دهانهای به اندازه دو زمین فوتبال؛ کشف بزرگترین رویداد برخوردی اخیر روی ماه
دهانه «مکگچین» از آن جهت استثنایی است که بزرگترین دهانه برخوردی تازه شکلگرفتهای محسوب میشود که تاکنون روی ماه شناسایی شده است.
دهانه «مکگچین» از آن جهت استثنایی است که بزرگترین دهانه برخوردی تازه شکلگرفتهای محسوب میشود که تاکنون روی ماه شناسایی شده است.
مدارگرد شناسایی ماه ناسا (LRO) بهمدت ۱۷ سال است که به دور ماه میچرخد و از سطح آن با دقتی بیسابقه نقشهبرداری میکند. ماه باد و جریان آب ندارد، اما تحت تأثیر رویدادهای کیهانی همچنان دستخوش تغییر میشود. برخورد اجرام فضایی با سطح ماه یکی از این عوامل است و مدارگرد شناسایی اکنون چشمگیرترین تغییر سطحی ماه در دوران فعالیت خود را ثبت کرده: بزرگترین دهانه برخوردی جدیدی که تا به امروز روی ماه پیدا شده است.
دهانه جدید در لبه شرقی ماه قرار دارد و بر اثر برخورد جرمی ایجاد شده است که ناسا اندازه آن را در حد ساختمانی سه تا شش طبقه توصیف کرده است. این برخورد در بازهای بین ۱۱ آوریل تا ۲۲ مه ۲۰۲۴ رخ داد. دهانهی تشکیلشده در اثر برخورد حدود ۲۲۲ متر قطر و ۴۳ متر عمق دارد. برای مقایسه، تقریباً دو زمین فوتبال درون آن جا میشود.
دهانه بهطور رسمی «مکگچین» نام گرفته است؛ نامی که به افتخار تام مکگچین، دانشمند پیشگام حوزه پژوهشهای ماه، انتخاب شده است. پیش از این برخورد اخیر، بزرگترین دهانهای که در طول مأموریت مدارگرد شناسایی ماه تشکیل و شناسایی شده بود، ۷۰ متر قطر داشت.
کشف دهانهای به این بزرگی بسیار هیجانانگیز است. مدلهای مبتنی بر تابع مشهور تولید دهانه نئوکوم نشان میدهند که دهانهای با این قطر فقط حدود یک بار در هر ۱۳۲ سال شکل میگیرد. جرمی که این دهانه را ایجاد کرده، یا سیارک بوده یا دنبالهدار و خوششانس بودیم که با زمین برخورد نکرده است.
دهانه را رابرت واگنر، متخصص پردازش تصاویر در شرکت اینتوئیتیو ماشینز که با دادههای سامانه دوربین مدارگرد شناسایی ماه (LROC) کار میکند، شناسایی کرد. تصاویر نزدیک از دهانه مکگچین بلافاصله نشان میدهند که همین یک برخورد تا چه اندازه خاکسنگ ماه یا رگولیت را جابهجا کرده است.
البته واگنر دهانه را بهطور مستقیم در تصاویر نمای نزدیک پیدا نکرد. او ابتدا در تصاویر مدارگرد شناسایی متوجه پراکندگی غیرعادی آوار ناشی از یک برخورد شد؛ الگویی که وقتی بدانید دنبال چه چیزی بگردید، بهراحتی قابل تشخیص است.
واگنر در بیانیهای گفت : «این بدون شک واضحترین الگوی بقایای برخوردی بود که تا به حال در یکی از این تصاویر دیده بودم. همانجا متوقف شدم، تمام کارهایم را کنار گذاشتم و شروع کردم به بررسی اینکه آن نقطه چه چیزی بوده است.»
مقالهای که شکلگیری دهانه را اعلام میکند، تنها پژوهشی نیست که درباره دهانه مکگچین منتشر شده است. پژوهشی دیگر با استفاده از تصاویر دوربین مدارگرد شناسایی، به ویژگی ناشناختهای درباره این دهانه جدید پی برده است: دمای منطقه اطراف آن در طول شب ۱۴ روزه ماه، چند درجه کمتر از حد معمول است.
پژوهشگران با استفاده از ابزار تصویربرداری حرارتی مدارگرد شناسایی دریافتند که دمای منطقهی واقع در شعاع ۶٫۴ کیلومتری پیرامون دهانه، هنگام شب حدود ۸٫۹ درجه سانتیگراد کمتر از مناطق اطراف است.
به باور پژوهشگران، دلیل اختلاف دما این است که برخورد، رگولیت قمری را برهم زده و حالت پفکردهتری به آن داده است. تا زمانی که این مواد دوباره متراکم شوند، رگولیت منطقه چگالی کمتری دارد و در نتیجه نمیتواند گرمایی را که در طول روز ۱۴ روزه ماه دریافت کرده است، به همان خوبی حفظ کند.
نقطه سرد بهمراتب بزرگتر از خود دهانه است و همین موضوع نگرانیهای مهمی درباره ایمنی جابهجایی روی سطح ماه ایجاد میکند. ممکن است مناطقی وجود داشته باشند که خاک آنها بر اثر برخوردهای گذشته چگالی کمتری از حد انتظار داشته باشد؛ دانستن این موضوع برای زمانی که واقعاً بخواهیم به ماه بازگردیم و برای ماندن در آنجا سکونت کنیم، اهمیت زیادی خواهد داشت.
هر دو پژوهش در مجله Science Advances منتشر شدهاند و میتوانید آنها را از اینجا و اینجا مطالعه کنید.