درگیری پاکستان و طالبان: چگونه هند می تواند از تغییر پویایی های منطقه ای سود ببرد؟

پاکستان و افغانستان در حال حاضر در چرخه ای از تشدید تنش قرار دارند. درگیری های مکرر مرزی روابط میان اسلام آباد و کابل را تیره کرده است.

دور کنونی تنش ها در فوریه 2026 آغاز شد، زمانی که پاکستان حملاتی را به افغانستان آغاز کرد و شبه نظامیان طالبان را هدف قرار داد. در یک مقطع در ماه مارس، وزیر دفاع پاکستان گفت که این کشور در "جنگ آشکار" با افغانستان است. حملات دوره‌ای خشونت‌ها از آن زمان تا کنون ادامه داشته است، با آخرین حملات پاکستان که «مرکزهای تروریستی» طالبان افغانستان را در اوایل اکتبر گزارش کرده بود.

در مرکز این اختلاف، اتهام پاکستان مبنی بر اینکه مقامات طالبان در کابل به تحریک طالبان پاکستان (TTP)، یک گروه شبه نظامی اجازه می دهند پاکستان را از خاک افغانستان هدف قرار دهد، وجود دارد. کابل اعطای پناهگاه به این گروه را رد می کند.

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

شانتی ماریت دسوزا، کارشناس مسائل افغانستان و موسس موسسه مطالعات استراتژیک مانترایا مستقر در هند، به دویچه وله گفت: در حالی که دو همسایه با یکدیگر برخورد می کنند، تشدید درگیری "یک فرصت دیپلماتیک و استراتژیک مهم برای هند ارائه می کند."

دسوزا استدلال می کند که این رویارویی نفوذ سنتی پاکستان در کابل را تضعیف کرده و طالبان را تشویق به گسترش روابط خارجی خود کرده است.

او گفت: «هند می‌تواند با گسترش تعامل دیپلماتیک، کمک‌های بشردوستانه، پروژه‌های توسعه و تجارت پاسخ دهد، در حالی که به دنبال تضمین عدم استفاده از خاک افغانستان توسط گروه‌های شبه‌نظامی ضد هند است».

با این حال، دسوزا نسبت به تفسیر افتتاحیه به عنوان یک همسویی اساسی هشدار داد.

او گفت: «هیچ همسویی ایدئولوژیکی بین هند و طالبان وجود ندارد. افغانستان تحت حاکمیت طالبان احتمالا به جای همسویی منحصرا با دهلی نو، سیاست خارجی متنوعی را دنبال خواهد کرد.

هند همچنین فاقد مزایای جغرافیایی، اهرم اقتصادی و حضور امنیتی لازم برای جایگزینی نفوذ پاکستان است. سناریوی تبدیل شدن طالبان به یک متحد استراتژیک دور از ذهن است.

عمار سینها سفیر پیشین هند در افغانستان هشدار داد که درگیری را صرفا به عنوان فرصتی برای دهلی نو در نظر نگیریم که به هزینه پاکستان سود ببرد.

سینها به دویچه وله گفت: «این مسائل ارتباط بسیار کمی با هند دارد. وی همچنین به پیامدهای اقدامات نظامی پاکستان برای غیرنظامیان افغان اشاره کرد.

او افزود: «با این حال این گسست، جست‌وجوی کابل برای شرکای جایگزین را ضروری‌تر کرده است».

سینها خاطرنشان می کند که برای دهلی نو، این یک گشایش ایجاد می کند، اما نه لزوما یک همسویی استراتژیک. طالبان می تواند در عین حفظ روابط با چین، روسیه، ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس، به جای تبادل وابستگی به پاکستان با هند، از کمک هند استفاده کند.

گوتام موخوپادیایا، یکی دیگر از سفیر سابق هند در افغانستان، وخامت روابط میان پاکستان و طالبان را فرصتی برای هند می‌داند تا برخی از زمینه‌های استراتژیک را که با بازگشت طالبان به قدرت در سال 2021 از دست داده بود، بازیابی کند.

موخوپادیایا به دویچه وله گفت: «بحران فرصت‌های راهبردی را برای هند فراهم کرده است.

وی به محدودیت‌هایی اشاره کرد که افغان‌هایی را که به دنبال ویزای هند برای تحصیل، بورسیه تحصیلی، کار و درمان هستند، تحت تاثیر قرار می‌دهد.

او گفت: «برای تمام اهداف عملی، نهاد امنیتی هند به طور پیش فرض با افغان ها به عنوان پاکستانی های نیابتی و «تروریست» رفتار می کند.

موخوپادیایا افزود که شرکای سابق افغان "ناامید و حتی تلخ" مانده بودند. یک رابطه استراتژیک که بر روی شن‌های ظلم بنا شده است، پایه و اساس درستی نیست.»

هند ارتباطات حمل و نقل هوایی بین کابل و دهلی و کابل و امریتسار را در دسامبر 2025 احیا کرده است.

در 14 اکتبر، امیر خان متقی وزیر امور خارجه طالبان در جریان گفتگو با یاتین پاتل، کاردار هند، بر اهمیت روابط با هند تاکید کرد و نشان دهنده علاقه کابل به گسترش همکاری های اقتصادی بود.

اما حمل و نقل هوایی گران است و هند نمی تواند به راحتی جایگزین پاکستان به عنوان یک مسیر ترانزیتی شود.

دهلی نو به دنبال استفاده از بندر چابهار ایران برای بهبود دسترسی به افغانستان و آسیای مرکزی بوده است، اما بی ثباتی منطقه ای و پیچیدگی های پیرامون ایران این جاه طلبی ها را محدود کرده است.

دسوزا هشدار داد که "درگیری های جاری در ایران" توانایی هند را برای استفاده از چابهار به عنوان یک مرکز تجاری و ارتباطی حیاتی محدود می کند.

گلشن ساچدوا، استاد دانشگاه جواهر لعل نهرو متخصص در افغانستان و اتصال اوراسیا، موانع مشابهی را برجسته کرد.

ساچدووا به دویچه وله گفت: "در چند دهه اخیر، اسلام آباد مانع تلاش های کابل برای دستیابی به بازار وسیع هند شده است. با این حال، بی ثباتی سیاسی در افغانستان و تحریم های ایران این تلاش ها را تضعیف کرده است."

وی افزود: «پتانسیل افغانستان به عنوان یک رابط بین بازارهای منطقه ای قابل توجه است، اما زیرساخت ها و شرایط سیاسی مورد نیاز برای تحقق آن چندان مطمئن نیستند».

ساچدوا همچنین روسیه و چین را در موقعیت بهتری برای شکل دادن به یکپارچگی اقتصادی گسترده تر افغانستان می بیند. مسیرهای جایگزین ممکن است برای هند جذاب تر شوند، اما از نظر تجاری یک شبه قابل دوام نیستند.

پاکستان تعامل رو به رشد رقیب اصلی هند با طالبان را به عنوان یک تهدید امنیتی به تصویر کشیده است. در 7 اکتبر، محمد جواد اجمل، دیپلمات پاکستانی، هند را در سازمان ملل متهم کرد که از طالبان حمایت مادی و لجستیکی می کند.

اجمل گفت: «آن‌ها تحت پوشش کمک‌های بشردوستانه، فعالانه از رژیم طالبان با حمایت مادی و لجستیکی برای انجام حملات تروریستی علیه پاکستان حمایت می‌کنند».

این ادعا منعکس کننده موضع اسلام آباد است و به عنوان واقعیت ثابت نشده است.

پاکستان هند را به حمایت از تحریک طالبان پاکستان و ارتش آزادیبخش بلوچستان، یک سازمان ستیزه جو، متهم کرده است.

هند اتهامات حمایت از فعالیت های شبه نظامیان را رد می کند، در حالی که طالبان اجازه استفاده از خاک افغانستان برای حملات علیه پاکستان را رد می کند.

عایشه صدیقه، کارشناس پاکستانی در امور نظامی و امنیتی در کینگز کالج لندن، ارزیابی دقیق تری از موضع پاکستان ارائه کرد.

او به دویچه وله گفت: «هند وارد فضایی شده است و در تلاش است تا نفوذ خود را اعمال کند و اطلاعات گروه‌های ضد پاکستان را تغذیه کند.

صدیقه افزود که تشکیلات پاکستان همچنان به بحران از طریق "دریچه امنیتی منحصر به فرد" نگاه می کند.

او گفت: «اسلام آباد از هر دو طرف احساس فشار فیزیکی می‌کند» و افزود که روابط نزدیک‌تر کابل و دهلی نو می‌تواند «یک تله امنیتی خطرناک دو جبهه» برای پاکستان ایجاد کند.

با بدتر شدن روابط کابل و اسلام آباد، هند ممکن است فضای بیشتری برای فعالیت در افغانستان پیدا کند. اما بعید است که طالبان تمام تخم های خود را در سبد دهلی نو بگذارند.