بخشی از اظهاراتش با کنایه به دولت و مسئولانی که در پی رفع فیلترینگ هستند، گفت: «امروز تنظیمگری با پلتفرم است و مساله این است که تنظیمگر پلتفرم ایرانی باشد یا پلتفرم متخاصم آمریکایی؛ گاهی اوقات برخی مسئولان در نماز هم دعا میکنند تا تنظیمگر و سکوی آمریکایی در کشورمان رسمیت پیدا کرده و فراگیر شود؛ تحقق این موضوع یعنی پایان تنظیمگری و حکمرانی کشور.»
دبیر مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به وجود دو سطح کلان ملی و لایههای پایینتر در حکمرانی و تنظیمگری، قانون اساسی را بالاترین سند حکمرانی و تنظیمگری کشورها دانست.
به گفته او، در فرایند تدوین قانون اساسی، عقلای یک کشور گرد هم میآیند تا مناسبات میان بخشهای مختلف را برای اداره کشور مشخص کنند. آقامیری میگوید اکنون که مردم در فضای مجازی زندگی میکنند و نوعی جامعه در این فضا شکل گرفته است، باید بررسی شود که آیا مناسبات تعریفشده برای جامعه فیزیکی، در فضای مجازی نیز بهدرستی تبیین و تفسیر شدهاند یا خیر.
دبیر شورای عالی فضای مجازی این موضوع را نخستین مساله اساسی در حوزه حکمرانی دیجیتال دانست: «با توجه به این که شروع این حوزه کاملا در مجموعه اجرایی کشور بود، یک مقاومت سنگین ساختاری از جنس حفظ قدرت و توسعه قدرت داریم. هرچقدر هم گفته میشود که اینها مسائل حاکمیتی هستند و باید ثبات داشته باشند و اگر در طول زمان دچار نوسان شوند، نمیتوانند رشد و نمو کنند، اما این مسئله همچنان بهعنوان چالش اول مطرح است.»
او گفت با وجود تاکید مکرر بر این که بعضی مسائل ماهیتی حاکمیتی دارند و باید از ثبات برخوردار باشند، این چالش همچنان پابرجاست. به اعتقاد آقامیری، مسائل حاکمیتی در صورت نوسان مستمر نمیتوانند رشد و تکامل پیدا کنند.
آقامیری با تاکیدهای مکرر بر لزوم تنظیمگری و حکمرانی گفت: «این که توسعه قدرت تنظیم گری کجا شکل بگیرد، قدرت دست سکوی ایرانی باشد یا دست سکوی متخاصم امریکایی؟. این موضوع حتماً برای اداره کشور و حکمرانی کشور مضر است و یک چالش اساسی محسوب میشود. اگر بتوانیم این چالش را حل کنیم، یک گام مهم در پیشرفت کشور اتفاق خواهد افتاد.»
آقامیری در ادامه، ایجاد سازوکارهای جدید تنظیمگری را دومین مساله مهم این حوزه دانست. او توضیح داد که نظام سنتی تنظیمگری بر تنظیم افراد و فعالیتهای آنها متمرکز بود؛ الگویی که به گفته او، در فضای مجازی کارآمد و مؤثر نخواهد بود و باید با سازوکارهای تازه جایگزین شود.
به گفته آقامیری، این وضعیت میتواند دو نتیجه متفاوت داشته باشد: یا تنظیمگران با سختگیری وارد عمل میشوند و فعالیتها را متوقف میکنند، یا ناچار به مماشات میشوند؛ رویکردی که به اعتقاد او در ایران بسیار فراگیر شده است.
او هشدار داد که تداوم این وضعیت بهتدریج مدل و چارچوب تنظیمگری را از بین میبرد و ظرفیت تنظیمگری را به خود مجری، پلتفرم یا سکو منتقل میکند؛ اتفاقی که در نهایت به معنای شکست ساختار تنظیمگری خواهد بود.
دبیر شورای عالی فضای مجازی در بخش دیگری از گفتههایش، موضوع گذار از تنظیم رفتار انسانها به تنظیمگری الگوریتمها را مطرح کرد. او گفت پذیرش این مفهوم میتواند بسیاری از معادلات، سخنان و دیدگاههای موجود را با چالش مواجه کند، اما به اعتقاد او، این نگاه با واقعیتهای امروز فضای مجازی مطابقت دارد.
آقامیری توضیح داد هنگامی که تنظیمگری بر الگوریتمها متمرکز میشود، این صاحب سکو است که فرایند تنظیمگری را انجام میدهد. در مقابل، ابزارهای کنترلی حاکمیت آنقدر ضعیف هستند که امکان ارزیابی دقیق الگوریتمها را فراهم نمیکنند.
وی افزود: «حتی در فروشگاهها نیز سکو تعیین میکند که چه فروشگاهی بیشتر در معرض دید باشد، چه فروشگاهی کمتر نمایش داده شود و چه فروشگاهی مشتری پیدا کند. اکنون شورای رقابت چند پرونده در این حوزه دارد و سکو نیز محکوم شده است. یعنی سکو بهصورت جانبدارانه مردم را به یک سمت خاص سوق میدهد که خوشبختانه شورای رقابت ورود خوبی در این حوزه داشته است.»
آقامیری با بیان این که نظام تنظیمگری در حال انتقال از قواعد سخت به قواعد نرم است، تأکید کرد قواعد سخت و ابزارهای نظارتی مربوط به آنها دیگر قدرت پیشین را ندارند. او معتقد است با توجه به اهمیت سکوها، باید به یک پرسش اساسی پاسخ داده شود: اگر سکو بازیگر اصلی عرصه تنظیمگری است، تابعبودن یا نبودن آن از قواعد کشور، در عمل به معنای وجود یا فقدان تنظیمگری خواهد بود.
دبیر شورای عالی فضای مجازی افزود با وجود طرح بحثهای مختلف در این حوزه، واقعیت این است که وقتی یک کشور پلتفرم را در اختیار ندارد، قدرت تنظیمگری هم در اختیار آن نیست و حاکمیت ابزار لازم برای مداخله را از دست میدهد.
او شکست مدلهای مختلف تنظیمگری در اروپا را نیز با همین موضوع مرتبط دانست و گفت صاحب سکو که آمریکاست، تصمیمهای مورد نظر خود را میگیرد و پلتفرم را مطابق خواسته خود اداره میکند.
آقامیری تاکید کرد: «اگر امروز در کشور بحث جدی بر سر توسعه سکوهای ایرانی یا توسعه سکوهای متخاصم وجود دارد، این فقط بحث سکو و بحث اقتصادی نیست، بلکه بحث شکست تنظیمگری یا وجود تنظیمگری است.»
او در ادامه گفت: «امروز تنظیمگری با پلتفرم است و مسئله این است که تنظیمگر پلتفرم ایرانی باشد یا پلتفرم متخاصم آمریکایی؛ گاهی اوقات برخی مسئولان در نماز هم دعا میکنند تا تنظیمگر و سکوی آمریکایی در کشورمان رسمیت پیدا کرده و فراگیر شود؛ تحقق این موضوع یعنی پایان تنظیمگری و حکمرانی کشور.»
رئیس مرکز ملی فضای مجازی در ادامه به ارتباط میان توسعه پلتفرمها و گسترش ارزشهای کشورها پرداخت. او گفت اگر کشوری بتواند سکویی را بر مبنای اصول و ارزشهای خود ایجاد و توسعه دهد و برای آن بازار فراهم کند، در عمل قدرت تنظیمگری، ارزشها و دیدگاههای خود را در داخل و خارج از مرزهای فیزیکی گسترش داده است.
به اعتقاد آقامیری، بسیاری از بحثهای مربوط به پلتفرمها صرفاً درباره یک بازار، مدل اقتصادی یا خدمت مشخص نیستند؛ بلکه به وجود یا نبود حاکمیت مربوط میشوند و باید با جدیت مورد توجه قرار گیرند.
آقامیری گفت برای حرکت در مسیر حکمرانی فضای مجازی باید نقشهای مختلف در سطح حاکمیت از یکدیگر تفکیک شوند. این تفکیک هم باید میان امور حاکمیتی و غیرحاکمیتی صورت بگیرد و هم حوزههایی را که امکان رقابت در آنها وجود دارد، از موضوعاتی جدا کند که رقابت در آنها معنا ندارد.
او امنیت و سیاست خارجی در فضای مجازی را از جمله حوزههایی دانست که رقابتپذیر نیستند. به گفته رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در ایران توجه کافی به این تفکیک وجود ندارد؛ این در حالی است که بخش قابلتوجهی از مباحث مطرحشده در سازمان ملل و کمیسیونهای جانبی آن، به فضای مجازی اختصاص پیدا کرده است.
دبیر شورای عالی فضای مجازی گفت در ادبیات جدید فضای مجازی، دیگر کشورها تنها تصمیمگیران نیستند. به گفته او، درحالیکه در جهان فیزیکی حدود ۲۰۰ کشور وجود دارد و همه آنها در سازمان ملل صاحب کرسی هستند، در فضای مجازی کمتر از ۱۰ کشور اصلی حضور دارند.
آقامیری توضیح داد این کشورها در فضای دیجیتال از طریق بازیگران اصلی خود، یعنی مجموعههای غالب ارائهدهنده خدمات فضای مجازی، نمایندگی میشوند. او افزود در نشستهای سازمان ملل علاوهبر کشورها، شرکتها نیز از وزن و قدرت برخوردارند و حتی ممکن است وزن بعضی شرکتها از کشورها بیشتر باشد.
آقامیری تنش میان آمریکا و چین را در چارچوب رقابت بر سر قدرت در نظامهای جدید فضای مجازی تحلیل کرد. او تأکید کرد در گام نخست باید اصول حاکمیتی از سایر موضوعات تفکیک و تثبیت شوند.
رئیس مرکز ملی فضای مجازی گفت در گام بعدی باید درباره مدل تنظیمگری خدمات فضای مجازی به جمعبندی رسید و مشخص کرد حکمرانی و تنظیمگری بر چه مبنای الگوریتمی انجام خواهد شد. او هشدار داد: «اگر نتوانید تنظیمگری سکوها را درست انجام دهید، ابزارهای حاکمیت بهکلی از بین خواهد رفت و شما با حاکمیتی مواجه میشوید که ظاهر دارد، ولی هیچ باطنی ندارد.»
به گفته آقامیری، تنظیمگری فضای مجازی تنها به چگونگی توسعه اقتصاد دیجیتال یا حفظ فرهنگ محدود نمیشود، بلکه مسئلهای مرتبط با تداوم و امتداد حاکمیت است.