دروازه‌بانی که سر نخواستنش دعواست؛ بیرانوند گلر شماره یک تیم ملی می‌ماند؟
همین تابستان گذشته بود که علیرضا بیرانوند بار دیگر در جام جهانی درخشید و تحسین بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان ورزشی در جهان را به دلیل عملکرد فوق‌العاده خود برانگیخت اما حالا بار دیگر به تنظیمات کارخانه بازگشته است.
دروازه‌بان تیم ملی ایران در ورزشگاه لس‌آنجلس با مهار موقعیت‌های متعدد و خطرناک مقابل بلژیک به‌عنوان بهترین بازیکن زمین انتخاب شد؛ او در آن بازی با سِیو‌های دیدنی خود دست کم پنج بار مانع فرو ریختن دروازه ایران شد.حدود سه‌ماه‌ونیم بعد از آن عملکرد درخشان، علیرضا بیرانوند بار دیگر به تنظیمات کارخانه بازگشته است.دروازه‌بان ۳۴ ساله تراکتور در تبریز از تمرین و هتل تیم باشگاهی‌اش بیرون مانده و کاروان تراکتور بدون او راهی عمان شده است تا برابر الشمال قطر در لیگ نخبگان آسیا بازی کند.مصاحبه بیرانوند پس از بازی با استقلال و حواشی پرسر و صدای آن در رسانه‌ها، حلقه‌ای تکراری از یک زنجیره اتفاقات تلخ و جنجالی است که گلر فعلی تیم ملی ایران در کانون آن قرار داشته است.از نفت تهران تا تبریز، تقریباً هیچ ایستگاهی از فوتبال حرفه‌ای علیرضا بیرانوند بدون جنجال ترک نشده است. روایت آنچه بر گلر تراکتور می‌گذرد را با این پرسش آغاز می‌کنیم که چرا برای یکی از بهترین دروازه‌بانان تاریخ فوتبال ایران، «حاشیه» همیشه یک قدم جلوتر از «متن» است؟ و ادامه این ماجرا چه تبعاتی برای تیم ملی ایران در آستانه جام ملت‌های آسیا خواهد داشت؟هفته‌ای که از میکسدزون شروع شدپس از تساوی ۱ بر ۱ تراکتور و استقلال، بیرانوند در میکسدزون ورزشگاه یادگار امام به مدیریت باشگاه تاخت. او همچنین تراکتور را «مریض» خواند و گفت بازیکنان تنها هفت درصد از مبلغ قراردادشان را دریافت کرده‌اند.بیرانوند در پاسخ به سوال خبرنگاران در باره احتمال انتقال به استقلال از تصمیمی بزرگ سخن گفت و وعده داد پس از پایان سربازی و آزاد شدن، درباره مقصد بعدی‌اش تصمیم بگیرد.واکنش باشگاه سریع بود. رسانه رسمی تراکتور اعلام کرد جواد نکونام او را به‌دلیل مصاحبه‌ای «خلاف واقع» کنار گذاشته و به کمیته انضباطی باشگاه سپرده است.بیرانوند روز بعد از مسابقه به محل تمرین رفت اما اجازه تمرین نیافت. مدیران باشگاه در هتل هم او را به اردو راه ندادند و کاروان تراکتور از مسیر نجف و بغداد راهی عمان شد. برخی خبرگزاری‌های داخلی نیز نوشتند که بلاتکلیفی وضعیت سربازی، باعث ممنوع‌الخروجی موقت بیرانوند شده است.از لرستان تا نفت تهرانقصه بیرانوند در آغاز، روایتی برای دوست داشتن بود: پسری از لرستان که گفته می‌شود با پولی قرض‌گرفته راهی تهران شد و مربی نفت تهران در مسابقات رده‌های پایین استعدادش را کشف کرد.بیرانوند فوتبال حرفه‌ای را در نفت تهران آغاز کرد اما حاشیه‌هایش درست از همان‌جایی آغاز شد که نخستین الگوی رفتاری کارنامه‌اش شکل گرفت.او در حالی که او با باشگاهش قرارداد داشت و شایعات پیوستنش به استقلال با گفتن آن جمله معروف «من استقلالی هستم» و مساعدت علیرضا منصوریان مطرح بود برای جدایی در مذاکرات با مدیریت نفت دو راه پیش روی آنها گذاشت: یا صدور رضایت‌نامه برای پرسپولیس، یا پرداخت بخشی از مطالبات قراردادی.بازیکنی که هنوز ستاره نشده بود، از همان آغاز مسیر حرفه‌ای چانه‌زنی قراردادی را به کوچه رسانه‌ها آورد.پرسپولیس: قهرمانی‌ها، پنالتی رونالدو و پرونده فسخنقطه اوج کارنامه بیرانوند حضور در پرسپولیس بود. او همراه این تیم چهار بار قهرمان لیگ برتر شد، سال ۲۰۱۸ به فینال لیگ قهرمانان آسیا رسید و در جام جهانی همان سال پنالتی کریستیانو رونالدو را مهار کرد.اما فصل پایانی حضور بیرانوند در پرسپولیس و نحوه جدایی او بزرگ‌ترین حاشیه سال‌های اخیر فوتبال ایران را رقم زد.بیرانوند تابستان ۱۴۰۳ با استناد به یک الحاقیه قرارداد را یک‌طرفه فسخ کرد و ۲۵ روز بعد، از قراردادش با تراکتور رونمایی شد. بر اساس رأی کمیته وضعیت ، قرارداد او با تراکتور سه‌ساله (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶) و رقم فصل نخست آن ۳۵ میلیارد تومان بوده است.کمیته استیناف فدراسیون فوتبال در پی شکایت باشگاه پرسپولیس، بیرانوند را به چهار ماه محرومیت و پرداخت ۲۷ میلیارد تومان غرامت محکوم کرد. دادگاه حکمیت ورزش اما اجرای محرومیت را تا بررسی نهایی متوقف کرد و در استدلالش گفت اجرای فوری، بازیکن را از بازی‌های حساس باشگاهی از جمله لیگ نخبگان محروم می‌کند.با این حال، هزینه اجتماعی ماجرا انکارکردنی نیست. اوایل پاییز ۱۴۰۳ نیز او پس از مصاحبه‌ای درباره پرسپولیس، ادعای رشوه پنج‌میلیارد تومانی به هیئت‌مدیره باشگاه پرسپولیس را مطرح کرد و تنها بابت «رنجش خاطر» احتمالی عذر خواست بی‌آنکه ادعایش را پس بگیرد.سربازی: ابهامی که تمام نمی‌شودسومین لایه پرونده، سربازی است. بیرانوند از ۱۴۰۰ وارد مقطع ارشد شد و از سنوات ارفاقی هم بهره برد. مهر ۱۴۰۴ گزارش‌هایی منتشر شد که او دیگر نمی‌تواند برای تراکتور بازی کند. معاون سازمان نظام‌وظیفه پاییز ۱۴۰۴ اعلام کرد او یک سال برای معرفی خود وقت دارد.گزارش‌ها از لزوم اعزام به خدمت بیرانوند در مهر ماه و احتمال انتقال او به تیم‌های نظامی، از جمله فجر سپاسی شیراز حکایت داشت، اما او همچنان به امید معافیت یا تعویق شروع خدمت خود در تبریز مانده است.هزینه حاشیه‌ها: برای او، برای تراکتور، برای فوتبالبیرانوند تقریباً هر مذاکره و چالش در خصوص قرارداد‌هایش را به میکسدزون، اینستاگرام و یا تلویزیون می‌برد. این تاکتیک بارها برایش «امتیاز» درست کرده و بی‌تردید بخشی از قدرت چانه‌زنی او هم همین شهرت است؛ اما هزینه‌اش سوزاندن اعتبار حرفه‌ای و بی‌اعتمادسازی مداوم است که شاید نتیجه ملموس و واقعی آن را در پایان دوره فوتبالی خود ببیند.مدیر باشگاهی که یک بار شاهد این الگو بوده، دفعه بعد پیش‌دستانه با او جنگ رسانه‌ای می‌کند؛ همان کاری که کریمی، مدیر عامل پیشین استقلال و فعلی تراکتور کرد.او مدام یک چرخه چهار مرحله‌ای را تکرار کرده است: جدایی، جنگ رسانه‌ای، رأی کمیته و عذرخواهی؛ این چرخه در ۱۳۹۸، ۱۴۰۱، ۱۴۰۳ و اکنون ۱۴۰۵ دقیقاً تکرار شده است.عذرخواهی‌های مکرر بیرانوند از هواداران پرسپولیس تا هواداران تراکتور، هم‌زمان هم نشانه خودآگاهی نسبت به رفتار غیرحرفه‌ای و هم سند بی‌ثباتی مواضع او است.چالش‌های مکرر و بی‌پایان بیرانوند با باشگاه‌ها و هواداران، آینده فوتبالی او را در هاله‌ای از ابهام فرو برده و بر نگرانی‌ها نسبت به تاثیر این حواشی بر نتایج تیم ملی ایران در صورت ادامه حضور او به عنوان دروازه‌بان اول تیم ملی افزوده است.بیرانوند تا وقتی بازی می‌کند و حاشیه ندارد، «انتخابی بی‌رقیب» است؛ اما حضور کم‌رنگ پیشین او در تیم آنتورپ بلژیک نشان داد که دوری از دروازه چگونه به قیمت جایگاه ملی‌اش تمام می‌شود.از سوی دیگر، با نگاهی به صفحات فوتبالی در شبکه‌های اجتماعی می‌توان این حقیقت را دریافت که جایگاه بیرانوند حتی نزد هواداران تیم آینده‌اش نیز از هم اکنون متزلزل است.درس اسطوره‌ها: مهارت کافی نیستمحبوبیت ماندگار دروازه‌بان‌ها در فوتبال ایران به مهارت صرف بسته نبوده است. ناصر حجازی و احمدرضا عابدزاده را همواره با عنوان «محبوب‌ترین» چهره‌های فوتبالی یاد می‌کنند؛ هواداران این دو دروازه‌بان برجسته فوتبال ایران سال‌هاست که از آنها به نیکی یاد می‌کنند و برایشان احترام ویژه قائلند.بیرانوند از نظر رزومه کم ندارد. او تنها دروازه‌بان ایرانی است که در جام جهانی پنالتی مهار کرده و در جام‌های جهانی ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶ به میدان رفته است. با این حال جای تردید نیست که سرمایه اجتماعی بیرانوند که نیمی از آن در پرسپولیس شکل گرفت، با فسخ یک‌طرفه و اتهام‌زنی به هیئت‌مدیره سابق، برای بخش بزرگی از هواداران این تیم دیگر برنگشتنی است.این روند اکنون در باشگاه تراکتور کلید خورده و در آینده مشخص نیست کدام باشگاه صحنه تکرار چنین جنحال‌هایی خواهد بود.بیرانوند گلر شماره‌یک می‌ماند؟در کوتاه‌مدت، پاسخ این سوال احتمالاً مثبت است. درخشش او در جام جهانی ۲۰۲۶ به تازگی رقم خورده و کادر فنی همچنان به او اعتماد دارد هر چند هنوز از موضع سرمربی تیم ملی نسبت به حواشی اخیر بیرانوند خبری نداریم.بی شک آینده علیرضا بیرانوند بیش از آنکه به یک مربی بستگی داشته باشد، به سه ماه پیش‌رو او بسته است: کجا سربازی می‌رود؟ آیا در آن تیم بازی همچنان می‌درخشد؟ و آیا می‌تواند بدون حاشیه به دوران اوج بازگردد؟اسطوره‌ها را مردم برای عملکرد فنیِ‌‌شان می‌ستایند و برای شخصیتشان نگه می‌دارند؛ بیرانوند هنوز می‌تواند هر دو را داشته باشد، اما دومی بیشتر دست خودش است.یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید